28

Mart
2012

SİYER VE DİNİ TERİMLER

Yazar: arafat  |  Kategori: DİNİ TERİMLER  |  Yorum: Yok   |  980 Kez Okundu

SİYER TERİMLERİ
1-Abdullah bin Amr:Uhut savasindaki ilk sehittir.
2-Abdullah bin Ebubekir:Hz.Ebuker`in oglu olup hicret esnasonda Sevr magarasina müsrikler hakkinda bilgiyi Abdullah bin Ebubekir getiriyordu.
3-Abdullah bin Ubeyy bin Seul:Medine` de münafiklarin basi.
4-Abdulmuttalib:Peygamberimizin dedesi Abdulmuttalib`in asil adi, seybe`dir.
5-Abdullah:Peygamberimizin babasi.Abdullah`in annesi Fatima bint-i Amr.Abdullah evlendiginde 24, esi Amine Hatun 14 yasinda idi.Dügün kiz evinde yapildi.Arap adeti üzere 3 gün güvey kizin evinde kaldiktan sonra hayat arkadasini alarak evine geldi, yerlesti.
6-Abdullah b. Cübeyr:Uhud`da Ayneyn gecidinde görevli komutan Abdullah b. Cübeyr idi.Uhud savasinda Ayneyn gecidine 50 okcu ile yerlestirilen Abdullah b. Cübeyr ve 10 arkadasi ile sehit oldular.
7-Abdullah bin Zübeyr:Hicretin 1.ci senesinde Medine`de ilk dogan cocuk Abdullah bin Zübeyr`dir.Abdullah`in annesi Hz.Ebubekir`in kizi Esma`dir.Medine`de muhacirlerden ilk dogan cocuk oldugundan dogumu sevincle karsilanmistir.Abdullah , Islam tarihinde söhret almis bir zatti.
8-Abdullah b. Zeyd:Ezani rüyasinda gören sahabe.
9-Aise:Hz.Ebubekir`in kizi, peygamberimizin hanimidir.Peygamberimizin hanimlarinlarindan en son vefat eden esi Hz.aise`dir.Kadin sahabelerden en cok hadis rivayet edendir.Hz.Aise`nin cenazesi vasiyeti üzerine Ebu Hureyre kildirmisti.66 yasinda iken vefat etti.
10-Akabe:Akabe antlasmalrinin yapildigi yer.
11-Akabe Anlasmasi:Peygamberimiz ile Medinelilerin hicretten önce yaptiklari anlasmadir.621 yilinda bir grupMedinelilerin Peygamber Efendimize bagli kalacajklarina dair verdikleri söze Islam tarihinde Akabe biati denir.
12-Ali:Peygamberimizin amcasi Ebu Talib`in oglu, annesi Esed kizi Fatima.Hz.Ali`in adini Peygamberimiz koydu.Mekke`den en son Hz.Ali hicret etti. Peygamberimizi kizi ile Hz.Fatima ile evlendi. Hz.Ali ile Hz.Fatima evlendiklerinde;Hz.ali 21 ,Hz.Fatima 18 yasinda idi.Peygamberimizin soyunu ogullari ;Hz.Hasan ve Hz.Hüseyin devam ettirdi.Cocuklari;Hz.Hsan, Hz.Hüseyin ve ölü dogan Muhsin, Zeynep ve Gülsüm adli cocuklari dünyaya geldi.Hz.Ali Kufe sehrini baskent yaptiktan sonra Halid bin Zeyd`i(Ebu Eyyub el Ensari) Medine`ye yönetici birakmistir.Hz.Ali Kufe`de haricilerden Abdurrahman b. Mülcem tarafindan sehit oldu.Peygamberimiz vefatindan sonra Hz.Ali yikadi.Peygamberimiz(sas) Hz.Ali icin;”Ben ilmin sehriyim., Ali de bu sehrin kapisidir” buyurmustur.
13-Amine Hatun:Peygamber Efendimizin annesi Amine Hatun, Medine`ye yaklasik 190 km. uzaklikta bulunan Ebva`da hastalanarak orada vefat etti.Amine Hatun`un annesi Berre.Hz.amine`nin yüce peygamberimize hamile oldugunu farkina vardigi gece recep ayinin ilkm cima gecesidir.
14-Anne Sevgisi:Sevgili Pegamberimiz, hicretten sonra annesi Amine`nin kabrini ziyaret etmis ve kabrinin üzerini elleriyle düzeltmisti.Bir taraftan da göz yaslarini tutamamisti.Kendilerine nicin agladigi sorulunca”Anne Özlemi Beni Aglatti” diye cevap vermisti.
15-Arabistanin cesitli yerlerinde kurulan panayirlar:Dumetülcendel,musakkar, suhar,deba,mehre,aden,saa`a, ukaz, zülmecaz idi.En ünlü panayri Ukaz idi.
16-Asere-i Mübessere:cennetle müjdelenen 10 sahabeye“Aser-i Mübessere“ denir.El-Aseret`ül-mübessere, el Mübesserunbi`l Cenne, El-Aseret`ül-meshudü lehum bi`l –cenne.
17-Ashabin Fukahasi:Hz.Ömer, Hz.Ali,Hz.Aise,Abdullah Ibni Mesud, Abdullah ibni Abbas, Abdullah ibni Ömer, Zeyd bin Sabit.
18-Ashabin meshurlarindan bazilarinin lakaplari:Hz.Ebubekir`in Siddik,Hz.Ömer´inFaruk, Hz.Osman`in Zinnureyn, Hz.Ali`nin Ebu Turab,Halid b. Velid`in Seyfullah.
19-Ashabin sayisi:Ebu Zura, Resulullah`in vefat ettigi zaman sahabenin sayisinin 114 bin oldugunu söylemistir.Bunlardan 12 bin kadarinin hayatlari hususu kitaplara gecmistir.
20-Ashab-i Suffe:Mescid-i Nebi`nin etrafinda fakir sahabelerin barinacaklari sofalar yapildi.Bu sofalarda kalan ve Hz.peygamber`den ilim tahsil eden bu zatlara “Ashab-i Suffa” denmistir.
21-Asr-i Saadet:Mutluluk cagi demektir.Istilah olarak iki anlami vardir:1)Hz.Peygamberin yasadigi devir hakkinda kullanilan bir terim.2)Hz.Peygamber ve dönemi hakkinda yazilan bazi eserlerin ortak adidir.
22-Azerbaycan:Hz.Ömer tarafindan fethedildi.c23-Baki Kabristanina ilk gömülen sahabe:Medine kabristani(Cennetü`l-Baki`ye)`na ilk göüen sahabe Esad b. Zürare.
-Bedir savasi:Bedir savasna giderken Amr Ibn-i Ümmü Mektumu namaz kildirmak üzere, Ebu Lübabe el-Ensari`yi de idari isleri yürütmek üzere kaymakam olarak Medine`de birakti.Bedir savasina cikarken liva Mu`ab b. Umeyr`e, biri de Ensar namina Sa`d b.Muaz`a verildi.Bedir savasinda 14 sehit oldu,70 düsman öldürüldü, 70`de esir edildi.Bedir savasinda sehit olanlarin 6`si muhacirlerden, 8`i Ensar`dan idi.Bedir ve Uhud savaslarinda peygamberimizin bayragini tasima görevi Mu`ab b. Umeyr`e vermistir.Mekkeli müsriklerle medineli müslümanlar arasinda y apildi.Müsrikler Ebu Cehil komutasindaki 1000 kisi, müslümanlar ise resulullah komutasinda 305 kisi idiler.Ebu Cehil, katledilen 70 kisiden biri idi.Bedir`de alinan esirlerden 4000 dirhem bedel alainarak(her birinden) serbest birakildi.Fidyesini ödeyecek durumda olmayan okuma yazma bilen her esir, Medineli 10 cocuga okuma yazma ögreterek serbest birakilacakti.Bedir Zaferiyle müslümanlar sesini bütün Arabistan`a duyurdu.Artik Islam`in yayilma dönemi basliyordu.
24-Beni Kaynuka Gazvesi(Sevval-H.2):Beni Kaynuka carsisinda alis veris yapan bir kadini alaya alatrak onun iffetiyle oynadilar.Oradan gecen bir müslüman kadinin feryadina kostu.Yahudiyi öldürdü.Orada bulunan yahudiler de hücum ederek sehit ettiler.Beni Kaynukalilar, kale icine girdiler. 15 gün muhasara sonrasi teslim oldular.700 kadar yahudi esir alindi.Bu savasta, yahudilerinin mallarinin tamami ganimet alindi. Kendileri de Medine`yi terk etmeleri istendi.Sevval ayinda Medine`yi terk ettiler.Suriye taraflarina gittiler.
25-Beytülmal:Islam devleti hazinesi, maliye teskilati.
26-Bilal-i Habes:Ümeyye bin halef`in kölesi idi.Aslen Habesli olup, annesi hamame , babasi ise Rebah ti.Künyesi Ebu Abdillah veya Ebu Abdulkerim. Bilal-i Habes , Ümeyye bin halef`i Bedir savasinda katletmisti.
27-Bi`set:Allah tarafindan Peygamber gönderilmesi.
28-Boykot yillari:Müsrikler, Nübüvvetin 7. yilinda Mekke´de Sib-i Ebi talib denen mahallede müslümanlari 3 yil müddetle muhasaraya aldilar.
29-Buas Savaslari:Evs –Hacrec kabileleri arasinda 120 yil süren savaslar. Bu savaslarin sonuncusu hicretten 3 yil önce oldu.
30-Burak:Burak:Mirac sirasinda peygamberimizin bineginin ismi; Burak idi.
31-Cahiliye:Islam`dan önce Arap yarimadasindaki döneme verilen isimdir.
32-Cemel olayi:Hicri 36. senesinde vuku bulan, elem verici ilk muharebedir.Hz.Aise, Talha ve Zübeyr 30 bin , Hz.Ali 20 bin kisi.Netice de her iki taraftan 10 bin sehit ediliyor.
33-Cennetü`l Mualla:Mekke mezarligi.Hz.Peygamberin büyk dedelerinden Kusay, dedesi Abdülmuttalib, amcasi Ebu Talib, ilk hanimi Hz.Hatice`nin Hacun mezarligina defnedilmistir.bb34-Cin Mescidi(Mescid-i Cin):cinlerin Hz.Muhammed(sas)`e iman ettikleri yeri simgeleyen mescid.
35-Cihar yar-i güzin:Hz.Ebubekir, Hz.Ömer, Hz.Osman, Hz.Ali.
36-Cihat: Hicretin 2.ci yilda cihada izin verilmisti.
37-Daru`l Erkam:Peygamberimiz Mekke döneminde sikintili yillarindaislam`i teblig faaliyetlerinde Erkam b. Ebu`l-Erkam`in evini merkez olarak secmistir.
38-Darun Nedve:Islam`dan önce, Mekke sehir devletinin önemli kararlarin alindigi toplanti yeri.
39-Delailu`l Hayrat:hz.peygamber icin kullaniln salavat-i serifeleri toplayan kitaplarin adidir.
40-Dendan-i seadet:Hz.Peygamberimizin Uhud muharebesinde sehit olan , kirilan disinin bir parcasi.Dendan-i Seadet, Osmanli padisahlarindan Sultan Mehmet Resat tarafindan yaptirilan kiymetli taslarla süslü altin bir muhafaza Topkapi sarayinda saklanmaktadir,
41-Divan Teskilati:Divan teskilatini Hz.Ömer kurmustur.
42-Düldül:Hz.Peygamber Efendimizin Hz.Ali`ye bagisladigi beyaz dis bir katirin adi.
43-Ebu Cehil:Islam`a düsmanligindan ötürü Peygamberimiz ona,Ebu Cehil adini vermisti.Ebu Cehil, bilgisizlerin önderi demektir.Ebu Cehil,Ensar`dan Afra isimli bir kadinin iki oglu Muaz ile Muavvez tarafindan katledildi.
44-Ebubekir: Hz.Ebubekir`in Islam`dan önceki adi Abdul Kabe idi.Peygamberimiz ismini degistirdi Abdullah koydu.Hz.Ebubekir ile Hz.Ömer,Hz.Peygamberimizin yaninda, Hz.Osman ise Cennetü`l Baki`de medfundur,Hz.Ebubekir`eHalifetü Resulillah denir.Hanimi adi Ümmü Ruman.Annesi selam, künyesi Ümmü`l Hayr .Peygamberimizin esi Hz.Aise`nin babasi.Kölesi, Amr b.Füheyke .Ebubekir`in diger kizinin adi Selma idi.Kur`an, Hz.Ebubekir(r.a) döneminde toplandiHz.Ebubekir`e”Camiul Kur`an” denildigi gibi Hz.Osman`a da “Nasiru`l Kur`an” denir..Peygamberimizden sonra ilk halife secildi-
45-Ebu Hureyre:Ebu Hureyre`nin asil adi,Abdurrahman bin Sahra. Ebu hureyre`nin asil adi Abdurrahman`dir.Encok hadis rivayet eden sahabe.
46-Ebu Zerr –el Gifari:Allah yolunda ilk kilici ceken sahabe.Ilk oku da Sa´d bin Ebi vakkas atti.
47-Ebutalib`in ogullari:Peygamberimizin amcasi Ebu Talib`in ogullari:Hz.Ali, Hz.Cafer,Akil,Talib.x47-Ebutalib`in ogullari:Peygamberimizin amcasi Ebu Talib`in ogullari:Hz.Ali, Hz.Cafer,Akil,Talib.
48-Ebu Tufeyl Amir b.Vasile el-Leysi:En son vefat eden sahabe.
49-Ensar:Mekke`den Medine`ye göc etmek zorunda kalan ilk müslümanlara yardim eden Medineli müslümanlara denir. Ensar`in üc büyük sairleri:Hassan b. Sabit,Abdullah b.Revahe, Ka`b b. Malik.Ensar `dan ilk sehiz olan sahabe;Haris bin Süreka`dir.
50-Ehl-i Kible:Kibleye yönelen kisilere kible ehli veya ehl-i kible denir.
51-Elciler:Arap yari adasinin cesitli yörelerinden gelen elciler( 70`i asiyordu).Peygamberimiz, bu heyetlere karsi son derece misafirperver davranmis ve onlarla bizzat ilgilenmisti.Kalacak yer olarak da sahabenin evleri, Suffe ve mescidin yaninda br cadir misafirhane olarak kullaniyordu.d52-Emanat-i Mukaddese:Islam dini ve tarihi bakimindan büyük önem tasiyan, Peygamber Efendimize ve diger din büyüklerine ait bazi mübarek sahsi esya ve hatiralar.
53-Enes:Hz.Enes sahabe.Enes(r.a) diyorki:10 yil peygamberimizin hizmetinde bulundum.Bana bir defacik olsun(Of) dedigini isitmedim.(H.enbiya Sh.436-437)
54-Esad bin Zürare:Medine`ye ilk Islam dinini getiren ve yayan Esad bin Zürare`dir.
55-Esed kizi Fatima:Hz.Ali`nin annesidir.Vefat ettiginde, Peygamberimiz kendi gömlegini cikarip ona kefen yapmistir.
56-Evlat Sevgisi:Cahiliye döneminde kiz cocuklarina deger vermezken Peygamberimiz, kizi Fatima yanina geldiginde ayaga kalkar, yanaklarindan öper ve kendi yerine onu oturturdu.
57-Ilk ezan:Ilk ezan 623 yilinda Medine`de sabah namazinda okundu.Bilal-i Habes okudu.
58-Ilk sehit:Ensardan ilk sehit;Haris bin Süraka`dir.
59-Fetret-i vahiyh:Alak suresinin ilk 5 ayetinden sonra vahyin kesilmesi dönemine denir.Bu durum 3 yil sürmüstü.
60-Fatima:Hz.Fatima , Peygamberimizin kizi.Hz.Fatima evlendigindiginde 18,Hz.Ali 21 yasinda idi.Harise b.Numan hazretleri Hz.fatima`ya bir ev hediye etti ve oraya tasinip yerlestirdi.Peygamberimizin kizina verdigi cehiz(Cihaz),Bir yatak, bir silte, bir su tulumu, bir el degirmeni, iki su ibrigi ve bir su kabindan ibaretti.
61-Ficar Savaslari: Ficar harbi, haram aylarda zorlayici bir sebeple harp cikarsa buna „Ficar Harbi” denir.Ficar savaslari 4 defa yapilmis,Utbe b.Rabia`in girisimi ile baris gerceklestirildi.Fil olayindan 25 yil sonra(591) meydana geldi.
62-Fil Olayi:Fil vakasinin meydana geldigi sene ye fil yili denir.Peygamberimizin dogumundan 55 gün önce meydana gelen olay.
63-Ganimet:Harpte düsmanlardan alinan mal demektir.
64-Gasvetulurs:Zor zamanda,Tebük savasina verilen ad.
65-Gazve:Gazvelerin sayisi 27, seriyyelerin sayisi 44 veya 46. Gazvelerin ilki Ebva gazvesi(Veddan gazvesi).
66-Habesistana hicret:habesistana ilk hicret;11 erkek 4 kadin, ikinci hicrette 77 erkek 13 kadin olmak üzere 90 kisi.
67-Hicret:Peygamberimizin 622 yilinda Hz.Ebubekir(r.a) ile Mekke`den Medine`ye hicret etmesi olayi.Peygamber (sas)Efendimiz:“Sizin hicret edeceginiz yerin iki kara taslik arasinda bir yer oldugu bana bildirildi.“(Buhari)Abdullah b.Ureykit, yol kilavuzu tutuldu.Peygamberimiz, yasin suresinin ilk 8 ayetini okudu, yerden toprak alarak müsriklerin üzerine atti ve cikti.Müsrikler eve girdiler,Muhammed`i yakaladik dediler, yatakta Hz.Ali yatiyordu.Peygamberimizi sordular Hz.Ali , bilmiyorum dedi.Sevr magarasinda Cuma, Cumartesi ve Pazar günü orada kaldilar.Hz.Ebuker`in oglu gündüzleri müsrikler arasina geliyor,gelip Sevr`e haber getiriyordu.Hz.Ebubekir`in kizi Esma yol yiyecek ve sularini getirdi.Peygamberimiz Esma icin cennette iki kusak var.Bu sebeple „Zatü`n-nitaleyn“(Iki kusak sahibi) denilmistir.f69-Halifelik:Hz.Ebubekir`in halifeligini kabul etmeyen sahabe,Sa`d b. Ubade.
70-Halime:Hz.Halime peygamberimizin süt annesi.Cocuklari, Abdullah ve Seyma.Peygamberimiz süt annesi Sa`d kabilesinden Halime´nin yaninda 4 yil kaldi. Peygamberimiz oraya bereketin girmesine sebep olmustu.
71-Hamza:Uhut`ta , Hz.Hamza Peygamberimizin amcasi Ebu Sufyan`nin esi Hind`in tuttugu Vahsi tarafindan Hz.Hamza seyyidüsüheda sehit oldu.Vahsi, Cübeyr b. Mutin`in kölesi. Hz.Hamza 55 yasinda idi.Hz.Hamza kabre abdullah bin Cahs ile defnedildi.Musab b.Umeyr ve Enes b. malik´in amcasi, Enes b. Nadir bunlar arasindadir.
72-Hane-i saadet:Peygamberimizin hanimlarina ait bu odalar mescide bitisik oldugundan peygamberimiz itikaf zamaninda basini Mescid`den iceri uzatir, zevcelerinden biri de saclarini tarardi, yikardi.Her odanin hacmi dört bes arsin eninde ve boyunda idi, yüksekligi ancak bir adam boyu kadardi , kapilarina kilim, kece , battaniye gibi bir örtü gerilirdi.Cok defalar geceleri kandil bile yakilmazdi.Iste Hane-i saadet budur.Bu odalar uzun zaman durmustur.Emevi halifelerinden pek dindar bir zat olan Ömer Ibn-i Abdülaziz bunlari görünce,Halk su odlara baksa da Peygamberin ne kadar sade ve mütevazi bir hayat sürdügünü anlasa , demistir.
73-Haniflik:Islamiyetten önce Allah´in birligine inanan ve Hz.Ibrahim`in dininden olanlar.
74-Hanzala:Hz.Hanzala Uhutta sehit olan ve meleklerin yikadigi sahabe.Kuba mescidinin imami Hanzala bin Ebi Hanzala, müezzini Sa`dül-Kuraz.
75-Haram Aylar:Recep,Zilkade, Zilhicce ve Muharrem aylari.
76-Hatice:Peygamberimizin ilk hanimi ve Peygamberimize ilk inanan kadin. Peygamberimiz 25 yasindan 53 yasina kadar 28 sene Hz.Hatice vefat edene kadar tek esle yasamisti.Peygamberimiz Hz.Hatice ile evlendiginde ;Hatice tarafindan Varaka b .nevfel nikah aktinde vekil idi.Hz.peygamber tarafindan da, amcasi Ebu Talib akid isini idare ediyordu.Hz.Hatice;Kureys´in esed ogullari kolundan Huveylid b. esed´in kizidir.Hz.Hatice Peygamberimizle evlenmeden önce iki defa evlenmisti.
1.Tevm kabilesinden Ebu Hala`dir.Bundan hale, Tahire,Hind adli üc oglu oldu.
2-Mahzun kabilesinden Atik b.A`iz`dir.Ondanda Hind adli bir kizi oldu.Hz.Hatice`nin babasi Hüveylid, annesi Fatma, 65 yasinda iken vefat etti. Ebu Talib`in ölümünden 3 gün sonra vefat etti.
77-Hayber Savasi:Hayber savasi ile Sam ticaret yolunun güvenligi saglanmistir.
78-Haris Ibn-i Ebi Hale:Kanlari Harem-i Serife dökülen ilk Islam sehidi.
79-Havz-i Kevser:Kiyamet gününde peygamberlere ihsan edilecek havuzlar bulunacak.Bu sebeple Hz.Peygamber`in kiyametteki havuzu icin“Havz-i Kevser denilmistir.
80-Hayber savasi:Yahudilerle yapilan en büyük savas, Hayber savasidir.Hicretin 7.ci yilinda yapilmistir.
81-Hendek savasi:Hendek savasi, hicretin 5.yilinda oldu.Hendek savasina adi verilen hendeklerin uzunligu; 5,5 km, drinligi 5 m., eni 9 m.dir.v82-Hicaz:mekke ile Medine`nin bulundugu bölgeye Hicaz denir.
83-Hicret:Peygamberimiz Mekke`den Medine´ye 622 yilinda hicret etti.hicret gecesi müsrikler, Mekke de darun Nedve de toplandi.Rasulullah`i hicret sirasinda yakalamak icin isterken ati cöle batan Suraka`dir.
84-Hicri Takvim:Hicri Takvim , 639 yilinda Hz.Ömer döneminde kullanilmaya baslandi.
85-Hudeybiye:Mekke`nin kuzey batisinda bir yer adi.Müslümanlarin yaptigi ilk sulh antlasmasi Hudeybiye antlasmasi.
86-Kabe Hakimligi:Kabe Hakimliginde Peygamberimiz 35 yasinda idi.
87-Kabe`deki vazifeler:Rifade,hicabet,sikaye, nedve,liva,kiyade.
88-Hilfu`l Fudul:Hasim,Muttalib b.Esed, Zühre ve Teym ogullarinin ittifakiyla Abdullah b. Cuda`nin evinde toplanarak karar alindi.Peygamberimiz 20 yasinda idi.
89-Hücre-i saadet:Hz.Peygamberimizin medfun oldugu yer.
90-Hülafa-i Rasid`in:Dört büyük halife; Hz.Ebubekir, Hz.Ömer, Hz.Osman, Hz.Ali.
91-Huzeyfe:Peygamberimiz(sas), Huzeyfe(r.a)`ye bir sir olarak münafiklarin isimlerini bildirmistir.
92-Kütüb-ü Sitte:Buhari,Müslim,Ibn Mace,Ebu Davud,Tirmizi,Nesai.
93-Ibn Abbas:Asil adi Abdullah`tir.Peygamberimizin amcasi Abbas`in oglu.
94-Ila ve Tahyir Olayi:Hz.Peygamberin bir süre zevcelerinden uzak kalmasi ve zevcelerinin nikahlarini alip ayrilma ya da Resulullah´in esleri olarak kalma hususunda muayyen birakilmalari olayi(630)
95-Ibn Kamie:Uhut`ta Ibn Kamie adli kisi Hz.peygamberin yüzünü kilicla yaraladi, bir dini kirdi, Musab bin Ümeyr`i bu kisi sehit etti.
96-Ifk Olayi:Beni Mustalik savasi dönüsünde Hz.Aise`nin iftiraya ugramasi.Ifk hadisesini aciga cikaran ayet;Nur suresi ayet:11 ve 12)
97-Ilk bayram bamazi:Hz.Peygamber ilk bayram namazini hicretin 2.yili Sevval`in birinci gününde kilmis ve cemaata kildirmistir.
98-Ilk Cuma namazi(622):Hicret esnasinda Ranuna vadisi denen yerde,Beni Salim ogullari yurdunda farz oldu.Ilk Cuma namazi burada kilindi.Bura da arka arkaya iki hutbe okudu.
99-Ilk davet:Peygamber Efendimiz(sas) peygamberligini Safa tepesinde ilan etti.peygamberimiz peygamberligini ilan ettiginde ilk ona karsi cikan amcasi Ebu Leheb oldu.
100-Ilk hicret:Müslümanlarin ilk kez hicret ettikleri ve iyi karsilandiklari, halki Hiristiyan olan ülke; Habesistan`dir.
101-Ilk hicret:Medine`ye ilk hicret eden Ebu Seleme b.Abdül- Esad, son hicret eden Peygamberimizin amcasi Hz.Abbas idi.
102-Ilk ganimet:Islam tarihinde ilk ganimet Batn-i Nahle vakasinda elde edilmistir.batn-i Nahle vak`asi 623 yilinda vuku bulmustur.
103-Ilk kible:Müslümanlarin ilk kiblesi Mescid-i Aksa.
104-Ilk sabah ezani:Ilk ezani sabah vaktinde okuyan ,Bilal- Habes.
105-Islam öncesi evlilik sekilleri:Islam öncesi araplarda, evlenme farkli sekillerde gerceklesirdi;Müta nikahi,Nikahi bedel,Nikahi sigar.
106-Islam`in üc nesli:Sahabe,Tabiin ve tebe-i Tabiin dönemi.
107-Ilk Cuma dis ezani:Cuma günü disarida okunan Cuma ezani, Hz.Osman devrinde ihdas edildi.d109-Ilk Kur`an`in cogaltilmasi:Kur`an Hz.Osman zamaninda cogaltilmisti.
110-Ilk Kur`an`in toplanmasi:Ilk Kur`an`in toplanasi :Kur`an, Hz.Ebubekir döneminde toplanmistir.
111-Ilk minber:Hz.Peygamber tarafindan yapilmistir.
112-Ilk Müslüman olanlar:Hz.Hatice,Hz.Ebubekir, Hz.Ali,Zeyd b. Harise.Hz.Hatice, Hz.Ali,Zeyd hane-i saadette bulunuyordu.
113-Ilk müslüman olanlar:Medinelilerden ilk müslüman olanlar;Süveyd b. Samit, Iyaz b.Muaz.
114-Ilk müslümanlardan iskenceye maruz kalanlar:Bilal-i habes,Ammar b. Yasir,Suheyb-i Rumi, habbab b.Eret, Ebu Füheyke ,Lübayne,Zinnire, Nehdiyye ve Ümmü Abis.
115-Ilk namaz:Ilk namaz sabah vaktinde Cebrail ile beraber kilinmistir.Aksam Hz.Hatice , ertesi gün Hz.Ali, daha sonara da Ebubekir ve Zeyd b.Harise katildi.
116-Ilk nüfus sayimi:Medine`de hicretin 1 . yilinda yapilan nüfus sayiminda müslümanlarin sayisi 1500 oldugu tesbit edildi.
117-Ilk mescid:Peygamberimizin insa ettigi ilk mescid olarak bilinen ; Kuba Mescidí`dir.
118-Ilk mescid:Yeryüzünde ilk mescid; Kabe-i Muazzama, Hz.Ibrahim ve oglu Ismail Aleyhisselam tarafinda insa edildi.
119-Ilk seriyye:Ilk seriyye,Hz.Hamza`nin seriyyesidir.
120-Ilk sehit:Islam tarihinde ilk sehit olan Hz.Sümeyye ve esi Hz.Ammar`dir.
121-Ilmihal kitaplari:Genis ilmihal kitaplarinda inanc, ibadet ve helal-haram yani sira(siyer) ile aile hukuku(münekahat) bölümleri de yer alir.Cünkü bu konularda hem her müslümanin öncelikle bilmesi gereken bilgileri, hem de ferdi hayatinda devamli yüz yüze kaldigi problemlerin cevaplarini icermektedir.
122-Irhas:Hz,Peygamberin Peygamberliginden önce, ondan sadir olan olaganüstü durumlardir.
123-Islam`in ilk emri:Islam`in ilk emri „Oku“ emridir.
124-Islam öncesi Arabistan da inanclar:Putperestlik,Yahudilik,Hiristiyanlik,Haniflik ve Sabiilik
125-Islamiyet öncesi Arabistan`da sosyal siniflar:Hürler,köleler, mevlalar..
126-Islam`in üstünlügü:Bir Hiristiyan olan müstesrik M.G. Demombynes, Muhammed(S.599-600) isimli önemli eserinde, Islamiyetin Hiristiyanliga üstünlügünü ve Hz.Peygamberin basarisinin sebeplerini söyle anlatiyor:“Isa`nin vaazinda öbür dünya icin hazirlik, bu dünyanin nimetlerinden vazgecmekle baslar.Islam`da ise kesinlikle böyle bir sey yoktur…Islam`a göre, iyi bir sekilde kullanmak sartiyla hic bir nimet kötü degildir.(ilmihal , 2.cilt ,Diyanet, Sh.546)
127-Islam Hosgörü Dinidir:M.628 de hz.Peygamberin ashabindan biri Cin imparatoru Tai-Dsung`a heyetler götürdü ve ondan Cin`de islamiyeti nesretmek icin müsaade aldi.Miladi 700 senesinden beri Santung`ta cami vardir.Endonezya ve cava´da milyonlarca müslüman var.Bunlara hangi kilic gitti.Katoliklerle pretestanlar arasinda din ve mezhep kavgalarinda hesapsiz kanlar akti.Engizisyon mahkemeleri nice masum canlara kiydi.Iskence altinda ölenlerin deftere kaydolunabilenleri 390 bin kisidir.Bunlara 200 bini ateste yakilmistir.Islamiyette böyle bir vahset görülmüsmüdür?
c128-Kabe:Hz.Ibrahim tarafindan, hanimi Hace ve oglu Ismail ile birlikte Mekke vadisinde insa edilmistir.Kabe`dek putlarin en büyükleri;Hubel, lat, menat ve uzza.
129-Kabe`de ilk namaz:Miladi 615 yilinda önce Hz.hamza sonra da Hz.Ömer müslüman oldular. Müslümanlarin sayisi 40`a ulasmis oldu.Kabe´de ilk topluca namaz kilindi.
-Kabe örtüsü:Kabe`yi bir örtü ile ilk defa Yemen Melik`i Tubba Ebu Kerd Esad`dir. Hicretten 220 yil önce.Hz.peygamber zamaninda Kabe, Misir´da imal edilen beyaz bir kumasla örtülüyordu.
130-Kaside-i Bürde:Imam-i Busayri meshur Kaside-i Bürde`sinde peygamberimiz icin;onu koklayip öpenlere ne mutlu, diyor.
131-Kasr-i salat:Hicretin 4. yilinda mesru kilinmistir.Mesru olusu kitap, sünnet ve icma ile sabittir.
132-Kisas-i Enbiya:Peygamberlerin hayat hikayelerini ve teblig faaliyetlerini anlatan kitaplara verilen ad.
133-Kuba Mescidi:Kuba mescidi 32×32 metre seklinde Rasulullah yaptirdi.Kuba mescidinin Kur`an`daki adi Takva mescididir.Tevbe suresinde bahsedilir.
134-Kur`an-i Kerim`in Toplanmasi:Kur`an-i Kerim`in toplama komisyonu;Zeyd b. Sabit,Said b Abdurahman b. Haris,Abdullah b. Zübeyr-Kureys kabilesi:Peygamberimizin de mensub oldugu ünlü Arap kabilesinin adi.Kureys kabilesi Hz.Ismail`in soyundan gelmektedir.Kureys kabileleri, Hz.ismail´in soyundan gelmekteydi.Kureys kabileleri 10 kol temsil ediliyordu; Nevfel, Zühre, Mahzun, Esed,cumah, sehm, Ümeyye, hasim, teym, Adiy ogullari.
135-Kureysin Reisleri:Ebu Leheb, Ebu Cehil,Ebu Süfyan, Velid b. Mugire, As b. Vail, Utbe Ibn-i Rebia.
136-Kutsal üc mescid:Islam`da kutsal sayilan üc mescid;Mescid-i haram Mekke`de, Mescid-i Nebevi Medine `de,Mescid-i Aksa Küdus`de.
137-Lihye-i Serif:Peygamberimizin mübarek sakali icin kullanilan bir terim.
138-Livaü`l hamd:Insanlarin kiyamet günü altinda toplayacaklari Hz.Peygamber`e ait sancaginin adi.
139-Medine:Medine`nin asil ismi Yesrib`dir. Hz.Peygamberimiz oraya hicretinden sonra Medinet`ün-Nebi adini almis ve tarihten itibaren Medine namiyla anilmaktadir.
140-Medine Sözlesmesi:islam devletinin ilk Anayasasi Medine sözlesmesidir.Medine Anayasasi, Enes b.Malik in evinde toplanarak müzakere edildi.Medine anayasasina;Medine vesikasi,Medine belgesi, Medine sözlesmesi ve Medineliler sözlesmesi olarak anilmaktadir.
141-Mekke Fethi:Mekke , hicri8; miladi 630 yilinda fethedildi.Mekke`nin fethinden sonra Kureys´in elebaslari Ebu Süfyan, Ebu Cehil`in oglu Ikrime ve daha sonra pek coklari müslüman oldular.Mekke fethedilince Rasulullah Kabe`nin anahtarlarini Osman bin Talha`ya verdi.c142-Mescid-i Dirar:Münafiklarin müminlere komplolar kurmak, hazirlamak ve bozgunculuk cikarmak amaciyla yaptiklari mescid
143-Mescid-i Nebi:Mescid-i Nebi`nin yeri Muaz bin Afra`nin himayesindeki Sehl ve Süheyl adindaki iki öksüze aitti.Mescid-i Nebi`de Peygamberimizin girip ciktigi kapiya“Bab-i Akika“ denir.Mescid-i Nebi`ye ilk defa minbere Hz.Osman perde asti.mescid-i Nebi`ye ilk defa 4 kösesine birer minareyi Ömer bin Abdulaziz yaptirmisti.1908 de 2. Abdulhamit Mescid-i Nebi`yi elektrikle aydinlatti.
144-Mevali:Araplarca, arap olamayan müslümanlara verilen isim.
145-Mevlid-i Nebi:Hz.Muhammed`in dogumu.
146-Mihca:Bedir savasindaki ilk sehittir.
147-Mina.Hz.Peygamber ile Medineliler arasinda gerceklesen 1. ve 2.ci Akabe biatlarina sahne oldu.
148-Müellefe-i Kulub:Müslüman olmayip, kalpleri Islam`a isindirmak istenen kimselerdir.
149-Müseylemetü`l Kezzab:Yalanci Peygamberlerden biri olup Uhut`ta Hz.Hamza`yi sehit eden Vahsi öldürdü.
150-Muallakat-i seb`a. 7aski, 7 meshur kaside.
151-Muhacir:Mekke`den Medine`ye göc eden müslümanlara denir.
152-Muhammed-ül Emin:Dogru sözlü v güvenilir manasina peygamberimizin lakabi.
153-Muksirun:En cok hadis rivayet eden sahabe vardir.Bunlara muksirun denir.1000 den fazla hadis rivayet eden 7 sahabeye verilen isimdir. Bunlar;Ebu Hureyre :5374,Abdullah bin Ömer ; 2630, Enes bin Malik;2286, Hz.Aise, 2210, Abdullah bin Abbas; 1660, Cabir b.Abdullah;1540, Ebu Said el-Hudri; 1170.
154-Muhadramun:Cahiliye ve Islam devrini idrak eden fakat Hz.Peygamberi mümin olarak göremeyen kimse.
155-Mu`ab b. Ümeyr:Bedir ve Uhud savaslarinda Peygamberimiz bayragi tasima görevini Mu`ab b. Ümeyr`e vermistir.
156-Mute savasi:H.8/M.629 yilinda yapildi.Öldürülen elcinin kanini yerde birakmamak icin yapilan bu savas3000 müslüman 100.000 kisilik düsmana karsi 33 kat daha fazla düsmanla verdigi büyük mücadeledir.Peygamberimiz sehitlerin ardindan aglamis ve ailelerini teselli etmistir.Müslüman Araplarin Bizanslilarla yaptiklari ilk savas Mute savasidir.Hz.peygamber devrinde,Islam elcilerini sehit edilmesi üzerine, Müslümanlar ile Hiristiyanlar(Rumlar) arasinda meydana gelen ilk savas.Tebük savasina,”Gasvetulurs” verilen ad.Gasvetulurs, zor manasina.Mute savasinda Zeyd bin Harise,cafer b.Ebi talip ve Abdullah b.Revaha birbiri ardinca sehit oldular.
157-Na`t:Hz.Peygamberin sefaatina kavusmayi ümit ederek O`nu övmek, yüce özelliklerini anlamak amaciyla yazilan siirlere na´t denir.
158-Necasi`:Hicretin 9.ncu senesi Habes Hükümdari Necasi ölmüstü.Hz.Peygamber , salih bir kardesin öldügünü söyleyerek bunu bildirmis, onun gufrani icin niyaz etmis, cenaze namazini kilarak hatirasini tebcil eylemistir.
159-Nesibe Hatun:Uhutta vücudu kanlar icinde iken Peygamberimize siper olan kadin ahabe.160-Hz.Osman:Hz.Peygamber(sas)`in sir katibi olarak bilinen Hz.Osman`dir.Hz.Osman peygamberimizin iki kizi Rukiyye ve Ümmü Gülsüm ile evlendi.Peygamberimizin iki kizi ile evlendiginde “Zinnureyn(iki nur sahibi)” lakabini aldi.Mescid-i Nebi`ye minbere perde asti. Kibris`i Hz.Osman fethetti.Hz.Osman`a, 6 kisilik sura tarafindan halife secildiginde (H.23)O `na ilk biat eden kisilerAbdurahman b.Avf ve Hz.Ali olmustur.
161-Osman bin Mahzum:Cennetü`l baki`ye ilk defnedilen zat, Peygamberimizin süt kardesi Osman b. Mahzun`dur.
162-Hz.Ömer:Hz.Ömer`in lakabi;Ömer`ül Faruk.Azebaycan, Hz.Ömer devrinde fethedildi.Peygamberimizi öldürmeye giderken müslüman olan sahabi.Hz.Ömer`in müslüman olmasiyla Kabe`de iki saf olarak ilk defa acikca ve topluca namaz kilindi.Hz.Ömer 33 yasinda iken müslüman oldu.Enistesi ve amcaoglu Sa´d b.zeyd ve kiz kardesi Fatima daha önce müslümanligi kabul ettiler.
163-Peygamberimizin arkasinda namaz kildigi sahabeler:Hz.Ebubekir ile Hz.Abdurrahman Ibn Avf(ra)`in arkasinda namaz kilinmistir.
164-Peygamberimizin cocuklari:Peygamberimizin cocuklarinda Hz.Fatima haric bütün cocuklari , kendileri hayatta iken vefat etmistir.
165-Panayirlarin en önemlileri: Hicaz bögesindeki panayirlarin en önemlileri;Ukaz,Mecenne, Zülmecaz.
166-Peygamberimizin dogum Haberi ve Dogumu:Peygamberimizin dogumunu; yahudiler, Hiristiyanlar, Kahinler Hatemül Enbiyanin zuhurunu haber veriyordu.Peygamberimizin dogdugu gece;Kisranin sarayinda 14 sütun yikildi, mecusilerin atesleri söndü ve sava gölü kurudu.peygamberimizin annesi vefat ettiginde dedesi Abdulmuttalib`in yaninda kaldi. Alti yasindan sekiz yasina kadar dedesi ile beraberdi. Sekiz yasinda dedesi 82 yasinda vefat etti.
167-Peygamberimizin defni:Hz.ise diyorki;Hz.Peygamber acik bir yere defnolunmadi.Cünkü acik yere defnedilmis olsaydi, halki, O`nun mezarini tazim etmekten men`etmek cok müskül olurdu.
168-Peygamberimizin dogum gününün kutlanmasi:Peygamberimizin dogum gününün h.4. asirdan beri kutlandigi bilinmektedir.Fatimiler bunun yaninda Hz.Ali,Fatima,Hasan,Hüseyin ve halifeleri icinde mevlid(dogum yil dönümü) merasimleri yapilirdi.170-Peygamberimizi bize tanitan kitaplar:Kur`an-i Kerim,Megazi kitaplari, delail Kitaplari,Islam tarihi,Semail kitaplari.
171-Peygamberimizin elcileri:Necasi`ye, yani Habes krali Necasi`ye Bahr oglu Ashama`ya Amr b.Umeyye, Rum Kayseri`ye Dihye`yi, Yemame hükümdari Hevze`ye Selit Amir`i,Gassan hükümdarina Suca Esed`i, Iran kisrasi Hüsrev Perhiz`e abdullah bin Huzafe gönderilmisti.Misir hakimi Muvakkis`a gönderdigi mektubu aldi.Elciyi iyi karsiladi.Elci ile Misirlilar arasinda yüksek mevkii haiz iki kizla bir elbise ve bir de binek hayvani gönderdi. Bu kizlardan birisi Mariye`yi Peygamberimiz aldi, digerini de Hz.Peygamberimizin sairi olan Hassan b.Sabit`e vermistir.Necasi`ye gönderilen mektubu alan Necasi:“Hz.Peygamberin peygamberligine inaniyorum, dedi.Bahreyn emirine gönderilen mektup üzerine Bahreyn emiri güzel bir cevap verdi ve müslüman oldu.Yemen ve Umman emiri kaba bir surette red cevabi verdi.Yemame hükümdari;“Bütün dediklerin iyidir.Beni bura da vali olarak birakirsan müslüman olmaya hazirim“ dedi.Peygamberimiz de bu adama su cevabi verdi:“Elimde bir karis yer olsa bile sana ondan bile bir sey vermem“ buyurdu.
172-Peygamberimizin halalari:beyda,Burre, Atike,Safiye, Erva, Ümeyye, Ümmül Hakim:
173-Peygamerimizin Kuba`da misafir kaldigi ev:Hicret esnasinda Peygamberimiz Kuba `da Külsüm b.Hidmi`nin misafiri oldu.Peygamberimiz Medine`ye hicret edince;Halid b. Zeyd`e misafir oldu.
174-Peygamberimizin Hira´da Ibadeti:Imam-i Buhari Hz.Peygamberin Hira daginda ibadetle mesgul oldugunu söyler.Böyle inzivaya vekilip muayyen bir vakti ibadetle gecirmeye(Tehannüs) denir.Ayni(Umdetü`l-Kaari) adli Buhari serhinde, bu (Tehannüs ) kelimesini izah ederken söyle demektedir.“Peygamberimizin ne suretle ibadet ettigi sorulacak olursa, bunun tefekkür ve ibretten ibaret oldugunu söyleyebiliriz“(Hatemul Enbiya, Sh.60 , Diyanet)
175-Peygamberimizin komsulari:Peygamberimizin Medine`de Ensar`dan komsulari;Sa`d b. Ubade,Sa´d b.Muaz, Ebu Eyup El-Ensari zengince idiler.Bunlar, Peygamberimize ekseriya süt gönderirlerdi.Peygamberimizin yasayisi cok sadeydi.Bazen yiyeceksiz kalip ac yattiklari olurdu.(Hatemul Enbiya, sh.204, Diyanet)
176-Peygamberimizin en meshur isimleri:Ahmet, Mahmud, Mustafa, Muhammed.
177-Peygamberimizin soyu:Peygamberimizin soyu Hz.Ismail`in torunlarindan Adnan`a kadar uzanir.
178-Peygamberimizin egitim ve ögretimde kullandigi yöntemler;Anlatim yöntemi, soru-cevap yöntemi,Örnek olay yöntemi, tartisma yöntemi,yaparak, yasayark ögrenme-ögretme metodu.
179-Peygamberimizin Harpleri:Rasul-i Ekrem devrinde Islam harplerini 3 bölümde mütaala edelir:
a)Müsriklerle yapilan Islam harpleri.
b)Yahudilerle yapilan Islam harpleri.
c)Hiristiyanlarla yapilan Islam harpleri(Mute, Tebük)180-Peygamberimizin müezzinleri:Bilal-i Habes,Ibn-i Ümmü Mektum,Ebu Mahzure,, Sa`dul-Kurazi.
181-Peygamberimizin örnek ahlaki:Hz.peygamberin ahlaki ve sahsiyeti hakkinda en önemli kaynak K.Kerim`dir.Cünkü Hz.Aise`nin belirttigine gibi“O`nun ahlaki, Kur`an`dir.“Endülüslü ünlü alim Ibn Hazm(ö.456/1064), her cümlesi bir hikmet degeri tasiyan el –Ahlak ve s- siyer adli ahlak kitabinda söyle der:“Ahiret iyiligini, dünya bilgeligini, düzgü yasayisi, bütün ahlak güzelliklerini , bütün faaliyetlerini kazanmak isteyen kisi örnek alsin.(s.19-20).CünküRasulullah bütün hayirlarda en ileridir.Allah onun ahlakini övmüs, faziletleri en mükemmel sekliyle onda toplamis ve onu her türlü kusurlardan arinmistir(Diyanet ilmihali, c,2, sh.550)
182-Peygamberimizin Zevceleri(Ezvac-i Tahirat=Peygamberimizin mübarek hanimlari demektir):Hz.Hatice, Hz.Sevde,Hz.Aise,Hz.Zeynep binti Hüzeyme,Hz.Ümmü Seleme,Hz.Hafsa,Hz.Zeynep binti Cahs, Hz.Ümmü Habibe, Hz.Cüveyriye binti Haris, Hz.Safiyye binti Hüyey,Hz.Mariyye, Hz.Meymune).Peygamberimizin hanimlari ile evlenmesinin sebebi;siyaset ve sefkattir.Peygamerimiz , kiz olarak yalniz Hz.aise ile evlenmistir.Hicretin 59. senesinde vefat etti.Son evlendigi hanimi Meymune`dir.En son vefat eden esi Hz.Aise`dir.Hz.Peygamberimizin hayatinda Hz.Hatice ile Zeyneb`ten baska zevcesi vefat etmemisti.Peygamberimizin esi Hz.Zeynep ile diger esi Hz.Meymune bir anneden dogma kiz kardes idi.
183-Peygamberimiz(sas)`in peygamberliginin ispati :Hz.Peygamberin , peygamberligini ispat eden mucizeler genellikle üc baslik altinda incelenir:
a)Manevi(Akli) mucizesi olan Kur`an mucizesi,
b)Hissi mucizeler,
c)Haber seklindeki mucizeler:Bedir savasinda, düsman ordusundan kimlerin nerede öldürüleceklerini önceden haber vermis ve dedigi gibi cikmistir.
184-Peygamberimizin tesvik ettigi bazi sportif faaliyetler:Atletizm(kosu), güres, okculuk, binicili
185-Rakika:Müsrilerin toplantida alinan suikast karari, Hz.peygamberin halalarindan Rakika tarafindan duyulmus ce durum ona haber verilmisti.Peyganberimiz hic vakit kayip etmeden Hz.Ebubekir`e durumu bildirerek hicrete basladi.
186-Ra`ci ve Bir-i Mauna facialari: Hicri 4/ M.626 yilinda müslümanlari cok üzen 2 olay, Islam mürsidlerinin pusuya düsürülerek öldürülmesiyle sonuclanan Ra`ci ve Bi`r-i Mauna facialaridir.
187-Rasulüs-sakaleyn:Peygamberimize Rasulüs-Sakaleyn denmesinin sebebi;Insanlara ve cinlere peygamber olarak gönderildigi icin.
188-Ravza-i Mudahhara:Peygamberimizin kabri ile minberi arasina Ravza-i Mudahhara denir.Peygamberimizin kabri; Medine de , mescidi`nin yanindaki Ravza-i Mudahhara`dir189-Ridde Savaslari:Ridde savaslari,Hz.Ebubekir zamanida meydana gelmisti
190-Sabikun- Islam:Islamiyeti kabul eden ilk sekiz kisi.
191-Sa`d bin Ebi Vakkas:Peygamberimizin dayisi.Allah yolunda ilk kan akitan kisi.
192-Sahabe:Peygamberimizi sagliginda görüp, O`nunla sohbet eden müslümanlara denir.
193-Salvele:Hz.Muhammed(sas) icin belirli bir ifade kalibi kullanarak hayir duada bulunmak ya da bu sekilde yapilan dua.Peygamberimizin adi anilinca”Sallallahu aleyhi ve sellem” deriz.Bu, Peygamberimize bir saygi ve sevgi ifadesidir.”Ona selam olsun“ demektir.Yazilirken genellikle(SAS) biciminde kisaltilir.
194-Sancaktar-i Nebi:Hicret esnasinda Resulullah`i yakalamak icin takibe cikan Süraka b.Cü`sum idi.Hicret esnasinda Resulullah ile beraber olan ve Kuba`ya yaklasinca Peygamberimizin izni ile sarigini cözüp mizraginin ucuna bagladi ve sancak yapti. Kuba´ya girinceye kadar Resulullah`in yaninda yürüdü ve „Sancaktar-i Nebi ünvanini aldi.
195-Selefi salih`in:Ashab-i Güzin ileTabiine denir.
196-Senetü`l-Ibtihace:Bi`setin 12.(m.621) yilinda Islamiyeti kabul edenler cok oldugu icin bu seneye“Senetü`l Ibtihace“ denir.
197-Senetu`l Hüzün(620):Peygamberimizin amcasi Ebu Talib ve esi Hz.hatice`nin 3 gün arayla vefat ettigi yil.
198-Senetü`l vüfud:Senetü`l vufud; heyetler yili demektir.
199-Sakk-i Kamer:Sakk-i kamer ahdisesi iki saat müddet sürdü.
200-Sebeke-i Seadet:Peygamber Efendimizin mübarek kabrinin bulundugu Hücre-i Seadet denilen yerin dis duvari etrafinfa yerden Mescid-i Nebi`nin tavanina kadar yükselen demir parmaklik.
201-Secere-i Pak-i Muhammedi:Peygamber Efendimizin mübarek ,temiz soy kütügü, soy agaci.
201-Semail-i Serif:Hz.Peygamberin bedeni ve ahlaki vasiflarini ve beseri münasebetlerindeki, günlük yasayisindaki tutum ve davranislari icin kullanilan bir tabir.
203-Seyyid:hz.Hüseyin soyundan gelenlere de seyyid denir.
204-Serif:Hz.Hasan`in soyundan gelenlere serif denir.
205-Sifa Hatun:Peygamberimizin ebesinin adi.
206-Seriyye:Seriyye, Hz.Peygamberin bulunmadigi askeri hareket icin kullanilan terimdir.Seriyye birlikleri 5 kisiden 400 kisiye kadardir.Seriyye komutanlarindan bazilari;Sa`d b.Ebi Vakkas,Ubeyde b.Haris,,Abdullah b.Revaha,Zeyd b.Sabit, ebuUbeyde b.Cerrah, Amr b.As,halid b. Velid.207-Siyer ve Megazi`nin önemi:Hz.peygamberin torunu Hz.Hüseyin`in oglu Ali b. Hüseyin 38-95/659-713“Biz Kur`an`dan bir sureyi ögrendigimiz gibi Hz.Peygamberin megazisini de ögrenirdik“ diyor.
208-Siyer-i Nebi(Siret-i Nebi):Hz.Peygamberimizin hayatini konu alan kitaba verilen isimdir.
209-Sünnet:Peygamberimizin söz, fiil ve takririne sünnet denir.Üc cesit sünnet vardir;Kavli, fiili ve takriri sünnet.Sünnet, Kur`an`dan sonra müslümanlar icin ikinci kaynaktir.Peygamberimiz yüce dosta kavusmutu.Biz müslümanlara iki emanet birakti:Allah`in kitabi Kur`an ve kendi örnek hayati. Bunlara uyan müslümanlarin kurtulusa erisecegini de müjdelemisti.
210-Suriye Seyahati:Peygamberimiz 13 yasinda iken amcasi Ebu Talib ile Suriye seyahatine cikti.Sam`in güneyinde Busr ya ulastiklarinda Bahire adinda bir papazla karsilastilar.Bahira, Hz.Muhammed(sas)`in peygamber oldugunu anladi. Suriye seyahatinden vazgecirtti.
211-Talha b. Ubeydullah:Uhut`ta Peygamberimize atilan oku elini siper edip colak kalan sahabedir.
212-Taif yolculugu:Peygamberimiz Taif yolculugunda yaninda Zeyd b. Harise vardi.
213-Tebük seferi:Tebük seferi, hicri 9, miladi 630 yilinda yapilmistir.Tebük seferi,Bizanlilara karsi tertiplendi.Bizanslilarin tehdidine karsi Peygamberimiz kitlik olmasina ragmen 30.000 kisilik Islam ordusunu hatirladi.Tebük`de 20 gün kaldigi halde düsman karsilarina cikmadi.Oradakileri bazi belde ahalisi cizyeye baglandi.Islam ordusu bayram sevinci icinde Medine`ye döndü.Tebük seferine katilmadigi icin Peygamber Efendimiz ve ashabinin kendisiyle hakkinda ayet nazil oluncaya kadar 50 gün konusmadigi sahabe, Kab bin Malik.Peygamberimizin son katildigi savas Tebük savasidir.Hz.Osman(r.a), Tebük seferine cikacak olan ordunun ücte birini Hz.Osman donatmistir.
214-Tabiin:Sahabeyi görenlere tabiin denir.
215-Teyemmüm:Hicretin 5.ci yilinda tesri kilinmistir.Havf –korku namazi bu sene yani hicretin 5.yili vuku bulmustur.
216-Uhut Savasi:Uhut savasi 625 senesin de oldu.Uhud savasina katilan sahabelerin alfebetik olarak isim listesi M.asim Köksal`in Hz.Muhammed(sas) ve Islamiyet adli eserinin 3 ve 4 cildinin sahife 89`da zikredilmektedir.Müslümanlarin Uhud savasinda aralarindaki parola :( Emit ! Emit !=Öldür, öldür) sözü idi.Uhut`ta Mu`ab b. Umeyr, Kamia tarafindan sehit edilmsitir.Uhut`da , Hz.Peygamberin sakaklarina Ibn-i Kamia, alnini Ibn-i sihab yaraladi, dudagina Utbe vurdu.Uhut savasindaHz.Hamza 28 müsrik öldürmüstür.Hz.Hamza , Abdullah b.Cahs`in dayisi idi.Uhut sehitlerinin hemen hemen hepsi Ensar`dan idi.Muhacirlerden sehit düsenler pek azdi.Ensardan 64, muhacirlerden 6 sehit düstü.Uhut sehitlerinin cenaze namazlarinin kilindigi, kilinmadigi, namazlarinin gömüldükten 8 yil sonra kilindigi da, rivayet edilir.Uhut sehitleri ikiser ikiser kabre konuldu.Peygamberimiz « En cok Kur`an bileni, önce koyunuz ! » buyurdu.217-Ulü`l Azm :Hz.Nuh,Hz.Ibrahim,Hz,Musa, Hz.isa, Hz.Muhammed (sas)
218-Umretü`l Kaza:Hudeybiye antlasmasi geregi Hz.Peygamberin ashabi ile yerine getirdigi umre.7 Zilkade/629 mart.
219-Ümmü Eymen:Ümmü Eymen Üsame`nin annesidir.
220-Üstüvanetü`l-vufud:Hz.PeygamberinMescid-i Nebi`de elcileri kabul ettigi yer(Heyetler sutunu).
221-Vahiyh:Vahyin yakin cevreye iletimi;Müddesir suresi :1-5 ayetleri,vahyin toplumun bütününe iletimi Hicr suresi, 94-99 ayetleri ile.
222-Vahsi:Hz.Hamza`yi uhut savasinda sehit eden .
223-Varaka b. Nevfel:Hz.Hatice`nin amcasi.
224-Veda hacci:Peygamberimizin ilk ve tek haccidir.Islam`in prensipleri burada tamamlanmistir.
225-Veda Hutbesi:Hz.Muhammed(sas) `in hicretin 10. yilinda Veda haccinda yaptigi meshur konusma; Veda Hutbesidir.Veda hutbesi üc yerde okundu.Arefe günü arafatta,bayram günü Mina`da ve bayramin ikinci günü Arafat`ta okundu.Veda haccinda okunan hutbesinde; bir cok meseleler ele alinmis ve teblig olunmustur.Bu hac da yüz binden fazla insan vardi.Bu hutbenin bir hususiyeti de, bütün beseriyete hitap etmesidir.Hz.Peygamber(sas) „Ey insanlar“ diye umuma hitap ediyordu.Veda hacci dönüsünde Hz.Peygamber Medine´yi görünce su tekbirleri tekrarladi;“Allah büyüktür,Allah`tan baska tanri yoktur.Birdir, seriki yoktur, Mülk O`nundur.hamd O`na yarasir.O her seye kaadirdir.Biz geliyoruz, tevbe etmisiz, ibadet etmisiz, secde etmisiz, Rabbimize sükretmisiz.Allah vaadini gerceklestirdi:Kuluna yardim etti.Birlesen düsmanlari perisan etti.“(Hatemul Enbiya Sh.434 Diyanet yayinlari)
226-Yalanci Peygamberler: Tuleyha b.Huveylid, Malik b. Nüveyre,Seccah(bir kadin müslüman oldu),Müseylimetü`l-Kezzab.
227-Zekatin Farz Kilinisi:Zekat hicretin kinci yilinda farz kilindi.
228-Zeyd bin sabit:Buas günü babasi öldürülmüstü.O zaman Zeyd , 6 yasinda idi. Bedirde esir edilenlerden okuma yazmayi ögrendi. Peygamberimizin istegi üzerine Yahudi yazisi, Süryanica` yi ögrendi.
229-Zeyneb bint-i Cahs:Peygamberimizin hanimi Zeynep bint-i Cahs, vefat edince cenazesi tabutla tasinan ilk müslünan kadindi. Baki Kabristanina defnedildi.Zeyneb`in asil ismi Berre idi. Peygamberimiz, onu Zeyneb`e cevirmisti.
230-Zübeyr bin Avvam:Allah yolunda ilk kilic ceken sahabe.
231-Zülfikar:peygamberimizin Uhud harbi günü, Hz.Ali`ye hediye ettigi ünlü kilic.

DİNİ TERİMLER SÖZLÜĞÜ
1-Abbasiler :P eygamber Efendimizin amcasi Hz.Abbas`in soyundan gelen ve Emevilerin yerini alan halifeler sülalesi. Bu hanedana ilk atalarina nisbetle“Hasimiler“ de denilmektedir.750-1258 yillari arasinda hüküm süren hanedan.
2-Abaza Pasa:Genc Osman`in kanini dava ederek isyan eden Erzurum beylerbeyi.
3-Abbas:Hz.Peygamberin amcasi.
4-ABD:Hür veya köle olan kul.
5-Abdest:Basta namaz olmak üzere bazi ibadet ve amellerin yerine getirilmesinden önce yapilan dini temizlik Abdest, arapca da“ güzellik , temizlik“ manasina gelen vudü, kelimesiyle ifade edilir. Türkce de kullanilan abdest kelimesi ise Farsca ab(su) ve dest( el) kelimelerinden olusan ve „ el suyu“ manasina gelen birlesik bir kelimedir.Fikihta, abdeste(Taharet-i sugra) kücük temizlik, abdest almayi gerektiren hallare hades-i asgar(kücük kirlilik) , gusülde Taharet-i Kübra(Büyük temizlik), gusül yapmayi gerektiren hallere de hades-i ekber( büyük kirlilik) denir.
6-Abdesthane:Idrar ve sindirim artiklarini cikarmak icin özel olarak yaüilmis yer.
7-Abdullah:Hz.Peygamberin babasi(ö-570)
8-Abdullah:Hz.Peygamberimizin esi Hz.hatice`den olan cocugu.
9-Abdullah b.Amr b.As:Hz.peygamberden duydugu hadisleri onun huzurunda yazmasina izin verilen sahabe.
10-Abdullah b.Amr b.Haram:Uhut savainda ilk sehit düsen sahabi.
11-Abdullah b. Cübeyr:Uhut savasinda Ayneyn tepesindeki okcularin kumandanligini yapan sahabi.
12-Abdullah b.EbuEvfa:Kufe`de en son vefat eden sahabi(ö.86/708).
13-Abdullah b.Erkam:Hz.Peygamberin harici yazismalarini idare eden sahabi.
14-Abdullah b.Hanzala:Yezid b. Muaviye`ye karsi Medine halkinin biat ettigi sahabi.
15-Abdullah b.Osman b.Affan:Hz.peygamberimizin torunu.Rukiye`nin oglu.
16-Abdullah b.Revaha(ö.8/629):sair sahabe.Mute savasinda sehid düsen ücüncü komutan.
17-Abdullah b.Sebe:Islam dünyasinda ilk fitnenin ve Siiligin ortaya cikisinda önemli rol oynadigi ileri sürülen kimse.
18-Abdullah b.Übey b.Selul:Hz.Peygamber devrinde Medine`de yasayan munafiklarin reisi(ö.9(631).
19-Abdullah b. Zeyd b.asim:Sahte peygamberMüseylemey´yi Vahsi ile birlikte öldüren sahabi.
20-Abdullah b.Zeyd b.Sa´labe:“ Sahibü`l-Ezan“ diye meshur olan sahabi.
21-Abdullah Zühdi Efendi(ö.1879):Mescid-i Nebi`nin yazilarini yazan Osmanli hattati.
22-Abdülahad Davud(1866-1930): Rahib iken müslüman olan ve Hiristiyanliga reddiye yazan ilahiyci.Iran`da Urmiye`de dogdu.
23-Abdulhamid b.Vasi b.Türk:Cebir ilminin kurucularindan kabul edilen Islam matematikcisi.
24-Abdulkadir-i Geylani:Kadiriyye tarikatinin kurucusu(ö.561/1165-66).
24-Abdulmuttalib(ö.577):Peygamberimizin dedesi.
25-Abide-i Hürriyet:Istanbul`da Sisli semtinde 24-Mesrutiyetin hatirasi olarak yapilmis anit.
25-Ad koymak:Yeni dogan cocuga veya ihtida eden kimseye Islami geleneklere göreisim verme.
26-Adak:Dinen mükellef tutulmadi halde kisinin kendi vaadiyle üzerine vacip kildigi ibadet.
27-Abese süresi:Peygamberimiz Kureys reislerinden bazilarina dini telkin ediyordu. Ümmü Mektum geldi. Peygamberimiz onunla ilgilenmeyence bu süre nazil oldu.
28-Abdül Kadri Ceylani(H.470-560):Yillari arasinda yasamis Kadiri tarikatinin müessisi.
29-Abdulazizhan:32.ci Osmanli padisahidir.Hilafeti (m.1861-1876) seneleri arasindadir.Mithat Pasa ve arkadaslari tarfindan bilekleri kesilerek sehit edildi.
30-Ad kavmi:Ad kavmine Hud Alleyhisselam peygamber gömderildi.Ad kavmi 7 gece 8 gün devam eden siddetli bir kasirga ile helak olup insanlar agac gövdeleri gibi yerlere yikilip kaldilar.(K.kerim Meali,Sh.275(TDV)
31-Adab-i Muaseret:Toplum icerisinde insan olarak yasamak icin gerekli oldugu herkesce kabul edilmis kurallar; görgü kurallari.
32-Adak:Mü`min ve mükellef kisilerin cesitli sekillerde, Allah`a ibadet maksadiyla söz verdikleri mesru ve muteber islerdir.Kitap, sünnet ve icma ile sabittir.
33-Addas :Mekke dönemin de Hz.Peygamberin Taife yaptigi sirasinda müslüman olan köle.
34-Ad kavmi :Hz.Hud Aleyhisselamin , peygamber olarak gönderildigi kavim.
35-Adak:Mü`min ve mükellef kisilerin cesitli sekillerde, Allah`a ibadet maksadiyla söz verdikleri mesru ve muteber islerdir.Kitap, sünnet ve icma ile sabittir.
36-Adem :Ilk insan ve ilk peygamber.Bütün insanlarin atasi oldugu icin « Ebu`l beser »(beserin babasi ) diye anilir.Yüce Allah, Ademi yeryüzünün her tarfindan alinan toprak örneklerinin birlesiminden yaratmistir.(Dini Kavramlar Sözlügü(Diyanet) Sh.7)
37-Ademi-i Merkeziyet:Mahalli idarelere genis yetkiler taniyan ve 2. Mesrutiyet`ten sonra Prens Sabahattin tarafindan Türk yönetim sistemi icin teklif edilen temel ilkke.
38-Aden:Yemen Demokratik halk cumhuriyetinin bassehri ve tarihi limani.
39-Adivar,halide edip(1884-1964): 2.Mesrutiyet ve cumhiriyet dönemi Türk kadin yazari ve romanci.
40-Adile Sultan Sarayi:Istanbul Kandill de sultan sarayi.
41-Adn:Cennetin en yüksek mevkiine veya degisik yerlerinin tamamina verilen ad.
42-Afaroz:Hristiyanlik ve Yahudilikte , dinden ve cemaattan uzaklastirma cezasi.Galile,Kopernik ve Newton dünyanin döndügünü Islam alimlerinin kitaplarindan ögrenip aciklayinc, papa tarafindan aforoz edilmistir.Kilise hukukuna göre, yetkili dini sahsiyetler veya meclisler tarafindan suclu görülen bir hiristiyanin cemaattan cikarilmasi.
43-Afrika :D ünyanin ücüncü büyük kitasi.Bütün karalarin beste biri büyüklügündedir. Kuzeyde Akdeniz, batida Atlas okuyanusu, güneyde ve doguda Hint Okyanusu, kuzeydoguda Kizilden ile cevrilidir.Avrupa`dan cebelitarik bogazi ile ayrilir.46 ülke bu kitada bulunmakdadir.
44-Afyon :Islam`da keyif verici olarak kullanmasi yasaklanan madde.
45-Agik :avrupa güvenligi ve is birligi konferansi.
46-Agit :Ölen kisinin ardindan nagme ile terennüm edilen sözler ; yas töreninde söylenen siir, sarki ve türküler.
47-Aglama Duvari :YahudilerinBeit ha-mkdas(Beytü`l-Makdis) : dedikleri mabed`den günümüze kalan ve kutsal kabul edilen duvar.
48-Agnostisizm :Allah`in varliginin bilinemeyecegi ileri süren felsefi görüs.(temel büyük türkce sözlükDr.Mehmet Dogan)
49-Ahd-i Atik :Tevrat.
50-Ahi-Ahilik:Bir tür esnaf, ciftci yardimlasma dernegi.13. yüzyilda Anadolu`da görülmeye baslayan bir sure sonra Osmanli devletinin kurulmasinda önemli rol oynayan dini-ictimai teskilat.
51-Ahidname:Hükümdarlarin emriyle bazi devlet, zümre ve sahislara özel haklar tanimak üzere düzenlenen belge.
52-Ahi Baba :Ahilik teskilatinin bir sehirdeki en büyük reisi.
53-Ahi Evran:Ahilik teskilatinin Anadolu`daki kurucularindan ve debbag esnafinin piri.
54-Ahid Sandigi :Allah ile Israilogullari arasindaki ahd´in sembolü olan on emir`in yazili bulundugu levhalarin muhafaza edildigi sandik.
55-Ahkamü`l-Kur`an :Ibadat, muamelat ve ukubatla ilgili aytlerin tefsirini konu alan ilim dali ve dalda yazilan eserlerin ortak adi.
56-Ahval-i sahsiye:Dar anlamda aile hukuku, genis anlamda kisiler, aile ve miras hukuku iliskilerini ifade eder.
57-Ahdar :Hz,.Peygamberin Tebük seferi sirasinda konakladigi bir yer.
58-Ahd-i Cedid :Incil.Kitab-i mukaddes`in sadece hiristiyanlara ait olan ikinci kisminin adi.
59-Ahiska :Gürcistan`da bir sehir.
60-Ahmet hamdi Akseki(1887-1951) :D in alimi, Türkiye Cumhuriyetinin ücüncü Diyanet Isleri Baskani.
61-Ahkamu`l-Kur`an :Imam-i safinin(ö.204/819) Kur`an`daki bazi ahkam ayetlerinin tefsirine ve onlardan hüküm cikarma metoduna dair görüslerini toplayan eser.Hanefi alimlerinden Cessas`in (ö.370/980) ahkam ayetlerinin tefsirine dair eseri.Tahavi`nin (ö.321/933) ahkam ayetlerinin tefsirine dair eseri.Safii fakihi ve müfessir Kiya el-Herrasi`nin(ö.504/1110) ahkam ayetlerinin tefsirine dair eseri.Ahkamu`l-Kur`an;ibadet, muamelet ve ukubatla ilgili ayetlerin tefsirini konu alam ilim dali ve bu dalda yazilan eserlerin ortak adi.
62-Ahlak :Ruhumuza yerlesip aliskanlik haline gelen davranislrimiza ahlak denir.
63-Ahmed b. Hanbel :Hanbeli mezhebinin imami, muhaddis, fakih.
64-Ahmet Yesevi :Orta Asya Türklerinin dini, tasavvufi hayatinda genis tesirler icra eden ve « pir-i Türkistan » diye anilan mutasavvif- sair,Yeseviyye tarikatinin kurucusu.
65-Ahrufü`s-Seb`a :Kur`an-i Kerim`in lafizlari ve kiraati ile yedi vecih veya lehce.
66-Ahsenü`l-Kasaa :hz.Yusuf`un Kur`an-i Kerim`de anlatilan hayat hikayesi.
67-Ahund :Iran ve Türkistan`da din alimlerine verilen ve mensei tam olarak bilinmeyen bir sifat.
68-Aile :Ana-baba ile cocuklar ve diger yakin akrabalardan meydana gelen sosyal kurum.
69-Aise :Hz.Ebubekir`in kizi ve Hz.Peygamberin hanimi(ö.58/678)
70-Akabe:Akabe antlasmalarinin yapildigi yer.
71-Akabe biatlari:Resulullah(sas)`in Mekke döneminde iken Medineli yeni müslümanlarla yapmis olduklari iki anlasma ve sözlesmelere”Akabe Biatlari” adi verilmistir.
1.Akabe biati(M.621):12 kisi.
2.Akabe biati(M.622):Bir yil sonra 72 kisi.
72-Akabe meselesi:Osmanli devleti ile ingiltere arasinda 1906`da meydana gelen siyasi olay.
73-Akika :Yeni dogan cocugun basindaki tüye akika denir.Bir cocugun dogmasi üzerine,Cenab-i Hakk`a sükür niyeti ile Allah rizasi icin kesilen kurbanada,”NESIKE” veya”Akika” kurbani denir.Bir sükran ifadesi olarak kesilen kurbandir.
74-Akaid:Islam dininin inanc esaslarindan inancla ilgili bölümlerinden bahsedilen bir ilim dalidir.Islam dininde inanilmasi gereken esaslarin bütünü ve bunlari konu edinen ilmin dali.
75-Akce :Gümüs sikke demektir.Akcenin altindan olaninan sikke-i hasene denir.Osmanlilarin ilk gümüs para birimi v ilk sikkesi.
76-Akdeniz:Kuzeyde Avrupa, güneyde Afrika ve dogu`da Asya ile cevrilmis büyük ic deniz.
77-Akdes:Bahaullah diye bilinen Mirza Hüseyin Ali`nin yazdigi Bahailigin kutsal kitabi.
78-Akkam:Surre alaylarinda görevli olan kisilere verilen unvan.
79-Akil:Insanim diger canlilardan ayiran ve onu sorumlu kilan temyiz gücü, düsünme ve anlama melekesi.
80-Akl-i selim:Hüküm ve kararlarinda dogruyu yanlistan , iyiyi kötüden ayiran, sag duyu.
81-Aksirma:Islam muaseret adabinda karsilikli duaya vesile olan fizyolojik bir olay.
82-Aksemseddin(ö.863/1459):Fatih`in hocasi, mutasavvuf, alim, tabip ve sair.
83-Aksemseddin Türbesi:Bolu`nun Göynük kazasinda Aksemseddin`in defnedildigi kabir.
84-Alayli:Harbiye mektebin`de okumadan erlikten terfi ederek yetisen subaylara verilen ad.
85-Alecso:Arap birligi Egitim kültür ve bilim teskilati.
86-Alem:Tug,bayrak ve sancak gönderileriyle kubbe, külay ve catilarin tepesine takilan sembol;sinirtasi.
87-Allah ismi anilinca:Allah ismi anilinca , Celle Celalühü,Allah`u Teala, Hak Celleve Ala,Rabbimiz Cella Celaluhu hazretleri deriz.Peygamber (sas)`in ismi anilinca;Hz.Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem deriz.Diger peygamberlerin ismi anilinca;bir peygamber ise Aleyhisselam, iki peygamber ismi anilinca Aleyhimesselam, ikiden cokpeygamberlerin ismi anilinca Aleyhimüsselam deriz.Ashabi kiramin ismi anilinca radiyallahu anhu, alimlerin ismi anilinca rahmetullahi aleyh,evliyayi kiramin ismi anilinca, kaddesallahu Sirrahu deriz.
88-Aleyhisselam:Selam üzerine olsun anlamina gelen bir dua ve dilek cümlesidir.Bu dua , peygamberlerin adi anilinca saygi ifadesi olarak kullanilir.Peygamberlerden biri anildiginda söylebnmesi gereken”Allah`in selami üzerine olsun” anlaminda bir tazim ifadesi.
89-Agustik:Ses bilimi ve teknolojisi.Akustik konusunda calismalar, Islam mimarisinde oldugu gibi selcuklu ve Osmanli mimarisinde de cok rastlanir.Akustigin en mükemmel örnegi Mimar Sinan`in eseri mutesem Süleymaniye camiinde görülmektedir.Imamin sesinin dört bir köse den duyulmasi icin bütün tedbirler alinmistir. Avrupalilar ise akustik konusunda 1900 yillarda fark edilmistir.
90-Ahiret :D ünya hayatindan sonra baslayip baslayip ebediyen devam edecek olan ikinci hayat.
91-Ahkamü`s-Sultaniye:Klasik Islam hukuk literatüründedevlet idaresiyle ilgili hükümler” manasinda kullanilan bir terim.Devlet baskani, devletin esas teskilati, idari, mali, kazai yapisi ve isleyisiyle ilgili hükümlere ahkamü`s-Sultaniyye dendigi gibi, bu terim, adi gecen konulari ele alan hukuk dalina ve ilgili bazi eserlere de unvan olmustur.
92-Al-i Nebevi :P eygamberimizin , müslüman olan akrabalari.
93-Amasya Antlasmasi:Osmanli devleti ile Iran arasinda yapilan ilk antlasma(1 Haziran 1555)
94-Amel:Amelin imandan bir cüz oldugunu söyleyen , mutezile-hariciyye mezhepleridir.
95-Amel:Dünya ve ahirette ceza veya mükafat konusu olan her türlü is ve davranisi ifade eden bir terim.
96-Ameli Kalil:Namaz kilarken bir rükünde bir uzuvla yapilan ve namazdan sayilmayan bir veya iki hareket.Namazda ameli kalil mekruh mekruhtur.Zarali haserat-i namazda iken amel-i kalil ile öldürmek caiz, isirmayani tutmak veya öldürmek mekruhtur.(Ibn-i Abidin)
97-Amenerrasulü:Peygamber iman etti anlamina gelir.Bütün buyruklara ve Yüce Allah`dan gelen her vahye, Hz.Peygamberve mü`minlerin iman ettikleri bildirilir.Bakar suresinin son iki ayetini olusturan ve Amenerresulu diye anilan , mirac gecesinde peygamberimize vasitasiz sekilde vahyolunan bu ayetler, resulullahin hadislerinde övülmüs, her zaman ve özelllikle yatmadan önce okunmasi tavsiye edilmistir.Bir hadisde.”Bu ayetlerin gece yatmadan önce okunmasi kisiye yeter” denilmistir.(K.Kerim meali, sh.49 T.Diyanet Vakfi)
98-Amentü:Islam dininde inanilmasi lazim olan alti temel esas. Imanin sartlari.Arapca da inandim anlamina gelir .Iman esaslarini kisa ve özet olarak ihtiva eden metin.
99-Amentü serhi:Numan Kurtulus`un (ö.1952) esaslarini aciklamak üzere kaleme aldigi akaid kitabi.
100-ABD:Kuzey Amerika`da 50 eyaletten olusan birlesik devlet.
101-Amin alayi:Osmanlilar döneminde okula yeni baslayan cocuklar icin düzenlenen tören.
102-Amine:Hz.Peygamber`in annesi.
103-Ammar b.Yasir:Ilk müslümanlardan, anne ve babasi ilk Islam sehidleri olan meshur sahabi.
104-Amre bint Mes`ud:Vefatindan bir ay sonra kabri basinda Hz.Peygamber tarafindan cenaze namazi kilinan kadin sahabi.
105-Anadolu Hisari:Istanbul Bogazi`nin Anadolu yakasinda 14. yüzyilda yapilmis hisar.
106-Aneze:Hz.Peygamberin kullandigi bir nevi asa-
107-Anglikan Kilisesi:Protestanligin Anglosakson ülkesindeki kolu.
108-A`la Süresi:Allah`in kudretinden örnekler verilir,Allah`a itaat eden kullari ile nasipsizlerden bahseder.
109-Ampirizm:bilginin kaynagi olarak yalniz tecrübeyi kabul eden görüs.
110-Ali:hz.Peygamber`in damadi. Hulefa-i Rasidin`in dördüncüsü.
111-Ali el-Ekber(ö.61/680):Hz.Hüseyin`in Kerbela`da sehid edilen büyük oglu.
112-Ali Evladi:Hz.Ali`nin cocuklari ve torunlari.
113-Ali Sir Nevai(ö.906/1501):Klasik Cagatay edebiyatinin , Osmanli edebiyati sahasinda da tesirleri devam etmis eb büyük sairi; devlet adami.
114-Alim ve`l –Müteallim:Imam-i Azam Ebu Hanife`nin akaid dair risalelerinden biri.
115-Alp Tekin(ö.352/963):Gazneliler Devletinin kurucusu.
116-Alparslan(ö.465/1072):Büyük Selcuklu Devletinin ikinci hükümdari(1064-1072).
117-Alin yazisi :Türkce bir ifadedir.Kaza ve kader teriminin bir karsiligi olarak kullanilmaktadir.
118-Anglikanizm:Ingiliz kilisesisnin itikadi görüsü.
119-Antropoloji:Insani irk ve kültür yönünden inceleyen ilim.
120- Ana Konulari ile Kur`an:Kur`an,melek Cebrail vasitasiyla Hz.Peygambere vahiy yoluyla indirilmis, mushaflarda yazilmis, tevatür yoluyla nakledilmis, okunmasi ile ibadet olunan ve kendisine has özellikleri iceren Allah`in kelemidir.Kur`an-i Kerim`in pek cok ismi vardir:Kur`an, kitap,furkan, mesani, zikir.
Kur`an`in temel gayesi ; insanlari Allah`a ve ahiret gnüne inanmaya ve salih amel islemeye cagirmaktir.”Biz onu Arapca bir okuma olarak indirdik ki, düsünüp anlayasasiniz.” (Yusuf suresi:12/2).Meshur sahabi Ibn Mesud`un söyle dedigi nakledilir:”Bizden bir kisi , 10 ayet okundugu zaman , onlarin anlamlarini ögrenip , onlarla amel etmedikce baska ayetlere gecmezdi.”Kur`an, insanlari karanliklardan aydnliga cikarir.Müslümanklar cevrenin korunmasina dikkat eder.Müslüman topragi kirletmez.Cünkü toprak yasamanin vazgecilmez vesitesi olan” Temiz ve helal rizik(Teyyibat)”`in aynasidir.Su kirletilmez.Cünkü Allah , her seyi sudan yaratmistir.(Enbiya suresi:30) ve her sey suya bagimlidir. Kur`an, insan ahlaki bozulmasiyla dogal cevrenin bozulmasi arasinda siki bir iliski kurar.
Salih bir amelde dört seyin bulunmasi gerekir:Ilim; kisinin yapacagi isi bilmesi, Niyet;Istege bagli olarak yapmasini, sabir;Bir isi yaprken her türlü engellere, bela ve musibetlere karsi tahammüllü olamayi, Samimiyet(Ihlas); Gösteris , riya v.b uzak durmasi.
-Vaftiz:Hiristiyanlarin kücük cocuklara ve dinlerine girenlere uyguladuklari suya sokma veya su serpme merasimi.
-islam ve Seriat:Kur`an acisindan Islam, Hz.Adem ve Hz.muhammed arasinda sürekli tekrarlanan ve degismeyen ilahi dindir.Seriat ise bu dinin herhangi bir peygamber dönemindeki yorumu ve uygulamasidir.Din(Islam) degismez degismez, seriatlar degisir.Islam`in genel maslahatlari;mali, cani, irzi, akli ve dini koruma`dir. M.Ikbal , Islam`da namaz; benligin icinde bulundugu mekaniklikten kurtulup hürriyete siginmasidir.Hamidullah islam`a giris kitabinda; oruc, insanin ruhunu arindirarak iradesi güclendirir.Zekat,servetin temizlenmesi anlamina gelen zekat, ekonomik hayatile bütünlesir.Sosyal yardimlasmayi insana cözülmez bir bag ile baglar.
-Ibadet-i Mersume:Vakte ve sekle baglanmis ibadetler.
-Bünyan-i Mersus:Kur`an`da müminleri nitelemek icin yapilmis bir benzetme.
-Ilim:Insan ilimleri; sosyoloji, tarih ve psikoloji.Insani ve toplumu Antropoloji, dünyayi inceleyen ilimler;fizik, kimya, astronomi fizik dünyayi inceleyen ilimlerdir.Biyoloji canlilari, botanik bitkileri inceler.Kronolojo; zaman dilimidir.
-Imanin esaslari:Imanin 5 ilkesi; Allah`a, peygamberlere, kitaplara, meleklere, ahiret gününe iman Kur`an`da acikca ifade edilmektedir.Nisa:4/136,Bakara:2/285; bunlarin arasinda kader inanci yer almamaktadir.Bu inanc ilkesi, ayet ve hadislerden yorum yoluyla cikarilmistir; muhtevasida mezheplere göre yine yorumlarla belirlenmistir.
-Sekülerim:Dinin toplumdan ve bireylerden sökülüp atilmasi; dinin unutulmasi, dine itibar edilmememsidir.Türkcesi”dünyevilesme” demktir.yani; ahireti, Allah`i ve dini unutma. Bu anlamda dünyevilesme.
-Tasavvufun olumsuz ve olumlu yönleri; Tasavvufun yol actigi olumsuzluklar aklin ve bilimin gerilemesine sebebiyet vermistir.Sebeplilik fikrinin zayiflamasina yol acmistir.Yanlis tevekkül ile tembellige tesvik edilmistir.Baglarinin dünya ile olan baglarini gevsetmistir.olumlu yönleri;tekke ve zaviyelerde insanlar egitilmistir.Ibadet ederek temizlenmeye calismislardir. Yoksul insanlar icin sicak bir siginak olmustur.Tasavvuf Selcuklulardan itibaren”Lonca” teskilatiyla esnaflar arasinda ahlaki bir kontrol müessesesi olmustur.Osmanli toplumunda vakif müessesesinin gelismesine önemli katkisi olmustur.
-Tekke-Zaviye:Tekke, tarikat mensuplarinin ayin ve zikir yeri.Zaviye ise, köylerde bulunan kücük tekke.
121-Anayasa:bir devletin rejimini tesbit eden esas kanun, kanun-i esasi, teskilat-i esasiye.
122-Arabistan :Asya ile Afrika arasinda yer alan dünyanin en büyük yarimadasindan biri.
123-A`raf:Cennetle cehennemi birbirinden ayiran bölgedeki surun yüksek kisminin adi.
124-Arafat:Mekke`nin dogusunda, haccin en önemli rüknü olan vakfenin yapildigi yer.
125-Aramiler:Eski bir yari göcebe Bati sami kavmi.
126-Arasat :Kiyamette bütün ölülerin dirildikten sonra toplanacaklari meydan.Kiyamet gününde insanlarin toplanacagi yerin bir adi.
127-Arefe:Kurban bayraminda bir önceki güne verilen ad.
128-Arim:Kur`an-i Kerim`de Sebe halkinin cezalandirildigi bildirilen büyük sel baskini sirasinda yikilan set,baraj.
129-Aristo:Islam felsefesi üzerinde önemli etkileri olan ilkcag Yunan filozofu.
130-Ariyet:Bir kimseye bir süre kullanilmak üzere karsiliksiz verilen mal.
131-Arslan Baba:Yeseviye tarikatinin kurucusu Ahmet Yesevi`nin(ö.562/1166) ilk mürsidi oldugu söylenen kisi.
132-Artuklular:Diyarbakir ve Mardin cevresinde 1102-14 tarihleri arasinda hüküm süren bir Türkmen hanedani.
133-Aruz resmi:Osmanlilarda dügün veya gerdek icin alinan bir vergi.
134-Arz:Osmanlilarda genellikle devlet isiyle ilgili bir mesele hakkinda padisaha sözlü veya yazili olarak bilgi sunma.
135-Ashabu`l-Feraiz:Islam miras hukukunda belirli pay sahibi mirascilar icin kullanilan terim.
136-Ashabu`l-Eyke:K.Kerim`de Hz.Suayb`in peygamber olarak gönderildigi bildirilen ve ashab-i Medyen olarak anilan kavim
137-Arz-i mukaddes:Kutsal ülke.Kudüs, Filistin.
138-Asere-i Mübessere:Hz.Peygamber tarafindan dünyada müjdelenen on kisi. Bu sahabilerin tamami ilk müslümanlardan olup,Kureyislidirler.
139-Ashab:Mümin olarak Hz.Peygamber(sas)`i görüp sohbetinde bulunan kimseye sahabe denir.En son vefat eden sahabe, Ebu Tufeyl Amir b.Vasile el-Leysi`dir.
140-Ashab-i Kehf: Ashab-i Kehf; magara arkadaslari. Keyf; dag da bulunan genisce magara demektir.Ashab-i kehf`in isimleri;Yemliha, mislina, mekselina, mernus, debernus, sazernus ve kefestetayyis.Reisler;Mekselina, haber ve erzak islerini Yemliha yapiyordu.Imanli hükümdar.Tendosis, zalim hükümdar Dakyanus, sehir ise Efsun idi.Ashab-i kehf`, magaraya girince söyle dia etmistir:” Ey Rabbimiz!Bize tarafindan bir rahmet ver ve isimizden bizim icin muaffakiyet hazirla” demislerdi.(Kehf süresi, 101)
141-Ashab- Suffe:Peygamberimizin Medine`deki mescidinde tesis ettigi, bu isimle anilan yere suffe, burada barindirilan sahabelere de ashab-i sffe veya Ehl-i Suffe denir.
142-Ashabü`s-Secere:Hudeybiye`de agac altinda Hz.Peygamber`e biat eden sahabiler hakkinda kullanilan bir tabir.
143-Ashabü`l-Uhdud:Islammiyetten önceki bir devirde müminleri dinlerinden döndürmek ici ates dolu hendeklerde yakarak iskence eden kimseler hakkinda Kur`an-i Kerim`de kullanilan tabir.
144-Ashabü`l-Yemin:Amel defteri sag tarafindan cerilenler, cennetlikler anlaminda bir Kur`an terimi.
145-Asim b. Adi:hz.Peygamberin Mescid-i Dirar`i ortadan kaldirmak icin görevlendirdigi sahabe.
146-Asiye:Islam`a göre Fravun`un Hz.Musa`ya iman etmis olan esi.
147-Asli Günah :hiristiyanlikta Hz.Adem ile Havva`nin cennette »yasak meyve » ibaret yemek suretiyle islediklerine ve nesilden nesile bütün insanliga intikal ettigine inanilan suc.
148-Atabeg:Selcuklularda ve daha sonraki Türk devletleinde kullanilan unvan.
149-Atabetü`l-Hakayik :12 .Yüzyil sairlerinden Edip Ahmed Yükneki`nin Dogu Türkcesiyle yazdigi ahlak ve nasihata dair eseri.
150-Atik :Kabe ve Hz.Ebu Bekir hakkinda kullanilan bir sifat.
151-Atike bint Abdulmattalib :Hz.Peygamberin halasi.
152-Atire :Araplarin Cahiliye devrinde putlara kestikleri kurban.
153-Ateizm:Allah`in varligini inkar etme, tanimama.
154-Asimilasyon:Kendine benzetme, temsil etme, temessül etme, özümseme.
155-Asitane,Astane:Esik,saltanat merkezi.Osmanli devleti döneminde Istanbul, büyük tekke, merkez tekke.
156-Askere Gitmek:Askerlik; mali,cani,namusu, dini, nesli ve bütün bunlarin icinde barindirdigi yurdu korumak icin yapilir.Bu görev dini bir vazifedir.Hakiki sehitlik mertebesine sadece devletin organizesindeki savaslarda ulasilablir.Dini olmayanin vatanin degerini kavrayamadigi gibi vatani olmayanin da esaret altinda dinini yasamasi mümkün olamaz.Bundan dolayi vatani düsman saldirisindan korumak dimizin en önemli emirleri arasindadir.
157-Asr-asir :Asir, 10 sayisini ifade eder.Kur`an- Kerim`den 10 ayet civarindaki bölümlere verilen isim
158-Asr-i Evvel:Imameyn´e (imam-i ebu yusuf ve imami muhammed) `e göre ikindi vaktinin basladigi zaman.
159-Asr-i Saadet:Peygamberimizin, peygamber olarak gönderildigi tarih ile vefat ettigi tarih arasinda gecen zaman icin kullanilir.Hz.Peygamber ve dönemi hakkinda yazilan bazi eserlerin ortak adi.
160-Asr-i Sani:Imam-i azama göre ikindi namazinin baslama zamani.Islam memeleketlerinde ikindi ezanlari, asr-i evvele göre okunmaktadir.Ikindi namazi 161-Asr-i sanide yani yani bu ezandan kisin 36 dakika, yazin ise 72 dakika sonra kilinirsa, imamai azama göre uyulmus olur.
162-Asr süresi:Felaket ve hüsran icinde insanlarin kurtulus olarini ve prensiplrini beyan buyurulmaktadir.
163-Asure günü:Muharremin 10.günü.Adem`in tevbesinin kabul edildigi,Ibrahim (as)`in dogdugu, Musa(as) `in Kizil denizi gecip kurtuldigu, Fravunun boguldugu, Isa(as) `in dogdugu, Nuh(as)`in gemisinin Cudi dagina oturdugu gün.
164-Asya.Dünyanin en büyük kitasi.
165-Asya, Arif Nihat(1904-1975):Sair ve yazar.Asil adi Mehmet Arif`tir.catalca`nin Incegiz köyünde dogdu.Ankara`da vefat etti.
166-Asere-i Mübessere:Hz.Peygamber tarafindan cennete girecekleri daha hayatta iken kendilerine müjdelenen on sahabi.
167-Asik Mehmed(ö.1006/1598`den sonra):Osmanli cografya ve komografya alimi.
168-Ayasofya Camii:Istanbul`un fethine kadar hiristiyan aleminin en büyük kilisesi, bu tarihten itibaren 1934`e kadar Islam aleminin en büyük camilerinden biri idi. 1935`den itibaren müze olarak kullanilmaktadir.29.Mayis 1453 (H.857)`de Istanbul fethedilince F.Sultan Mehmet han Ayasofya`nin camiye cevrilmesini emretmis ve fethi takip eden ilk Cuma namazi burada Aksemseddin hazretleri tarafindan kildirilmistir.Fatih Sultan Mehmet`ten , Ayasofya`yi hayratinin ilk eseri olarak , kiyamete kadar cami kalmasini yazili vasiyet ve vakfetti.cam inin yaninda bir medrese yapti.(yeni rehber ansiklopedisi, cilt.3, sh.65-66)
169-Ayasofya Kürsü Seyhligi:Ayasofya`da alim seyhlerin Cuma namazindan sonra vaaz etmeleri icin tahsis edilmis bir görev.
170-Ayastefanos Antlasmasi:Osmanli devleti ile Rusya arasinda 31 mart 1878 tarihinde Ayastefanos`ta (Yesilköy) yapilan antlasma.
171-Ayazma:Rum Ortodokslarinin kutsallastiripbir kült yeri haline getirdikleri su kaynaklarina verilen ad.
172-Aydinogullari:14.Yüzyil basinda büyük menderes`den itibaren Tire, Ayasuluk ve birgi bölgesinde kurulan bir Türk beyligi.
173-Avarlar:Dagistan ve Azerbaycan`da yasayan müslüman bir kavim.
174-Averroes:Ibn Rüsd adinin Bati dillerinde kullanilan sekli.
175-Avicenna:Ibn Sina adinin Bati dillerinde kullanilan sekli.
176-Avni:Fatih Sultan Mehmed`in siirlerinde kullanilan mahlasi.
177-Avret:Vücutta dinen örtülmesi gereken ve baskasinin bakmasi haram olan yerleri ifade eden bir fikih terimi.
178-Avsarlar:Iran`da hüküm süren bir Türk hanedani.
179-Avrasya:Avrupa ve Asya kitasina birlikte verilen ad.Avrupa ve asyayi kitalarini teskil eden kara kütlesi.
180-Ayak:Halk siirlerinde kafiye karsiligi olarak kullanilan bir terim.
181-Ayet:Fasila adi verilen bir harf ile ayrilmis olan Kur`an-i Kerim cümlelerinden herbirine ayet.
182-Ayetü`l Kürsi :Bakara suresinin tevhid akidesini anlatan 255.ayetinin adi..Bakara suresinin 255.ayetine Peygamberimiz tarafindan”ayetü`l-kürsi” adi verilmistir.Peygamberimiz, bazi hadislerinde , ayetü`l-Kürsi`nin Kur`an`in dörtte birine denk oldugunu belirtip bunu en büyük ayet nitelemis.Bu ayette Yüve Allah´in isim ve sifatlari özlü bir sekild anlatilmistir.
Peygamberimiz bir hadisinde söyle buyurmustur:Kur`an da en büyük ayet Ayetü`l Kürsidir.Onu okuyana Allah bir melek gönderir, onun hasenatini yazar.Icinde okundugu evi,, seytan 30 gün terkeder.O eve 40 gün sihir ve sihirbaz gioremez.Ya Ali! Bunu evladina, ailene ve komsularina ögret. Baska bir hadisde:Günesin önemlisi Cuma, süözlerin en üstünü Kur`an , Kur`an`in en önemli süresi el-Bakara, bakara`nin en büyük ayeti de Ayetü`l- kürsidir, denilmistir.(Kur`an-i Kerim Meali, Sh.41, Diyanet)
183-Ayin:Dinler tarihi, tasavvuf ve Türk dini musikisinde kullanilan bir terim.
184-Ayise :Adetten kesilme(menopoz) yasina ulasan kadin icin kullanilan bir terim.
185-Ayne`l –Yakin:Gözlem yoluyla elde edilen ve dogrulugu apacik olan bilgi manasinda bir terim.
186-Ayneyn:Hz.Peygamberin uhud savasinda okculari yerlestirdigi tepe.
187-Ayniyye:Hz.Ali`nin ilahligini iddia eden asiri sii firkalara verlen ad.
188-Aynülverde savasi:Hz.Hüseyin`in intikaamini almak icin harekete gecen Tevvabin zümresiyle Emevi kuvvetleri arasinda meydana gelen savas.
189-Ayrilik cesmesi:Istanbul Kadiköy`de eski Bagdat sefer ve kervan yolunun baslangici olan menzil yeri ve cesmesi.
190-Ayrilik Cesmesi Mezarligi:Istanbul Kadiköy de bir mezarlik.
191-Ayyildiz:Türk Bayraginin baslica unsurlari ce Türkiye Cumhuriyetinin resmi alameti.
192-Azaim:Cinleri ve seytanlari itaat altina almayi ögrettigi ileri sürülen bir ilim.
193-Azamiye külliyesi:Bagdat`ta Imam-i Azam`in kabri etrafinda tesekkül eden külliye.
194-Azazil:Islam literatüründe seytan veya iblisin bir diger adi.
195-Azeb:Osmanli askeri teskilatinda kara ve deniz hafif piyadeleri icin kullanilan bir tabir.
196-Azebler Namazgahi:Gelibolu`da donanmasiyal sefere cikan azeblerin denize acilmadan önce ibadet ve dua etmeleri icin insa edilmis namazgah.
197-Azer:Hz.Ibrahim`in amcasi veya üvey babasi veya babasi.Kur`an-i Kerim`e göre Hz.Ibrahim`in babasinin adi.
198-Azil :gebeligi önlemek icin basvurulan bir tedbir.
199-Aziz Ahmet:Pakistanli tarihcive romanci(1913-1978)
200-Aziz Dede:Neyzen ve bestekar(ö.1905)
201-Aziz Istanbul:Yahya Kemal Beyatli`nin 1913-1954 yillari arasinda Istanbul üzerine kaleme aldigi arastirma, konferans, makale ve sohbet türündki yazilarini bir araya getiren eser.
202-Aziz Mahmud Hüdayi:Celvetiye tarikatinin kurucusu, mutasavvuf, sair(ö.1038/1628)
203-Azrail:Azrail, ibranice bir kelimedir.Ayet ve hadislerde “Melekü`l-mevt(Ölüm melegi)“ gecmektedir
Dört büyük melekten can almakla görevli olani.
204-Bahailik:Babillikten dogan sapik din.
205-Bab:Sia firkasinin kendi mezhep büyükleri icin kullandiklari unvan.
206- Babek:Abbasi idaresine isyan edenAzerbaycan taraflarindaki Hurremilerin reisi ,Azerbaycan `da domus olup Mecusi bir ailenin cocugudur. 816 yilinda Bizansin kistirtmasi sonucu Abbasi devletine isyan etti.Ermenileride toplayarak Azerbaycan`a hakim oldu. Abbasilerin en önemli meselesi oldu. Sonounda idam edildi.
207-Bab-i Mesihat:Osmanli devletind özellikle Yeniceri Ocaginin kaldirilmasindan sonra seyhülislamlarin resmi dairelerine verilen ad.
208-Babiali Baskini:Balkan harbi sirasinda ittihatcilar tarafindan gerceklestirilen kanli hükümet darbesi.(23 Ocak 1913)
209-Babürlüler:1526-1858 yillari arasinda Hindistan`da hüküm süren bir Türk devleti.
210-Babürname:Babür`ün kendi hayatini anlattigi dünya capinda ilgiye kavusmus hatirat kitabi.
211-Bagdat:Islam dünyasinin önemli tarih, ilim ve kültür merkezlerinden biri ve bu günkü Irak`in bassehri.
212-Bagdat Pakti:1955 yilinda Türkiye, Iran, Pakistan ve Ingiltere arasinda kurulan bölgesel savunma isbirligi ittifaki.
213-Bahadir:Altay dillerinde“yigit, kahraman, cengaver” anlaminda kullanilan bir isim ve unvan.
214-Bahaeddin Veled(ö.628/1231):Mevlana Celaleddin-i Rum-i`nin babasi, mutasavvuf.
215-Bahailik:Iran`da Mirza Hüseyin Ali Nuri(ö.1309/1872) tarafindan kurulan ve görüsleri itibariyle Islam kültürüne dayanmakla beraber Islam dairesinden cikmis bulunan bir mezhep.
216-Bahire:Hz.Peygamberin henüz cocukken Suriye`de görüstügü rivayet edilen rahip.
217-Bahran Gazvesi:Hz.Peygamber`in Süleyman ogullarina yaptigi gazve.
218-Bahreyn:Basra körfezinde 35 adadan olusan ülke.BassehriMename.
219-Bahrü`l-Hakaik:Haci Bektasi Veli`nin Makalat adli eserinin 17. yüzyil sairi Hatipoglu tarafindan yapilan manzum tercümesi.
220-Bahti:Osmanli padisahlarindan Sultan 1. Ahmed`in siirlerinde kullandigi mahlas.
80-Baki:Söhret ve tesiri asirlarca devam eden , klasik Osmanli siirine söyleyis gücü kazandiran ve “Sultanü`s-Suara” diye anilmis büyük divan sairi.
221-Balikesir Kongreleri:Istiklal savasi baslangicinda Yunan isgal kuvvetlerine karsi halkin baslattigi direnis hareketlerini teskilatlandirmak üzere Balikesir`de yapilan kongreler.
222-Balkan savasi:Osmanli devleti ile Balkan devletleri arasinda iki safhada yapilan (8 Ekim 1912-29 Eylül 1913)
223-Bamako:Mali cumhuriyetinin bassehri
224-Barbaros Hayrettin Pasa(M.1466-1546):Tarihin büyük denizcisi Hayrettin pasadir.Müstakil devlet ile Osmanli devletine iltihak etti.Kaplan-i Derya olarak Akdeniz`i bir göl halinde devlete kazandirdi.Preveze`de havli donanmasini perisan etti.Besiktas`daki evinde vefat etti ve orada evine defnedildi.
225-Barnana Incili:Ilk dönem Hiristiyanlarindan Aziz Barnaba`nin yazdigi, kanonik inciller`in aksine teslis ve enkarnasyonu reddeden ve Hz.Muhammed`in risaletini müjdeleyen incil.
226-Ba`s:Kiyametin kopmasindan sonra Allah tarafindan ölülerin diriltilmesi hadisesi.
227-Basra:Güney Irak`ta Hz.Ömer tarafindan kurulan bir sehir.
228-Baslik:Evlenecek erkegin kiz tarafina ödedigi para veya mal.
229-Batn-i Nahle Seriyyesi:Müslümanlarin Kureyisliler`e güclerini hissettirdikleri ilk seriyye.
230-Batuhan:Altin ordu Hanligi`nin kurucusu ve ilk hükümdari(1227-1256).
231-Bayram:Dini ve milli acidan özel önemi olan ve topluca kutlanan gün.
232-Beddua ve Lanet:Bir kimsenin basina kötü seyler gelmesi icin yapilan duaya beddua denir.Allah belani versin, tepe tepe üstüne gidesin, gidisin olur, dönüsün olmaz gibi sözler söylemek.Resulullah(sas) Efendimiz:“ben lanetci gönderilmedim“(Müslim, Birr,87)Yapilan bir lanetin(bedduanin) yerine vardiginda haksiz yere yapildigini görünce sahibine dönecegini haber verir.(Tirmizi, Birr,48;Ebu Davud, Edeb,45)
233-Bedevi:Cöl ve vahalarda develeriyle birlikte konar göcer olarak yasayan Araplar`a verilen ad.
234-Bedir-Uhud-Hendek savaslari:Bedir Medine`ye 60 km. Mesafededir.Islam`da ilk savas burada yapilmistir.Bedir savasinda(624) 14 sehit,70 düsman kayip 70 de esir alinmistir.Uhut savasinda 70 sehit, 22 düsman ölmüstür. Hendek savasinda 6 sehit, 8 düsman ölmüstür.Uhut sehitlerinin cenaze namazlari kilinamamisti.Veda haccindan döndükten sonra Uhud sehitlerini Peygamberimiz ziyaret etti.Namazlarini kildi.(Tecrid Tercemesi, c.11,sh.4)
235-Bektas Veli:Asi adi Seyyid Muhammed bin Ibrahim Ata`dir.Hicri 680 senesinde Horasan`in Nisabur sehrinde tevellüd,773`de Anadolu`da Kirsehir`de vefat etti. Haci Bektas denilen yerdedir.Seyh Lokman-i Horasan`inin halifesi idi.Bu da seyh Ahmet Yesevi`nin halifesi idi.Bu da Yusuf Hamedan`inin halifesi idi.Haci Bektasi veli, sultan Orhan ile sohbet etti.Yeniceri askeri alanlara“Bektasi“denildi.Bu mübarek, iyi Bektasilar zamanla azaldi, 1300`den sonra hic kalmadi.Günümüzdeki Bektasi tarikati, asliyetini kaybedip, dogru yoldan ayrilmis durumdalar.
236-Bektasilik:13.Yüzyilda Kalenderilik icin tesekküle baslayip 15. yüzyilin sonlarinda Haci bektas-i Veli an`aneleri etrafinda Anadolu`da ortaya cikan bir tarikat.
237-Beled süresi:Insanin dünya hayatinda mesakkat icinde bulundugu, inanan ve inanmayan insanlarin durumlari beyan edilmistir.
238-Belkis: Kur`an`da tevhid dinini kabul ettigi bildirilen Sebe meliki.Sebe hükümdarindan olan bir kadindir.Süleyman aleyhisselam zamaninda yasamis, onunla mektuplasmis, Hz.Süleyman aleyhisselamin davetini kabul edip putperestligi(günese tapmayi terketmis ve tek Allah inancina kavusmustur.
239-Bedir:Mekke ve Medine arasinda es-Safra vadisinin tarafinda bir subasi.Islam`da ilk savas burada cereyan etmistir.Bedir medine`ye 60 km. mesafededir.Hz.Peygamber ile Mekkeli müsrikler arasindaki ilk savas.
240-Behcetü`l-Fetava:Seyhülislam Yenisehirli Abdullah Efendi`nin(2/624) fetvalarini toplayan eser.(ö.1156/1743)
241-Behcetü`l-Hadaik:Eski Anadolu Türkce`sinin ilk dönemine ait bir vaaz kitabi.
242-Ben ve ötesi:Necip Fatil Kisa Kürek`in(ö.1983) ücüncü siir kitabi.
243-Berlin Antlasmasi:Osmanli devleti ile Ingiltere, Fransa,Rusya, Almanya, avusturya ve Italya devletleri arasinda 13 Temmuz 1878`de imzalanan antlasma.
244-Berzah:Sözlükte“engel“ anlamina gelen „Berzah“, ölüm ile baslayip, yeniden dirilmeye kadar gecen sureyi ifade eden dini bir terimdir.Insanlarin ölüm anindan itibaren ruhlarin gittigi ve kiyamete kadar gecici olarak bulundugu yer.
245-Besmele:Rahman ve rahim olan Allah`in adiyla anlamina gelen „Bismillahirrahmanirrahim“ cümlesinin adidir.Besmeleye „Allah`in adini anmak“ anlamina gelen „tesmiye“ de denir.Besmelede yüce yaraticinin üc ismi gecmektedir.Allah,Rahman ve Rahim.Besmele ceken Kur`an okumus ve Allah`i anmis olur.Yahudilikte besmele karsiligi“ba-sem Yahve“(yahve`nin adiyla)“ ifadesi, tanri adi olan Yahve kelimesinin gelisi güzel agiza alinmasi yasak oldugu icin ba-sem seklinde kisaltilarak kullanilir.Hiristiyanlar Hz.Isa`yi tanri saydiklari icin sadece“Rab Isa`nin adiyla“ ibaresini kullanirlar.Kur`an `da besmele;Hz.Nuh`un Tufan baslarken gemiye binenlerin“Allah`in adi ile binmelerini istedigi“(Hud:11/41).Hz.Süleyman`in Sebe melikesine(kiraliceye) gönderdigi mektuba“rRahman ve Rahim olan Allah`in adiyal baslanmis oldugu“ 8Neml:27/30) bildirilerek, mesru ve önemli islere ortak besmele ile baslamanin tüm ilahi dinlerin ortak özelliklerin oldugu ima edilmistir.
246-Besir:Hz.Peygamber icin kullanilan isim veya sifatlardan biri.
247-Betul:Hz.Meryem vr Hz.Fatima icin kullanilan“iffet ve namauslu kadin“ anlaminda bir sifat.
248-Bey`atürridvan:hicretin 6. yilinda ashabin Hudeybiye´de Hz.Peygamber`e yaptiklari biat.
249-Beyazid-i Bestami(h.188-161):Ehl-i sünnet ve cemaatin büyük alimlerinden büyük bir evliyadandir. Iran`in Bestam sehrinde dogmustur.Künyesi, Ebu Yezid Fayfur bin Isa El-Bistami`dir.Cafer-i Sadik`tan .. sene sonra dünyaya gelmis ve ondan üveysi olarak feyz almistir.Bekar olarak yasamistir.
250-Beyin Göcü:Yetistirilmesi icin büyük kaynak gerektiren veya yetistigi halde istihdam edilemeyen bilim adami, hekim,mühendis v.b. gibi vasifli insan gücünün daha gelismis bir ülkeye göc etmesi.
251-Beylerbeyi:Osmanli tasra teskilatinda en büyük idari birim olan eyaletin askeri ve idari amiri.
252-Beytullah:Allah`in evi demektir.Kabe icin kullanilmaktadir.Kabe`ye Beytullah(allah`in evi9 denilmesi, onun sirf Allah´a ibadet icin yapilmasindan , orada sadece Allah´a ibadet edilmesinden dolayidir.
253-Beytü`l-haram:Mekke`de Kabe`nin bulundugu sahadaki caminin adidir.Bu haram denilmesini o sahaya saygi ve tazim göstermek vacip oldugu icindir.Kendisine karsi saygisizlik caiz olmadigindan dolayi Mekke`de Belde-i haram denilmistir.
254-Beytülizze:Kur`an-Kerim`in bir bütün halinde indirildigi ve dünya semasinda bulundugu rivayet edilen yerin adi.
255-Beytül-Mamur:ssemada, icinde meleklerin ibadette bulundugu rivayet edilen mabed.Peygamberimizin , mirac hdisesinde 7.kat semada, mescid-i haram ve mescid-i Aksa`dan sonra ugradigi, meleklerin kiyamete kadar hayatlarinda bir defa sira gelerek tavaf ettikleri 7.kattaki mescidin adi.Yer yüzünde müslümanlarin kiblesi ;Kabe-i Muazzama`dir.
256-Beyti- Makdis :Mukaddes ev, Küdus`deki Mescid-i Aksa.
257-Beytülmal:devlet hazinesi, devlete ait mal varliginin bütününü ve bununla ilgili idari-mali kurum.
258-Beytülmidras:Yahudilerin dini egitim ve ögretim yaptiklari yer.
259-Bezm-i Elest:Allah`la yaratilislari sirasinda insanlar arasinda yapildigi kabul edilen sözlesme icin kullanilan bir tabir.Cenab-i Hak, ruhlari yarattigi zaman „Ben sizin Rabbiniz degilmiyim?“ diye sormustur.Bu soruya ruhlar, “Evet, sen bizim Rabbimizsin” diye cevap vermistir.Iste bu sahit tutma olayina”Bezm-i Elest” adi verilmistir.
260-Bi`dat:Resulullah`in sünnetine, dini hükümlerine, sahabe ve tabiinin hepsinin görüslerine muhalif olarak sonradan meydana gelen görüs ve amel anlamina gelinr.
261-Bilal-i Habes:Ibn-i Rebah.Künyesi Ebi Abdullah veya Ebu Abdilkerim`dir.Peygamberimizin ilk müezzini olan sahabe.Medine de ilk defa sabah ezanini, Mekke`nin fethinde Kabe`de ögle ezanini okudu.
262-Bilmen, Ömer Nasuhi(1883-1971):Besinci diyanet isleri baskani, fikih ve tefsir alimi.
263-Bina-i Salat:Namazi bina etmek.
264-Birgivi(8ö.981/1573):cesitli sahalarda eser veren büyük Türk alimi.
265-Bi`rieris:Medine`de Kuba mescidi yaninda Hz.Peygamber´in mührünün düsüp kayboldugu kuyu.
266-Birinci Dünya Savasi:1914-1918 yillari arasinda dünyanin cesitli kitalarinda bir cok devletin iki gruba ayrilarak yaptigi o zamana kadar benzeri görülmemis büyük savas.
267-Bi`set-i Muhammediye:Peygamberin,peygamberlikle gönderilisi.
268-Börekci, Rifat(1860-1941):Ilk diyanet isleri baskani.
269-Budizm:Buda`nin milattan önce 6. yüzyilda Hindistan`da kurdugu din ve felsefe sistemi.
270-Buharinin serhleri:Askalani-fethul bari, Kastallani-irsadüs-sari,ayni-umdetü`l Kari.
271-Buhtunnasr:Milattan önce 605-5622 yillari arasinda hüküm süren, Yahuda devletini ortadan kaldirarak Kudüs´ü ve süleyman mabedi´ni yakip yikan Babil krali.
272-Burak: Mi`rac gecesinde Hz.peygamber`i tasidigi icin rivayet edilen binek.Peygamberimizi mirac gecesinde tasiyan binek.Sevgili Peygamberimizin (sas)Mirac gecesinde binmesi icin tahsis edilen bir binek atidir.Buna Burak isminin verilmesi y renginin son derece parlak oldugu ya da hizli gidisi berk(simsek`i) andirdigi icindir.
273-Buruc suresi:Allah`in kuvvet ve azameti ile sifatlari aciklanmis müminlerin nimetleri, kafirlerin akibetinden bahsedilmektedir.
274-Buvat Gazvesi:Hz.Peygamber`in ilk gazvelerinden biri.
275-Caiz:Zatina nisbetle varligi ve yoklugu esit olan anlamindaki akli hüküm.
276-Cakarta:Endonezya cumhuriyetinin baskenti.
277-Cami:Akaid, ahkam, zühd, edeb, tefsir, fitneler, menakib konularindaki hadisleri toplayan eserlere denir.Mesela;Buhari`nin sahihi.
278-Cami:Toplayici, toplayan, kaplayan, müslümamlain ibadet gayesiyle toplandiklari yer, ma´bet.Kur`an`da, hadislerde ve ilk tarihi kaynaklarda cami yerine mescid kelimesi gecmektedir.Mescid, secde edilen yer anlaminda bir mekan ismidir.Bati dillerinde kullanilmakta olan “mosguee” ve benzeri terimler mescidin degisik telaffuzundan dogmustur.Ilk camiler;Hz.Adem(as)`in yeryüzüne ilk geldigi yer olarakkabul edilen Serendip(seylan) adasinda kendisine ait bir mescid oldugu rivayet edilir.(Ibn Haldun, Mukaddime, Beyrut 1967,635).Kur`an`in bildirdigine göre insanlarin tümü icin yapilan ilk ma`bet Kabe`dir.Kabe`yi icine alan genis sahaya”Mescid-i Haram” denilir.Kabe`den sonra Mescid-i Aksa yapilmistir.Bu iki mescid, ilk banileri olarak bilinen Hz.Ibrahim (as) ve Süleyman (as) `dan cok öncelere dayanmaktadir.(Buhari,Enbiya,40;Ibn Mace, Mesacid,7;Ahmed bin Hanbel,5,150-157). Islam`in ilk yillarinda müslümanlar Kabe`de namaz kilamadiklarindan Erkam b.Ebi`l-Erkam`in evinden sonra ilk mescid, Ammar b.Yasir`in gizlice namaz kilmak maksadiyla evinin bir bölümümde bir yer ayirmasiyla gerceklestirilmisti.Ikinci mescid ise hicretten evvel Hz.Ebubekir(r.a)`in kendi evinde insa ettirdigi mescid.Hz.Ebubekir(ra),Habesistana`a hicret etmek istemisti.Onun Mekke`den ayrilmasi ve bir coklarini endiselendirdi.Zengindive Mekke`nin ekonomisine büyük bir katgisi vardi.Bunun üzerine Ibn Dagunna adinda bir Mekkeli, onu himayesine aldi.Mekkeden ayrilmasina engel oldu.Ibn Dagunna`nin bir sarti vardi.Namaz ve ibadetlerini harem-i Serifte yapmayacak Hz.Ebubekir , gizlice yapacakti.Iste bu anlasma üzerine o, evinin avlusunu mescid edinmisti.Islam`da Hz.Peygamberin umuma acik olarak ashabi ile birlikte namaz kildigi ilk mescid hicret esnasinda insa edilen Kuba Mesciddidir.Hicretten sonra Hz,peygamber Medine`de Mescid-i Nebevi`yi insa etti.Sonralari Medine de dokuz mescid daha yaptirilmistir.Mescid-i Nebevi`den sonra icinde Cuma namazi kilinan ilk mescidin Abdi Kaysogullari ülkesindeki Cuvasa Mescididir.Cunasa, mekke ve Medine yöresinde olmayip, bu günkü Riyad ve Zahran arasindadir.
279-Caiz:Yapilmasindan dini bakimdan bir sakinca olmayan seydir.
280-Calut:Hz.Davud tarafindan öldürülen ünlü bir savasci.
281-Cebrail: Ilahi emirleri meleklere ve peygamberlere ulastiran vahiy melegi.Dört büyük melekten birinin ismi olup,Peygamberlere vahiy getirmekle görevlidir.Kur`an`da bu melegin ismi Cibril,Ruhu`l-Kudüs, Ruhu`l-Emin, Ruh ve Rasul seklinde gecmektedir.cebrail, Peygamberimize asli seklinde iki kere görünmüstür.Biri Hira magarasinda ilk vahyi getirdigi zaman, digeri de Mirac`da“Sidretü`l-Münteha“ da gercejklesmistir. Bazen de Rasulullah`a insan sekilinde ashabtan yüzü nurlu olan Dihye el-Kelbi suresinde görünmüstür.(Dini Kavramlar Söz.DiB.Sh.85)
282-Cebel-i Nur:Nur dagi demektir.Mekke`de bulunan bir dagin adidir.Hz.Muhammed(sas)`e ilk vahiy, Nur daginin tepesinde bulunan Hira magarasinda nazil olmustur.
283-Cebel-i Tur(Tur-i Sina):Hz.Musa`nin Allah ile bir nevi mulakatta bulundugu mahaldir.
284-Cebriyye: Insanlara ait ihtiyari fiillerin ilahi irade ve kudretin zorlayici tesiriyle meydana geldigini savunan gruplarin ortak adi.Cüz`i iradeyi inkar eden mezhep.Kaderiyye ve Mutezile mezhebine bir tepki olarak dogmustur.Hadiseler, insanlarin iradesine tabi degildir.Kul istedigi seyleri yapamaz, ona iyilik ve kötülügü yaptiran Allah`tir.Kaderiyye ise kulun elindedir.Dileyen kendini hidayete götürür, dileyen sapikliga gider.Ehl-i sünnet inancina göre ise, kulun istegine bagli olan ve olmayan bütün fiilerini yaratan Allah`tir.Kullara cuzi irade verilmistir.
285-Cehennem:Inkarcilarin ve günahkarlarin ahirette cezalandirilacaklari yer.
286-Celali isyanlari:16.ci ve 17.ci yüzyillarda Osmanli idaresine karsi Anadolu da meydana gelen isyanlarin genel adi.
287-Celali takvimi:Büyük selcuklu sultani Meliksah tarafindan hazirlatilan günes takvime verilen ad.
288-Celle celalühü:O`nun sani yücedir.Allah Teala hakkinda kullanilan bir saygi ifadesi.
289-Celle sanuh:”Sani yüce olsun.” Manasinda Allah fafzinin gectigi yerde zikredilen bir saygi ifadesi.
300-Celse:Iki secde arasi oturmaktir.Namazda iki secde arasinda bir defa „sübhane rabbiyel-azim“ diyecek kadar oturmaya denir.Bu oturus, namazin tadil erkenindandir.
301-Celuha savasi:Hz.Ömer devrinde Irak`ta müslümanlarla Sasaniler arasinda cerayan eden meydan muharebesi.
302-Cemel Savasi:Hz.Ali ile Hz.Aise arasinda cerayan eden savas(36/656).Hicri 36. senesinde vuku bulan, elem verici ilk muharebedir.Hz.Aise, Hz.Talha ve Hz.Zübeyr`in 30.000 bin,Hz.ali`nin 20.000 .netice de her iki taraftan 10.000 sehid ediliyor.
303-Cenaze namazi:Cenaze namazi farz-i kifayedir.Rükünleri;4 tekbir, kiyamdir.Vacipleri; Namazin sonunda iki tarafa selam vermekten ibarettir.Cenaze namazinin sünnetleri;Cenaze namazi kildiracak imamin cenazenin gügsü hizasinda durmasi, sübhane duasini okumasi,Allahümme salli ve barik dualarini okumasi,ölü icin dua etmesi.Cenaze ve tilavet secdesinde gülmekle abdest bozulmaz, cenaze namazi ve tilavet secdesi bozulur.Cenaze namazinda cemaat sart degildir.YALNIZ BIR KADIN BILE KILSA NAMAZ SAHIHTIR:
304-Cehennem:Kelime olarak“ derin kuyu“ anlamina gelir.Ahirette kafirlerin sürekli olarak, günahkar mü`minlerinde günahlari ölcüsünde gecici olarak cezalandirilacagi azap yeridir.
305-Cennet:Bütün dini inanilara göre müminlerin ölümden veya kiyametin kopmasindan sonra sonsuz mutluluk icinde yasayacaklari yer.Kelime olarak „bahce, bitki ve sik agaclarla örtülü yer“ anlamina gelir.Cesitli nemetlerle bezenmis olan mü`minlerin icinde ebedi kalabilecekleri ahiret yurdudur.
306-Cerh ve Ta`dil;Hadis ravilerinin dini ve ilmi yönden tenkidini konu edinen ilim.
307-Cevamiu`l-Kelim:Hz.Peygamber`in veciz sözlerini ve kendisinin veciz konusma özelligini ifade eden bir tabir.
308-Cevsen:Ehl-i beyt tarikiyle Hz.Peygambere nisbet edilen iki duanin adi.
309-Cilbab:Bastan asagi örten carsaf,ferace,car gibi dis görünüsün adidir.(Elmali,Hak dini Kur`an Dili,6,3027)
310-Cihar-i Yar-i Güzin:Farsca 4 anlamina gelen cihar,dost dost anlamina gelen güzin kelimelerinin birlesmesinden meydana gelmistir.4 seckin dost, 4 halife, Hülefa-i Rasidin:Hz.Ebubekir, Hz.Ömer, Hz.Osman, Hz.Ali (radiyallahu anhum).
311-Ci`rane:Huneyn Gazvesinde elde edilen ganimetlerin dagitildigi yer.
312-Circis:Müslümanlar tarafindan salih bir kimse veya nebi olarak kabul edilen kisi,hiristiyanlara göre ise St.George diye bilinen aziz.
313-Civitler:Katolik Hiristiyanligin Isa Cemiyeti d denilen ikinci büyük tarikati.
314-Cizye.Islam devletindeki gayri müslim tebaanin erkeklerinden alinan bas vergi.
315-Cudi dagi:Kur`an-i Kerim`e göre Hz.Nuh`un gemisinin tufandan sonra üzerine oturdugu dag.
316-Cüneydi Bagdadi:Ilk devir sufiligin en güclü temsilcilerinden olan meshur sufi.
317-Cüveyriye bint Ebu Süfyan:Hz.Peygamber`in baldizi, kadin sahabi.
318-Cüz:Kur`an-i Kerim`in yirmi sayfadan olusan otuz bölümünden her biri.
319-Cüneyd-i Bagdadi;Kücük asker anlamina gelen Cüneyd(H.207-2989.Safi hazretlerinin talebelerinden ders almis,otuz defa hacca gitmistir.
320-Cüzi irade:Külli iradenin, baska bir ifade ile irade gücünün kullanilmasidir, yani herhangi bie seyin yapilmasi veya yapilmamasi siklarindan birinin tercidir.
321-Cuma hutbesinin farzlari:Vakit,Allah`i zikretmek.
322-Cuma selamligi:Cuma namazi dolayisiyla padisahlar icin yapilan törene verilen ad.
323-Cizye :Vergi.Gayr-i müslim vatandaslardan alinan bas vergisi.
324-Cagri Bey:Büyük Selcuklu devletinin kurucularindan.
325-Cah-i Yusuf:Hz.Yusuf`un kardesleri tarafindan icine atildigi kuyu.
326-Cakmak ,Fevzi(1876-1950):Taninmis Türk askeri ve devlet adami.
327-Caldiran Savasi:yavuz Sultan selim ile safevi hükümdari sah Ismail arasinda caldiran ovasinda 23 Agustos 1514`de yapilan meydan savasi.
328-Canakkale Muharebeleri: 1.Dünya savasi icinde 3 Kasim 1914-9 Ocak tarihleri arasinda canakkale bogazinda cereyan eden savaslara verilen ad.
329-Cantay, Hasan Basri(1887-1964):Kur`an-i hakim ve Meali Kerim Kur`an tercümesiyle taninan son devir din alimi.
330-Can:Hiritiyanlikta ayin vaktini haber vermek üzere kullanilan alet.8. yüzyilda piskopaslar tarafindan kullanilan ca „ mukaddes su „ ile yikanan can kilisenin asli unsurlarindan sayilmaya baslanmistir.Hadislerde“ceres“ kelimesi gecmektedir.
331-carmih:Hiristiyanlarin Hz.Isa icin söz konusu ettikleri, tarihin cesitli dönemlerinde uygulanan bir idam sekli..
332-Carsaf:Tesettür amaciyla giyilen kadin sokak kiyafeti.
333-Caryar:Hz.Peygamber`den sonra halifelik görevini üstlenen Hz.Ebu Bekir, Hz.Ömer, Hz,Osman ve Hz.li icin özellikle sünni müslümanlar tarafindan kullanilan bir tabir.
334-Celebi:Asil, zarif, okumus, bilgili kimseler icin kullanilan bir unvan.
335-Cerkez them(ö.1949):Milli mücadele`de önce hizmetleriyle daha sonra muhalefetiyle taninan kuvayi seyyare kumandani.
336-Cesme Vaka`asi:Akdenizde faaliyet gösteren Rus donanmasinin 1770`de Cesme Limani önlerinde Osmanli donanmasini yaktigi deniz savasi.
337-Ceyrek:Mecidiyenin dörtte birine verilen ad.
338-Cinar Vak`asi:4. Mehmet devrinde 1656`da yenicerilerle sipahilerin Istanbul`da cikardiklari isyana verilen ad.
339-Ciragan Vak`asi:Ciragan vak`asinda göz hapsinde tutulan 5.Murad`i kacirma tesebbüsü.
340-Cile:Necip Fazil Kisakürek`in (ö.1983) siirlerini topladigi kitap.
341-Cöle Inen nur:Necip Fazil Kisakürek`in(ö.1983) Hz.Muhammed(sav)`in hayatina dair eseri.
342-Cilehane:Tekkkelerde cile doldurulan yer, cile cekilen yer.
343-Dabbetü`l-arz:Kiyamet alametlerinden biri olarak kabul edilen yaratik.
344-Dandanakan Savasi:Selcuklular ile Gazneliler arasinda 431`de(1040) cereyan eden ve Selcuklu Devletinin kurulusunu saglayan savas.
345.-Danyal:Kitab-i Mukaddese göre beni Israil Peygamberlerinden olan kutsal kitap yazarlarindan biri.
346-Daru`l-erkam:Mekke döneminde sikintili yillarinda Islai teblig faaliyetlerinde merkez olarak kullanilmis ev.Hz.Peygamber`in bi`setin ilk yillarinda Mekke`de islamiyeti teblig ettigi ev.
347-darüleytam:Balkan ve 1. Dünya savaslarinda kimsesiz olan cocuklari barindirmak ve bir meslek edindirmek amaciyla kurulan müesseselrin adi.
348-Darülhadis :Hadis evi,hadis ve hadis ilimlerinin ögretildigi yer.Hadis ögrenimi icin kurulan müessese.
349-Darül harb.islam hukukunun yürürlüte olmadigi yer.
350-Darülhikme:Fatimilerin propaganda amaciyla Kahire´de kurdugu kütüphane.
351-Daru`n –Nedve:Mekke sehri meclisi.
352-Darü`l Islam:Islami hükümlerin acikca icra edildigi veya müslümanlarin islami hükümleri icra imkanlarina sahip oldugu ülkelere „ darü`l-Islam“; bunun aksi olan ülkelerde“darü`l-harb“ denir.Nüfusun ekserisi müslüman olan ülkelerde „Darü`l-Harb“ sayilmaz.Bu itibarla, Türkiye“Darü`l-Islam“ `dir.
353-Dehriyye:Alemin ezeli oldugunu ve bir yaraticinin bulunmadigini savunan materyalist felsefe akimi.Dehri;Dünyanin sonsuzluguna inanip, ahireti inkar eden kimse.Materyalist.
354-Delailu`l Hayrat:Hz.Peygamber icin kullanilan salavat-i serifleri toplayan kitaplarin adidir.
355-Delailu`n-Nübüvve:Peygamberlik müessesini, özellikle Hz.Muhammed`in peygamberligini ispatlamak amaciyla yazilan eserlerin ortak adi.
356-Darülaceze:Kimsesiz cocuklari, yasli ve muhtaclari barindirmak amaciyla 1896`da istanbul`da acilan bir hayir kurumu.
357-Darülelhan:Osmanli devletinde kurulan ilk resmi musiki mektebi.
358-Darussafaka:Öksüz ve yetim müslüman cocuklari okutmak icin ce`miyyet-i Tedrisiye-i Islamiyye tarafindan 1873 yilinda Istanbul`da acilan mektep.
359-Darüttibaa:osmanli topraklarinda ve Islam aleminde kurulan ilk matbaaya verilen ad.
360-Davud:Israilogullarina gönderilen ve kendisine Zebur verilen peygamber.
361-Deccal:Ilahi dinlerde kiyamet alametlerinden sayilan ve insanlari dogru yoldan saptirmaya calisacagi olagan üstü güclere sahip kisi.
362-Dede Korkut:Türk edebiyatinda kendi adiyla anilan hikayelerin anlaticisi yari efsanevi bilge kisi.
363-Dersiam:Medreselerde ögrencilere,camilerde halka acik ders verme yetkisine sahip müderris icin kullanilan unvan.
364-Deplasyon:Bir ekonomi de toplam arzin, toplam talepten cok olmasidir.(Eflasyonun tam tersi.)
365-Dersaadet:Istanbul`a verilen adlardan biri.
366-Determinizm:Kainatta olup biten her hadisenin maddi veya manevi sebeplerin zorunlu sonucu oldugunu ileri süren felsefi doktrin.
367-Devsirme:Osmanli devletinde cesitli hizmetlerde kullanilmak üzere Osmanli tebaasi bazi hiristiyan cocuklarin bir kanun dahilinde tiplanmasi isi(Pencik Kanunu ile)
368-Dicle:Türkiye topraklarindan dogup Irak`ta denize ulasan akarsu.
369-Dimyat:Asagi Misir`da sehir ve bu sehrin merkezi oldugu il.
370-Dinler Tarihi:
-Sihizm:M.S. 6. yüzyilda Hindistan`da kurulmus, kurucusu Guru Nanak`tir.Sihizm, Islam`in ve Hinduizm`in bir takim prensiplerini birlestirerek olusturulan inanc sitemidir.
-Budizm :M.Ö 6. yüzyilda Hindistan`da ortaya cikmistir.
-Teoizm:Cin dinleridir.M.Ö . 6. yüzyilda ortaya cikmis, kurucusu Lao Tacu.Kutsal kitabi Tao-Te-King
-Zerdüstlük:M.ö. 6.yüzyilda Iran`da ortaya cikmis, kurucusu, Zerdüsti`dir.Tanrisinin adi Ahura Mazdah`tir.Bu dine Mahehizm`de denir.
-Yahudilik:Yahudi dinine mensup Israil`de 5, Amerika`da 6, toplam nüfusu 25 milyondur.% 90“ni Sefarad (Ispanya) gigerleri Askenaz`dir.Yahudiler icin;Ibrani, Israili,musevi,yahudi isimleri kullanilir.Yahudilerin ibadet yerlerine Sinagog denir.Museviler Tora adi verilen Tevrat`a inanirlar.Diger önem verdikleri kitap da Talmud`dur.Tevrat`in bölümleri;Tekvin,cikis, leviler, sayilar, tesniye, yesum`un kitabi ile 6 bölüm.Musevilerin önemli sembolleri ise; 7 kollu sam`dan, ve 6 köseli yildiz.yahudi erkekler, sinagog`larda baslarina örttükleritakke´ye Kipa denir.Yahudiler, cocuk dogumdan 8 gün sonra sünnet ettirilir.Türkiye`deki Yahudilerin ysal temsilcilerine Hahambasi denir.Yahudilikte ibadet merkezidir.Toplu ibadet 13 yasina girmis en az 13 kisi ile yapilir.Askenaz;Orta ve dogu yahudileri ile bunlarin soyundan gelenlere verilen addir.Osmanli döneminde Yahudiler arasinda meydana gelen önemli olay Sabatay Selvi`dir.
-Hiristiyanlik:Mektuplari yeni ahid icinde yer alan ve kutsal kabul edilen kisi aziz paul`dur.Hiristiyanlik inancina göre Hz.Isa´nin insanlik icin bir”Kurtulus Fidyesi” olmustur.Dört incil;Matta, nmarkos, luka ve yuhanna`dir.Bu dört incil`in ilk ücüne sinoptik denir.Katolik kilisesinin merkezi, Roma yakininda bir devlet olan Vatikan`dir.Ortadoks`un merkezi, Istanbul Fener Patrikhanesidir.11 yüzyilda kesin olarak Katolik kilisesinden ayrildi.Kur`an.-i Kerim`de Hiristiyanlar icin Nasran(Nasara) kelimesini kullanir.Reform hareketini Alman papazi Martin Luther baslatti.Hiristiyanligin temel ilkeleri;Asli günah, kurtulus,ahit, mesihcilik, teslis.Hiristiyanlarin yillik ibadetleri;Noel, paskalya.Katolik din mezhep din adamlarina papa, kardinal,piskoposlar,rahipler denir.Ortodokslarin ruhani lideri patriktir.Bu günkü Hiristiyanligin kurucusu Pavlos sayilir.Ökümenizm; Kiliselerin evrensel birligini saglar.Bu gün toplam hiristiyan nüfusu 1.750.000.000 dolaylarindadir.Türkiye `de misyonerlik faaliyetlerinde bulunanlar;Hiristiyanlar, yahova sahitleri, bahailer, hinduler, budistler. Günümüzde,Türkiye`de misyonerlik faaliyetlerinde öne cikan Hiristiyan guruplar; Adventistler, Babdistler, Presbiterler, Mesih inanlilar.Türkiye`de faaliyet gösteren diger dini guruplar; Mormonlar, Maonlar, Yehova sahitleri, Bahailer.Dünyada dinlerin nüfus durumu:Müslümanlar 1.250.000.000, hiristiyanlar 1.750.000.000, yahudiler 26.000.000, konfücyüscülük 350.000.000, taoizm 50.000.000, hinduiz 750.000.000, sihizm 15.000, zerdüstlük 500.000.000.
371-Din:Din, akil sahiplerini kendi hür iradeleriyle en iyiyye, en dogruya ve en güzele ulastiran ilahi bir kanundur.
372-Diplomatik:Belgelerin özelligini inceleyen bilim dali.
373-Dirhem :Osmanli zamaninda kullanilan 4.8 gram olan agirlik.Bir agirlik ölcüsü ve gümüs para birimi.
374-Divan:Islam devletlerinde resmi islerin görüsülüp karara baglandigi meclis ve buna bagli devlet daireleri.
375-Divan edebiyati:Türk edebiyatinin islam medeniyeti dairesinde Arap ve fars edebiyatlari yaninda meydana getirdigi büyük edebiyat kolu.
376-Düldül : Hz.Peygamber`e Muvakkis tarafindan hediye edilen katir.Peygamberimizin Hz.Ali`ye verdigi beyaz at.
377-Dünyanin Yedi Büyük Harikasi:Mzusolo`un mezari, artemis tapinagi,rodos heykeli,zeus keykeli, iskenderiye feneri,gize tapinagi, babil`in asma bahceleri.(Büyük Kültür Ansik. C.4,sh.1590).Avrupa kaynaklarina göre meshur olmus yedi büyük eser sunlardir.Misir pramitleri,babil`de semiramis`in asma bahceleri,zeus`un heykeli,rodos heykeli, efes`de artemis-Diane mabedi,Bodrum(Halikarnas) da mosokusun türbesi, Iskenderiye deniz feneri.
378-Duha süresi:Fetreti vahiyden sonra peygamberimizin mahzuniyetini gideren ve ona müjdeler veren mübarek bir süredir.
379-Dursun Fakih(ö.726/1326`den sonra):Osman Gazi adina ilk hutbeyi okuyan kadi,alim ve sair.
380-Dürzilik:Fatimi halifelerinden Hakim Biemrillah döneminde(996-1021) Vezir Hamza b.Ali tarafindan kurulan asiri bir firka.
381-Düyun-i Umumiyye:Osmanli genel borclarina ve bunlarin ödenmesi icin kurulan teskilat.
382-Ebabil:Kur`an-i Kerim`de Ebrehe`nin ordusunu helak eden kuslar hakkinda kullanilan bir tabir.
383-Ebrehe:Tarihte Fil Vak`asi olarak bilinen olayin kahramni, Yemen valisi.
384-Ebtah:Mekke ile Mina arasinda bir yer.
385-Ebu Bekir:Ilk müslümanlardan Hülafa-iRasidi`nin birincisi.
386-Ebucehil:Hz.Muhammed`in ve Islam`in azili düsmanlarindan biri.
387-Ebu Eyyub el-Ensari(ö.49/669):Hicret esnasindaHz.Peygamber`i Medine`de evine misafir eden ve Türkiye`de”Eyüp Sultan” unvaniyla anilan sahabe.
388-Ebu Hanife:Hanefi mezhebinin imami, büyük müctehid.
389-Ebu Kebse(ö13/634):Hz.Peygamber`in azatli kölesi.
390-Ebu Eyub el-Ensari:Peygamberimiz, Medine de Neccar ogullarindan Ebu Eyub el- Ensari`ye Hz.Ebubekir`le misafir oldugu sahabe.
391-Ebü`l-Kasim:Hz.Peygamberin künyesi. Araplar arasinda, ilk dogan cocuga nisbetle künye alma ve bu künye ile anilma adeti eskiden beri mevcuttur.Peygambaerimiz de Hz.Hatice`den olan oglu Kasim`a nisbetle Ebü`l-Kasim künyesini almistir.(Islam Ansk. Cilt.10,sh.332, TDV)
392-Ebu Leheb:Peygamberimizin amcasi olmasina ragmen ona düsmanlik edenlerin en basinda geliyordu.Karisi Ümmü Cemil de bu düsmanliginda kocasina katilir, hatta zaman zaman dikenli calilar tasiyip H.Peygamberin gelecegi yollara dökerdi.“Tebbet süresinde“ , bunlarin hem bu düsmanliklari, hem de bu yüzden ugrayacaklari azap dile getirilmektedir.(Diyanet Meali, Sh.602)
394-Ebu Mahzure(ö.59/678-79):Mescid-i Hram`in müezzini.
395-Ebu Musa el-Es`ari(ö.42/662-63):Hakem vak`asinda Hz.Ali`yi temsil eden fakih sahabi.
396-Ebu Talib:Hz.Peygamber`in amcasi(ö.619)
397-Ebu Türab:Hz.ali`nin lakabi.
398-Ebu Yusuf(ö.182/798):Ebu Hanife`nin önde gelen talebesi, müctehid , hukukcu ve ilk kadilkudat.
399-Ebubekir Efendi:Osmanlilar tarafindan dini egitim vermek üzere Güney Afrika`ya gönderilen Hanefi alimi.
400-Ebukubeys:Kabe`nin yaklasik 100 m. dogusunda bulunan kücük bir dag.
401-Ebü`l-Esved el-Düeli(ö.69/688):Kur`an-i Kerim`e hareke sistemini getiren ve Arap nahvinin ilk esaslarini tesbit eden alim, sair.
402-Ebü`l –Vefa el-Buzcani(ö.388/998):Trigonometri ilminin kurucusu.
403-Ebüssud Efendi8ö.982/1574):Osmanli Seyhülislam`i, hukukcu ve müfessir.
404-Ebu Rudeyha:Peygamber Efendimizin Mekke`den Medine`ye göc ettiginde orada yapmis oldugu ensar- muhacir kardesligi antlasmasinda Hz.Bilal-i Habesi`ye kardes olarak yazilan sahabidir.
405-Ebva:Hz.Peygamber`in annesi Amine`nin kabrinin bulundugu yer.
406-Ecnadeyn Savasi:Müslümanlarin Suriye ve Filistin`i fethi sirasinda Bizanslilar`la yaptiklari ilk savas(13/634)
407-Ecel-i Müsemma:Allah tarafindan tayin edilmis ömrün sonunda gelen ecel.
408-Ecel-i Kaza:Tehlikeye ugramak suretiyle gelen ecel.
409-Eda:Bir namazi vaktinde kilmaya eda denir.
Huda Rabbim nebim Hakka Muhammeddir Resulüllah, Hem Isalm dinidir dinim, kitabimdir kelamullah,Akaidde, Ehl-i sünnet oldu mezhebim, hamdolsun, Amelde, Ebu Hanife mezhebi, mezhebim vallah.(I.Hakki Erzurumi)
410-Edebali(ö.72671326):Ilk Osmanli kadisi ve musavvuf.
411-Edebiyat-i Cedide:Türk edebiyatinda 1896-1901 yillari arasinda faaliyet gösteren edebi topluluk.
412-Edeb:Edeb, güzel ahlak ve terbiyedir.
413-Ed-Din ve`d- devle:Hiristiyan iken ihtida eden Ali b.Rabben et-Taberi`nin (ö.247/861`den sonra)Hz.Muhammed`in Peygamberligini ispat icin yazdigi eser.
414-Edebu`d-Dünya ve`d-Din:Bu eserin yazari Maver`di.
415-EdirneAntlasmasi:1828-1829 Osmanli-Rus savasi sonunda 14 eylül 1829 tarihinde imzalanan antlasma.
416-Efendi:Osmanlilar`da cesitli mevkilerdeki kisilere verilen bir unvan.
417-Efendi daimiz:Padisahlar tarafindan Seyhülislamlar icin kullanilan bir tabir.
418-Ehl-i Beyt:Hz.Peygamber aile fertleri icin kullanilan bir tabir.
419-Ehl-i Kitap:Kur`an-i Kerim`de genellikle yahudiler ve hiristiyanlar icin kullanilan tabir.
420-Ehl-i Sünnet:Hz.peygamber ile ashabin dinin temel konularinda takip ettikleri yolu benimseyenler anlaminda bir tabir.
421-Efalatun(platon):M.Ö.427-347/Aristonun üstadi,sokratin talebesi, eski yunan filozofudur.
422-Egoizm:Bencillik, kendi menfatini ön plana alma.
423-Egzotizm: Baska ülkelerin sanatlarina olan hayranlik.
424-Ehl-i kible:Kabe`ye dogru yönelerek namaz kilmanin farz olusunu kabul eden kimseler icin kullanilan bir kavramdir.
425-Ehl-i sünnet:Peygamberimizin yolunda gidenler.
426-Eimme-i sitte:Eimme-i sitte, hadiste kütüb- ü sitte denen, 6 meshur hadsi mecbuasinin yazarlarina verilen isimdir.
427-Elfiyye:Bazi bilgilerin kolay ögretilmesi ve hatirda tutulmasi icin manzum olarak yazilan 1000 beyitlik eselere verilen ortak ad.
428-Elhamdülillah:Allah`a hamd olsun.
429-Elmalili Muhammed Hamdi(1878-1942):Hak Dini Kur“ an Dili adli tefsiriyla taninan son devir din adamlarindan.
430-El-Hamra sarayi:Ispanya `da Girnata(Granada) sehrine hakim bir tepede insa edilmis olan El Hamra sarayi, kirmizi kil hullanilarak yapildugi icin bu kaleye “El-Hamra “ denilmistir.Islam mimarisininIspanya`daki en önemli ypilarindan biri.
431-Emeviler:Hulefa-i Rasidin`den sonra 661-750 yillari arasinda hüküm suren ilk Islam hanedani.
432-Emin:Islamiyetten önce Hz.Peygambere verilen sifatlardan biri
433.Emir Buhara(ö.922/1516):Islam`da ilk naksibendi tekkesini kuran mutasavvauf.
434-Emir Sultan(ö.833/1429):Bursali meshur sufi,Yildirim Beyazid`in damadi.
435-Emirü`l-Müminin:Islam tarihinde Hz.Ömer`den itibaren devlet baskanlarina verilen unvan..
436-Emperyalizm:bir devletin sinirlarini genisletme politikasi.Gaye, basta memleketlerin zenginlik kaynaklarini ele gecirmek ve insanlari kendi hesabina calistirmaktir.
437-Emsalü`l-hadis:Icerisinde darbi mesel yada mesel bulunan hadisleri derleyen kitaplara”emsalü´l-hadis” denir.
438-Emsalu`l-Kur`an:Kur`an-i Kerim`deki meseleler.
439-Enbiya:”Nebi” kelimesinin coguludur.Nebi ise Peygamber demektir.
440-Enderun:Osmanlilar`da idari ve askeri kadronun yetistirilmesi icin teskiledilen saray egitim kurumu.Osmanli sarayinin teskilati.sarayda devlet adami yetistiren okul
441-Endülüjans:Günahlardan kurtulmak amaciyla kiliseden satin alinan belge.
442-Endülüs:Islam hakimiyetindeki Ispanya.
443-Endülüs Emevi Devleti:Endülüs müslümanlari 711-1492 tarihleri 780 yil boyunca Iberik yarimadasinda hüküm sürmüs; bu dönemde bütün Avrupa`yi ilim ve medeniyet ile tanistirarak, onlarin Rönesans hareketine öncülük etmislerdir,
444-Endülüs:Endülüs, Ispanya`nin güneyinde 8.yüzyil yasamis bir medeniyet, cografya ve imparatorlugun adidir. Önceleri bu devletin adiyla, sonralari bir davanin adi oldu. Fetihlerin yikilisina kadar her safhasinda binbir ibret levhasi tasiyan bir sembldür Endülüs..711 yilinda Tarik bin Ziyad tarafindan fethedildi. 1492 yilina kadar devam etti.
445-Enfal: Genel olarak ganimet, fey veya selep anlamina gelen terim.Kur`an.-Kerim, surelerinden birinin ismidir.Enfal suresinin ilk ayetinde Enfal; Allah`in ihsanlari, lutuflari anlaminda savas ganimetleri demektir.
446-Engizisyon mahkemeleri:Hiristiyanlik`tan uzaklasan veya dini esaslara aykiri davranan kimselri cezalandirmak icin kurulan Katolik kilise mahkemeleri.Kilisenin baskanliginda toplanir, genellikle kilisenin ögretilerine karsi cikanlara ölüm cezasi verirdi.
447-Ensab:Hadis ravilerinin ve muhaddislerin kimliklerini aciklayan ilim dalina ensab” denir.
448-Ensar:Peygamber`e ve muhacirlere yardimci olan Medineli müslümanlar.Peygamberimizi Medineli arkadaslarindan olan ve muhacirlere yardim eden sahabi.
449-Erbain:Kirk sayisi esas alinarak Islami konularda yazilan eserlerin ortak adi.
450-Erbaun:Hadis literatüründe kirk hadis toplayan eserlere denir.
451-Eshab-i Hicr:Salih peygamberin gönderildigi kavim.
452-Esmaü-Hüsna:Allah`in güzel isimleri ve sifatlari.
453-Eshuru`l_hurum:Haram aylar;Zilkade, Zilhicce,Muharremve recep aylari.Araplar bu aylarda savas yapmayi haram sayarlardi.
454-Ertugrul Gazi:Osmanli Devleti`nin kurucusu olan Osman beyin babasi.
455-Esbab-i Nüzul:Tefsir ilminin ayet veya surelerin inis sebeplerini arastiran dali.
456-Esma-i Hüsna:Allah`in isimleri icin kullanilan bir tabir.
457-Etiyopya:Dogu Afrika`da ülke.Eski adi Habesistan.
458-Etnografya :Toplumlarin öz kültürlerini inceleyen bilim dalidir.
459-Evvabin namazi:Aksam namazindan sonra veya kusluk vaktinde kilinan nafile namaz.
460-Eyke halki:Hz.Suayb`in kavmi idi.Eyke, birbirine girmis sik agaclar demktir.Suayb kavmi agaclik bir bölgede yasadigi icin onlara eyke halki denilmistir.
147-Ezan-Kamet:Vakitlerin degil, namazlarin sünnetidir.
148-Ezlam:Cahiliye Araplari`nin fal oklarina verilen ad.
148-Ezvac-i Tahirat:Peygamberimizin ismetli ve iffetli, temiz zevceleri; peygamberimize hanim olma serefine ermis olan kadinlar.Hz.Hatice,Hz.Aise, Hz.Sevde,Hz.Hafsa,Hz.Ümmü Habibe, Hz.Safiye, Hz.Meymune,Hz.Ümmü seleme, Hz.Zeynep binti Cahs, Hz.Zeynep, Hz.Zeynep, Hz.Reyhane ve Hz.Cüveyriye.
149-Fahr-i Kainat:Kainatin övgüsü, serefi;Hz.Muhammed (sas)
150-Fahr:Arap siirlerinde kasidenin bir bölümü.
151-Fahriyye:Klasik sark edebiyatlarinda bir edebi serde sanatkarin kendini övdügü kisim.
150-Faite(Fevait):Vaktinde kilinmamis bir namaza da faite.
151-Faiz:Ödünc islemlerinde ve alisveriste karsiligi bulunmayan hakiki veya hükmi fazlilik.
103-Fakih:Fikih ilminde uzman olan kimselere fakih , cogulu fukahadir.Din bilgini, fikih alimi.
104-Fakirullah:erzurumlu Ismail Hakki`ninmürsidi.
105-Falname:Türk ve Fars kültürlerinde falla ilgili eserlerin genel adi.
106-Farabi(ö.339/950):Islam felsefesini metot, termonoloji ve problemler acisindan temellendiren ünlü Türk filozofi.
107-Faratlit:Incil`de Hz.Isa`nin kendisinden sonra gelecegini müjdeledi kimseye verilen ad.
108-Faruk:Hz.Ömer`in lakabi.
109-
103-Fasik:Allah`a itaat cizgisinin disina cikan kimse demektir. Kelime, Kur`an-i Kerimde“Kafir“, günahkar, yalanci ve kötülük yapan anlamlarinda kullanilmistir.(Diyanet Meali, Sh.4)Ilahi emirlere itaatten ayrilip asi olan mümin ve kafir anlaminda kelam veya fikhi terim.(Islam Ansiklopedisi,Cilt:12)
103-Fatiha suresi:Kur`an- i Kerim`in mukaddimesi durumunda, diger surelerin asli, kökü , tohumu ve Kur`an`in özü durumunda. Allah`i tanimak, haklarin , vazifelerin ve müeyyidelerin kaynagi olarak yalniz O`nun dinini bilmek,yarisindan sonra gelen ayetleri özlü bir duadir.Allah`in verdigi nimetlere hamdediyor, sükrediyor.
104-Fatih:Istanbul`u fetheden yedinci Osmanli padisahi Sultan Mehmet Han`a bu fethinden ötürü verilen ünvan.
104-Fatima(ö.11/632):Hz.Peygamber`in soyunu devam ettiren kizi.
105-Fatima bint Esed:Hz.Ali`nin annesi, sahabi.
106-Fatima bint Hüseyin:Hz.Hüseyin`in kizi.
107-Fatih Tetimmelleri:Sahn-i seman medreselerine talebe yetistirmek üzere kurulan orta ögretim seviyesindeki sekiz maddeye verilen ad.
107-Fecr-i Ati:2.Mesrutiyet`ten sonra tesekkül eden, sanatta ferdiyetciligi ve estetik degerleri benimseyen edebiyatcilar toplulugu.
105-Fecr süresi:Azginlik yapan gecmis ümmetlerin akibetleri ile , on geceye isaret edilmektedir.
106-Fedek:hayber`in fethinden sonra baris yoluyla alinan ve yarisi Hz.Peygamber`e tahsis edilen köy.
107-Feraiz:Islam miras hukukunu inceleyen ilim dali.
108-fetih:Cemaatla kilinan namazlarda imamin yanlis okuyusunu düzeltme veya unuttugu ayeti hatirlatma anlaminda fikih terimi.
109-Fetih:Müslümanlarin ülke veya ehirleri i`la-yi kelimetullah amaciyla Islamiyet`e acmalari, Islam devleti idaresine almalari.
105-Fersah :Bir uzunluk ölcü birimi.5685 metre uzunluk.
106-Fetret:Peygamberimize gelen vahyin bir süre kesilmesi ile ilgili olarak fetret denilmistir.
107-Fetret Devri:Ankara Savasi`ndan sonra Yildirim Beyazid`in ogullarinin birbiriyle saltanat mücadelesi yaptiklaridönem(1402-1413)
108-Fetva:Fikhi bir meselenin dini-hukuki hükmümü aciklayan cevap.
109-Fetvahane:Osmanli devletin`de mesihat makami icerinde fetva islemlerini yürütmekle görevli birim.
110-Fey:Islam devletinin gayri müslim tebaadan aldigi cizye, harac, ve ticaret mallari vergilerinin ortak adi.
106-Ficar savaslari:Islam`dan önce cahiliye devrinde bazi arap kabileleri arasinda haram aylarda meydana gelen ic savas, 4 defa yapilmistir.Peygamberimiz, amcasi Zübeyr ile katildi.Utbe b. Rebia`nin girisimi ile taraflar arasinda baris gerceklestirildi.Bu savas Fil olayindan 25 yil sonra(591) meydana geldi.
107-Figano(ö.938/1532):Divan sairi.
108-Fihi Ma Fih(ö.672/1273):Mevlana`nin sohbetlerinden derlenen eseri.
107-Fil olayi:Kabe`yi yikmak amaciyla Mekke üzerine yürüyen Habes ordusunun Allah tarafindan gönderilen kuslar vasitasiyla imha edilmesi olayi. Ebrehe`nin ilahi bir ceza ile perisan hale düsürülmesi.
108-Filistin Kurtulus Örgütü:Israil isgaline karsi mücadele veren Filistinli direnis grup toplulugu.
109-Firdevsi(ö.411/1020):Iran`in milli destani Sahname`nin müellifi.
110-Fitre:Ramazan ayinin sonunda gücü yeten müslümanin ödemekle yükümlü oldugu sadaka.
108-Filoloji:Dil bilimi.Toplumlarin dillerini inceler.
108-Fitne :Iyi veya kötü seylerle deneme, manevi cöküntü, soyal kargasa ve kaos demektir.
109-Firak-i Dalle:Dogru yoldan ayrilmis, hak yoldan sapmis guruplar, topluluklar demektir.Hariciye,Mutezile,Cebriyye, Murcie, Müsebbihe,Sia.
110-Fikhu`l Ekber:Ebu Hanife`ye nisbet edilen risalesi.
111-Fihu`l-hadis:Hadislerin anlasilmasini ve onlardan hüküm cikartilmasina konu edinen ilim dali.
110-Fikih:Islam ibadet ve hukuk ilmi.
111-Firat:Türkiye topraklarinda dogup Irak`ta Dicle ile birlestikten sonra denize ulasan akarsu.
111-Fizilali`l-Kur`an:Seyyid Kutub`un(ö.1966):Kur`an-i Kerim tefsiri.
110-Fukaha-i Seb`a:Ashab-i Kiram`dan sonra Medine-i Münevvere`de de fetva vermeye baslayan yedi meshur fakihe verilen isimdir.
111-Franklar:Islam dünyasinda Katolik ve protestan mezheplerine ve mensup hiristiyan Avrupalilara verilen.
112.Frenk:Osmanlilarin Bati Avrupalilar hakkinda kullandiklari bir terim.
109-Fravun:Eski Misir hükümdarlarina verilen bir ünvandir.
110-Fuhus:Evlilik disi cinsel iliskiler; dinve ahlak ölcülerine uymayan her türlü asirilik.Medineli yedi tabiin fakihi.
111-Füru:Islam hukukunun ameli-tatbiki bölümünü ve miras hakkinda alt soy hisimlari ifade eden fikih terimi.
110-Gabe Gazvesi(6/627):Hz.Peygamberin Gatafan kabilesi üzerine yaptigi gazve.
111-Ganimet:Gayri müslimlerden savas yoluyla elde edilen her türlü mal ve esirleri ifade eden terim.
110-Garanik olayi:Garanik, arapca da kugu anlamina gelir.Hz.Peygamberin, Mekke döneminin sikintili günlerinden birinde Kabe`de Kur`an okurken , lat, uzza, menat isimli putlardan “Onlar yüce kugulardir, sefaatlari umulur “ diye övgü ile secdeye kapandigi yönündeki carpitilmis bir rivayet oryantalistler tarafindan üzerinde önemle durularak meshur edildiginden , bu olay Garanik olayi diye anilmaktadir.
111-Garibü`l-Kur`an:Kur`an-i Kerim`deki garip lafizlarin tefsirini konu alan ilim dali ve dalda yazilan eserlerin ortak adi.
112-Gasiye süresi:Kiyametin dehsetinden , inanan ve inanmayanlarin niteliklerinden , ahiretteki halleri.
111-Gaye-i hilkat:Yaratilis gayesi.
111-Gazel:Eski siirin en cok kullanilan ve sevilen nazim sekli.
111-Gazi Osman Pasa(1833/1900):Plenve müdafasiyla söhret kazanan Osmanli kumandani ve müsiri.
111-Gazneliler:963-1186 yillari arasinda Horasan, Afganistan ve Kuzey Hindistan`da hüküm süren bir müslüman-Türk hanedani.
111-Gazve ve seriyye:Peygamber Efendimizin bizzat sevk ve idare ettigi savaslara„gazve“ denir.Peygamberimizin gazvelerinin sayisi 27`dir.Seriyye;Ashab-i Kiram `dan bir zatin kumandasi altinda savasa giden az bir kuvvete“seriyye“ denir. Seryyelerin sayisi 44 veya 104`dir.
113-Gazvetü`l-Usre(Tebük Gazvesi):Hazirlik safhasinda büyük güclüklerle(usre) karsilasildigi icin Tebük Gazvesi`ne verilen ad.
114-Gazzali:Esari kelamcisi, safii fakihi, mutasavvuf, filozoflara yönelttigi elestirilerle taninan Islam düsünürü.
112-Gazze:Peygamberimizin bizzat kumandan olarak bulundugu, askeri harekata ve savaslara gazve denilmistir.Bedir ve Uhud gazvekeri gibi.Bilginlerin cogunlugu gazvelerin sayisini 27 seklinde tesbit etmislerdir.Bunlardan 9 tanesinde bilfiil savasilmis, digerlerinde ise carpisma olmustur. Savas vuku bulan gazveler sunlardir:Bedir, Uhut,Müreysi, Huneyn, Hendek, Kureyza, Hayber, Mekke, Taif, ilk gazvesi(623) Ebva veya Veddan, en son ve en fazla askerle(30 bin) ciktigi Tebük gazvesidir.
113-Gelibolu:Canakkale iline bagli oce merkezi.
114-Hayrü`l- Beser:Insanlarin en hayirlisi Hz.muhammed.
114-Hil`at:Halife hükümdarlar tarafindan verilen seref elbise.
115-Hilye:Bilhassa Hz.Peygamber`in fiziki özellikleri, bunlari anlatan edebi eserler ve ayni konuda hüs-i hatla yazilmis levhalar icin kullanilan terim.
116-Himyerler:Milattan önce 115-milattan sonra 525 yillari arasinda Yemen`de hüküm süren Arap hanedani.
117-Hinduizm:Hindistan`in geleneksel dini.
118-Hipokrat:Tibbin babasi sayilan ilkcagin en ünlü hekimi.
119-Hira:Hz.Muhammed`e ilk vahyin geldigi magaranin bulundugu dag.
Hisbe:Islam devletlerinde genel ahlaki, kamu düzenini korumak ve denetlemekle görevli teskilat.
Hittin savasi:Selahaddin-i Eyyubi`nin Haclilar`i bozguna ugrattigi ünlü meydan savasi(583/1187)
120-Hu:Sufilere göre Allah zatina isaret eden ismi.
122-Hubbu`n Nebi:Peygamber sevgisi demektir.
121-Hucr b.Adi(ö.51/671):Hz.Ali taraftarligi sebebiyle Muaviye döneminde öldürülen sahabi.
122-Huda:Farsca`da Allah hakkinda kullanilan isimlerden biri.
123-Hulasatü`l-Beyan:mehmet Vehbi Efendinin(ö.1949)Türkce Kur`an tefsiri.
124-Hulefa-i Rasidin(632-661):Hz.Peygamber`den sonra ilk dört halife.
125-GENEL KÜLTÜR(Türkiye –Baskanlik yayinlari)
-Cografi Bölgeler:Türkiye 1941 yilinda 7 cografi bölgeye ayrilmistir.Maramara bölgesi ülke yüzeyinin % 8,5`ini, ege bölgesi % 11`ini, Akdeniz bölgesi% 15`ini, ic anadolu bölgesi % 19`unu,Karadeniz bölgesi % 18`ini, Dogu Anadolu bölgesi ülkenin %21 `ini kaplar.Güneydogu Anadolu bölgesi %9,7`sini kaplar.
-Genel kültür:Sultan Ahmet camii 17.yüzyilda Sultan 1.Ahmet tarafindan 6 minareli olarak yaptirilmis,Istanbul`un semboludur.Anitkabir`in yapimina 1944 yilinda baslanmis(Rasattepe üzerinde) 1953 yilinda tamamlanmistir. 2. Mura ve yavuz Sultan Selim Amasya`da dogdu.Trabzon 1204 yilinda Pontos devletinin baskenti oldu.1471`de Trabzon Fatih Sultan Mehmet tarafindan fethedildi.Kanuni Trabzon`da dogdu.Dogu Anadolunun kalesi Erzurum Dogu Anadulunun kültürel merkezidir. 22 Temmuz 1919 `da Erzurum kongresi yapildi.Kars, Kafkasya kapisi olarak bilinir.KARS ; Ruslar tarafindan 1828,1855,1877 de 3 kez Ruslarca isgal edildi.yaklasik 40 yil Rus egemenligi altinda kalmistir. Ishak Pasa sarayi Agri`nin Dogu Beyazit ilcesinde bulunmaktadir.Van, tarihte Urarti devletinin baskenti Tusba idi. Van gölünde bulunan adalar arasinda en güzeli Akdamar adasi`dir.Cin seddinden sonra dünyanin ikinci uzun surlari “Diyarbakir surlari” dir.
-Tarih Bilgisi:
- Otlukbeli savasi(1473):Fatih ile Akkoyunlu devleti Uzun Hasan arasinda oldu. Fakat osmanli hükümdari fatih Sultan mehmet ilk yaptigi Otlukbeli savasini kaybetti.
-Ulusal Kurtulus Savasi:1919-1923
-Sevr Antlasmasi :22 Agustos.1920
-Mudanya Mütarekesi :11 Ekim .1922
-Lozan Baris Görüsmesi:21 Kasim .1922
-Lozan baris antlasmasi :24 Temmuz .1923
-Cumhuriyeti ilani :29 Ekim .1923
-1928 yilinda devletin dininin Islam oldugu hükmü anayasadan cikarildi.
-1937 yilinda Türkiye´nin laik bir devlet oldugu ilkesi Anayasaya konuldu.
-1931 yyilinda Türk tarih Kurumu kuruldu.
-1932 yilinda Türk dil kurumu kuruldu.
-1936 yilinda Motreux antlasmasi.
-1934 yilinda balkan, 1937 yilinda sadabad pakti kuruldu.
-Anayasa:Ilk anayasa 1876,(Kanuni esasi),1921 anayasasi, 1924 , 1961 ve 1982 anayasasi.
-Devletin temel organlari:yasama, yürütme, yargi.
-Cumhurbaskanlari:M.Kemal Atatürk 1923-1938, Ismet Inönü1938-1950,Celal Bayar 1950-1960,Cemal Gürsel 1961-1966,Cevdet Sunay 1966-1973,Fahri S.Korutürk 1973-1980,Kenan Evren 1982-1989,Turgut Özal 1989-1993, Süleyman Demirel 1993-2000,A.Necdet Sezer 2000-2007,…
-Polis Teskilati:1845 yilinda kuruldu.Polis koleji ve devami polis akademileri.
-Jandarma teskilati:81 il jandarma komutanligi,896 ilce jandarma komutanligi,2581 jandarma ic güvenlik karakolu.
-Kibris: 300 yil Türk hakimiyetinde kaldi. 1878 de ingiltere yönetimine girdi.
-D-8 ülkeleri:Bangledes,misir,endonezya, iran, malezya, nizerya ve pakistan Disisleri bakanlari 18 ocak 1997`de Istanbul`da bir arayagelerek, ülkelerin ekonomik büyüme ve sosyal gelismesiyle ilgili D-8 adli yeni bir isbirligi projesi baslatmistir.
-Türk Isci Sendikalari:Türkis:1952`de kuruldu.35 bagli sendika 2091.891 üyesi var.
-Disk:1967 `de kuruldu. 26 bagli sendikasi 347 bin üyesi var.
-Hakis: 1976 da kuruldu.7 bagli sendikasi, 345 bin üyesi var.
-Tisk(Türkiye Isveren Sendikalari9: 1962 de kuruldu.18 isveren sendikasi var.
-Dini Hayat:Türkiye nüfusunun % 99`u müslümandir. Geri kalan % 1 `lik kisim Ortodoks, yahudi, Katolik, protestan ve hiristiyan mezheplerinden olanlar olusturmaktadir.Islam dini hosgörüye önem vermektedir.Ispanya`da Engizisyon mahkemeleri zulmüne ugrayan Yahudiler 15.yüzyilda Türkiye`ye siginmistir.
-Matbaa:Ilk matba 1464 yilinda Yahudiler tarafindan kurulmus ve Tevrat tefsiri sanilan ilk kitapta ayni tarihte basilmistir.Ilk Türk Matbaasi 1779 yilinda yayin hayatina baslamis, ilk basilan eser“lugat-i Vankulu“ denilen Türk-Arapca bir sözlük olusmustur.
-Edebiyat:
-Destanlar:Alp Eren Destani,Bozkurt Destani,Ergenokon Destani.
-Orhun yazitlari:Tonyokuk, Kül Tigin ve Bilge Kagan adina.
-Kutadgu Bilik:Yusuf Has Hacib
-Divan-i lügat-i Türk:Kasgarli Mahmut
-Divan Edebiyati:Dehhani,Kadi Burhanettin,Nesimi,Ahmedi,Fuzuli,Baki,Bagdatli Ruhi,Nedimi.
-Halk Edebiyati:Karagöz oyunlari,Orta oyunu,Dede Korkut
-Alevi-Bektasi Edebiyati:Pir Sultan Aptal
-Tasavvuf Edebiyati:Ahmet Yesevi,Yunus Emre, Nasrettin Hoca.
-Asik edebiyati:Köroglu,Karacaoglan, Emrah, Seyrani,Dadaloglu, Gevheri.
-Tanzimat Edebiyati:Namik Kemal, Ziya Pasa,Semsettin sami,Recaizade Ekrem.
-Edebiyati Cedide:Halit Ziya Usakligil, Mehmet Rauf.
-Milli edebiyat akimi:Ali canip Yöntem, Ömer seyfettin,Ziya Gökalp,yakup Kadri Karaosmanoglu, Halide edip Adivar, resat Nuri Güntekin, Refik halit karay,mehmet Akif, yahya Kemal Beyatli.
-Milli Edebiyatcilar(Cumhuriyet dönemi):Resat Nuri Güntekin,Peyami Safa, Yakup Kadri Karaosman, Nazim Hikmet,Ziya Osman saba, Ahmet Hamdi tanpinar, Kemalettin kamu,Fazil Hüsnü daglarca,Ilhan Berk,N.Fazil Kisakürek,Tarik Bugra,Oktay Akbal,Haldun Taner, Orhan Veli Kanik,Oktay Rifat,Orhan Seyfi Orhan,Necati Cumali,Bedri rahmi eyyüpoglu,Yasar Kemal,Kemal Tahir,Arif Nihat asya,Ilhan Selcuk, Cetin altan, Ayla Kutlu,Adalet Aloglu.
114-Goldziher ignaz(1850-1921):Yahudi asilli Macat asilli sarkiyatci.
115-Gömen, Mehmet Fatih(1877-1955):Kandilli rsathanesinin ilk kurucusu, ve ilk müdürü.
116-Gönenli Mehemet Efendi(1903-1991):Vaiz, reisulkurra.
117-Gülbahar Hatun(ö.988/1492):2.Beyazid`in annesi.
118-Gülbank:Tarikat toplantilarinda, bazi dini ve resmi törenlerinde belli bir eda ile veya makamda okunan dua.
119-Gümilcine:Yunanistan`in Trakya kesiminde eski bir Osmanli kasabasi.
120-Günah:Ilahi emir ve yasaklara aykiri fiil ve davranislari io´fade eden bir terim.
121-Gültekin Resat Nuri(1889-1956):Cumhuriyet döneminin önde gelen roman, hikaye ve tiyatro yazarlarindan.
122-Gürsel, Cemal(1895-1966):Türkiye Cumhuriyetinin dürdüncü cumhurbaskani.
123-haber-i Vahid:Mütevatir derecesine ulasmayan haber.
124-Habib en-Neccar:Islami kaynaklara göreYasin suresinde anlatilan kisi.
125-Habil ve kabil:Hz.Adem ileHz.havva`nin ilk iki oglu.
126-Hacamat:Sagligi koruma veya tedavi amaciyla kan alma.
127-Hacer:Hz.Ibrahim`in esi ve Hz.Ismail`in annesi.
128-Haci Bayram-i Veli(ö.833/1430):Bayramiyye tarikatinin kurucusu .
129-Haci Bektas-i Veli(ö.669/1271):Bektasilik tarikatinin kurucusu olarak kabul edilen Türkmen seyhi.
129-Hac:Hiristiyanlikta büyük önem tasiyan dini figürü.
130-Haclilar:11.Yüzyilin sonlarinda Avrupa dünyasinin“Kudüs`ü kurtarma „ slogani ile, Türkleri Anadolu`dan atmak ve bütün Ortadogu`yu ele gecirmek icin baslattigi siyasi amacli askeri harekata katilanlara verilen ad.
113-Habil ve Kabil:Adem Aleyhisselamin iki oglu Habil ve Kabil idi.Habil`in kurbani kabul edilmis , kabil`in ki kabul edilmemis, bunun üzerine Kabil, Habil`i öldürmüstü.
114-Haham.Yahudilerin , musevilerin din adami.
115-Hahambasi:Yahudi cemaatinin dini lideri.
116-Habesistan:Müslümanlarin ilk kez hicret ettikleri ve iyi karsinlandiklari, halki Hristiyan olan ülke(Etopya).Habesistan`a 1.ci hicret de 11 erkek, 4 kadin toplam 15 , 2.hicrette 77 erkek , 13 kadin toplam 117 kisi. Peygamberligin 5.yilinda ilk kafile yla ciktilar.
118-Hacer`ül Esved`in öpülmesi:Peygamberimiz, Mekke`yi fethedip Kabe`deki putlari kirdiktan sonra tavaf ederken hacer-i esved`e ellerini sürmüs ve onu öpmüstür ki, buna bir tazim olarak istilam denir.(Ilahiyat Ans.c:2, Sh.120)
119-Hacli seferlerine karsi koyan devletler:Anadolu selcuklu devleti,Musul atabeyligi,Eyyübiler,Memlukler,Suriye selcuklulari, Sam atabeyligi, Danismendler, Fatimiler, Saltuklar, Artukklar.
120-Hacli seferlerini baslatan devletler:Bizans imparatorlugu.Papalik, Almanya, Fransa, Ingiltere, Napolik kralligi.
121-Hacli seferlerinin nedeni:Batili hiristiyanlarin, papalarin tesvikiyle Kudüs`ü müslümanlarin elinden kurtarmak Anadolu ile Avrupa`da bulunan müslümanlari buralardan atmak amaciyla gerceklestirdikleri seferlerin genel adi.
123-Hadim:genellikle harem hizmetlerinde calistirilan erkekligi giderilmis erkek.
124-Hadikatü-s Suada:Fuzuli`nin Kerbela vak`asini isledigi meshur eseri.
Hafiz Osman(ö.111=/1698):Aklam-i sitte de devir acan Türk hattati.
122-Hafsa(ö.45/665):hz.Ömer`in kizi ve Hz.Peygamber`in hanimi.
123-Hafsa hatun(ö.940/1534):Kanuni Sultan Süleymanin annesi.
124-Haham:Yahudi dini teskilatinda unvan.
125-Hak Dini Kur`an Dini:Elmalili Muhammed Hamd`nin(ö.1942)Türkce Kur`an tefsiri.
126-Hakem b.Ebü`l-As(ö.31/651):Hz.Peygamberin Taife sürgüne gönderdigi sahabi.
127- Hala Sultan Tekkesi:Kibris`ta Hz.Peygamberin süt halasi Ümmü Haram`in türbesini barindiran tekke.
128-Halid b. Velid(ö.21/642):Hz.Peygamberin seyfullah unvani verdigi kumandan sahabi.
129-Halime:Hz.Peygamberin süt annesi.
122-Hamdele:el-Hamdülillahi Rabil alemin cümlesinin kisaltilmisidir.Anlami, hamd alemlerin Rabbine mahsustur.Hz.Peygambere , O`nun ashabina ve ehl-i beytine salat ve selam okumaya ise salvele denilir ve hamdele – salvele birlikte kullanilir.
123-Hanbeli mezhebi: Dört büyük sünni fikik mezhepten biri.
121-Hanefi Mezhebi:Hanefi mezhebi su yedi esas üzere kurulmustur:Kitap, sünnet, sahabenin sözleri, kiyas, istihsan, icma ve örf.
Hanefi Mezhebine dair imam Muhammed`in yazdigi meshur 6 kitabi sunlardir:Mebsut, ziyadat, cami-us Sagir, cami-ul kebir, siyer-i sagir, siye-i kebir.
122-Hanim Sultan:Osmanlilarda padisah ve sehzade kiz cocuklari icin kullanilan unvan.
123-Hanif:Islam öncesi dönemde Hz.Ibrahim`in teblig ettigi dine tabi olanlara verilen ad.
124-Hanzale b.Ebu Amir(ö.3/625):Uhud savasinda sehit oldu. Boy abdesti almaya firsat bulamadan Islam ordusuna katildi.Hanzale`nin nasini meleklerin yikadigini Hz.Peygamber`den ögrenen müslümanlar, meleklerin yikadigi kimse lakabini verdiler.
125-Haram:Din tarafindan yasaklanan fiil.
126-Haram aylar:Islami literatürde savasin haram kabul edildigi 4 kutsal ay.Zilkade,zilhicce,muharrem, recep.
127-Harbi:Gayri müslim devletin vatandasi anlaminda fikhi terimi.
128-Harbiye:2.Mahmud zamaninda 1835`de subay yetistirmek üzere acilan askeri mektep.
129-Hareket ordusu:31 Mart Vak`asini bastirmak üzereSelanik`ten Istanbul`a gelen ordu.
130-Harem:Mekke ve Medine sehirleriyle cevrelerindeki belirli bölgeler icin kullanilan terim.
131-Haremeyn:Mekke ve Medine sehirleri birlikte ifade eden tabir.
132-Hariciye nezareti:Osmanli devletinde 1836`da kurulan ve Cumhuriyet döneminde Disisleri Bakanligi adini alan teskilat.
133-Harran:Sanli Urfa iline bagli bir ilce merkezi.
134-Hartum:Sudan cumhuriyetinin bassehri.
135-Harura:Siffin savasinda Hz.Ali`nin saflarindan ayrilan Haricilerin toplandigi yer.
136-Harut ve Marut:Kur`an-i Kerim`de adlari gecen ve insanlara sihir ögrettiklerine inanilan iki melek.
136-Hasan:Hz.Peygamberin torunu.Hz.Fatima ile Hz.Ali`nin büyük oglu.
137-Hasan el –Benna(1906/1949):Ihvan-i müslimin teskilatinin kurucusu, Misirli fikir ve mücadele adami.
128-Haset:Baskalarinin sahip oldugu imkanlari kiskanma anlaminda bir terim.
129-Hassan b.Sabit(ö.60/680):Hz.Peygamberin sairi olarak taninan sahabi.
130-Hasiye:Kitaplarin sayfa bosluklarina yazilan cogu kisa aciklamalar icin kullanilan terim.
131-Hatice:Hz.Peygamberin ilk hanimi.
132-Hatun:Türkler de ve Mogallarda hükümdar ailesine mensup kadinlar icin kullanilan bir unvan.
121-Havaic-i Asliye:Asil ihtiyaclar, temel ihtiyaclar.Zekat matrahi disinda tutulan temel ihtiyac mallari disinda tutulan temel ihtiyac mallari anlaminda fikih terim.
122-Hariciler:Hz.ali ile Hz.Muaviye arasinda meydana gelenen Siffin savasindaki hakem olayindan sonra meydana cikmistir.”Hüküm Allah`indir diyerek hakem olayina karsi ciktilar.Hakem olayini küfür, taraflarini da kafir ilan ettiler.
121-Havariler:Hz.Isa`ya herkesten önce inanan ve yardimci olan , onun Allah`in kulu ve peygamberi oldugunu tasdik edenlerdir.
123-Havelan-i havl:Senenin devretmesi, gecmesi demektir.
122-Havkale:La havle ve la kuvvete illa bi`llahil-aliyyi`l –azim cümlesini söylemeye denir.
122-Hayber:Hicaz`da Medine-Suriye yolu üzerinde bulunan eski bir ticaret ve ziraat merkezi.
123-Haydar:Hz.Ali`nin lakabi.
124-Haremeyn:Iki mukadde sey demektir. Mekke medine sehirleri icin kullanilir.
125-Hasan(r.a):H.3(624) Ramazan ayinda Medine` de dogdu.H.50(670) tarihinde vefat etti. Baki mezarligina defnedildi.
126-Hasan-i Basri(ö.110/728):Tabiinden, Medine `de dogdu.Hadis ve fikihta büyük alimlerdendir.Alim ve zahid.
1126-Harun (as):Hz.Musa Aleyhisselamin kardesi.
125-Hatemü´l-Enbiya:Peygamberlerin sonuncusu;Hz.Muhammed(sas).
126-Hatem-i Nübüvvet:Hz.Muhammed(sas)` in Peygamberligine denir.
126-Havariler:Hz.Isa`ya herkesten önce inanan yardimci olan ,O`nun Allah`in kulu ve peygamberi oldugunu tasdik edenlerdir.Hz.Isa`nin kendisine yardimci olamak üzere sectigi on iki kisiden herbiri icin kullanilan tabir.
127-Havva:Ilk kadin, Hz.Adem`in zevcesi, ve insan neslinin annesi.
128-Havz-i Kevser:Ahirette Hz.Muhammed`in ümmetiyle yaninda bulusacagi bildirilen havuz ve nehir.
126-Hayrü`l-beser:Insanlarin en hayirlisi Hz.Muhammed.
127-Hedy:Hac ve umre yapan kimselerin harem sinirlari icinde kestikleri kurban.
128-Helal:Yapilmasi dinen serbest olan fiil.
129-Helenizm:yunan medeniyet, yunan medeniyetine has.
130-Hendek gazvesi:Müslümanlarla Mekkeli müsrikler ve müttefikleri arasinda yapilan savas(5/627)
131-Heraldik:Mühür bilimi.Eski mühürleri inceler.
131-Hicret:Peygamberimizin Mekke`den Medine`ye göcü. Hicret, 12 Rebiulevvel/23 Eylül 622`de olmustur.Bu tarih Peygamberimizin 53`üncü dogum yil dönümüdür.
132-Hicr:Kayalik böge demek olup Medine`in Kuzeyeinde bir yerin adidir.Salih peygamberin kavmi semud burada yasardi.
133-Hilye-i Seaadet:Hz.Peygamber(sas)Efendimizin yüce sifatlarini anlatan manzum veya nesir halindeki yazilara hilye-i seaadet veya hilye-i serif denir.
134-Hira:Cebel- Nur(Nur Dagi):Mekke`nin Kuzey dogusunda Kabe`ye yaklasik 5 km. Mesafe de bulunan ve zirvenin 20 km. Altindaki magara.Hz.Peygambere ilk vahyin geldigi dagdir.
135-Hitabet Türleri:Asker, siyasi, dini hitabet, panel.
135-Hiristiyan mezhepler arasinda catisma:Katolik ve protestanlar arasinda din ve mezhep kavgalarinda hesapsiz kanlar akti.Engizisyon mahkemeler masum canlara kiydi.Iskence altinda ölenlerin deftere kaydolanlarin 390 bin kisidir.Bunlarin: 200 bini ateste yakilmistir. Islamiyette böyle bir vahset görülmüs müdür?
136-Hiristiyanlik:Hz.Isa`nin peygamberi oldugu Ilahi 136-Hiritiyan mezhepler:Katolik mezhebi(Roma kilisesi),Ortodoks mezhebi,Protestan mezhebi.Temelde ayni inanclari paylasmakla beraber, ayrintilara ait konularda katolik mezhebinden ayrilarak ortaya cikan bazi kücük mezhepler vardir.Bunlar;Keldani mezhebi, ermeni mezhebi, süryani mezhebi, maruni mezhebi ve kipti mezhebi.Kurulus döneminde bütün dogu Ortodoks kiliseleri Istanbul Ortodoks Kilise`sinin idare ve kontrolu altinda iken, daha sonralari parcalanmalar olmus su kiliselere ayrilmis; Süryani ortodoks kilisesi,, rum ortodoks kilisesi, ermeni ortodoks kilisesi, rus ortodoks kilisesi.Protestan mezhebi öncelikle kendi bünyesinde su 3 ana kola ayrildi:Lutheryanizm, kalvanizm, anlikanizm.
137:Hidane:Kücük cocuklarin bakimi, gözetimi ve terbiyesi anlaminda bir fikih terimi.
138-Hilafet:Islam tarihinde devlet baskanligi kurumu.
139-Hirka-i Saadet:Peygamberimizin Topkapi Sarayinda mukaddes emanetler dairesinde korunan hirka.
140-Hitan:Sünnet, sünnet ameliyesi.Sünnet olmak , erkekler icin sünnettir.Ilk sünnet olan Ibrahim Aleyhisselam`dir,Sünnet olmak hem dinin ve hem dindarligin siaridir.Usaym b. Kelb`in babasindan naklettigine göre, dedesi demiski;“Peygamberimize geldim ve Islamiyeti kabul ettim Bunun üzerine Efendimiz(sas) söyle buyurdular:“Kendinden küfrün killari temizle, tiras et ve sünnet ol.“(Ahmet b. Hanbel,3,41;Ebu davud, Taharet,129)
141-Hizir:Hz.Musa döneminde yasayan , kendisine ilahi bilgi ve hikmet ögretilen kisi.
142-Hizirbe(ö.86371459):Osmanli alimi, Istanbul`un ilk kadisi.
143-Hüdhüd:Cavuskusu veya ibibik denilen ve Hz.Süleyman ile Sebe meliki Belkis arasinda haberlesmeyi saglayan kus.Kur`an- Kerim`de Hz.Süleyman kissasiyla ilgili olarak zikredilen bir kus.
144-Hülafa-i rasidin:Dört halife.Hz.Ebubekir, Hz.Ömer, Hz.Osman, Hz.Ali.
145-Hülagü(ö.663/1265):Ilhanli Devletinin kurucusu ve ilk hükümdari(1256-1265)
145-Hümanizm:Insancilik, Avrupa`da ortaya cikan ve mücerred bir insan sevgisini esas alan görüs.
146-Hümeze süresi:Sapitan bazi insanlarin vasiflarinin beyan edildigi, mal varliginin insani ilahi azbtan kurtaramayacaginin haber verildigi.
147-Hüsn ü ask(ö.1213/1799):Seyh Galib`in kaleme aldigi divan edebiyatinin son büyük tasavvufi mesnevi
148-Hüvelbaki:Allah`in edediligini ifade eden ve Osmanlilarda mezar taslarina yazilmasi adet olan Arapca ifade.
146-Hüsn-i Hatime:Son nefeste, ruhunu iman ile teslim etme.Su-i hatime ise imansiz gitme demektir-
146-Hüsuf Namazi:Ay tutuldugu zaman iki rekat kendi basina kilinan namaza da Hüsuf namazi denir.
147-Hüseyin(r.a):Peygamberimizin torunu,hicretten 5 yil sonra saban ayinin besinde Medine´de dünyaya geldi.Hz.Peygamber`in torunu,Hz.Fatima ile Hz.Ali`nin kücük oglu, Kerbela sehidi.
147-Hüzün yili:Hz.Peygamberimizin amcasi ile zevcesi Hz.Hatice`nin (Bisetin 10.yili) vefat ettigi yila denir.(Bi`setin 10.yili)
148-Hudeybiye:Mekke`nin kuzey batisinda bir yer adi.
148-Hud(as):Ad kavmine gönderilen peygamberin adidir.Ad kavmi Ahkaf denilen yerde yasarlardi.Ad kavmi irem adinda meshur bir sehir insa etmislerdi.Ad kavmi putlara tapardi.Inanmayanlari Allah(c.c), Hud Aleyhisselam ile beraber iman edenleri kurtulusa erdirip kafirleri helak etti.
149-Hukuku`l-ibad:Kul haklari anlamina gelen “hukuku`l –ibad“ kavrami; temel insan haklari ifadesinin karsiligidir.Kur`an`in inmesi ile kemale eren hak din Islam`in amaci;malin,canin, aklin, irzin ve dinin korunmasidir. Bu bse esas, kul haklarini korumaya yöneliktir.
149-Hulül:Tanrinin insanda bedenlesmesi inancina hulül denir.
149-Humeyra:Peygamber Efendimizin, Hz.Aise validemize verdigi lakab.
149-Huneyn:Taif yakinlarinda Mekke`ye 10 mil bir yer.
150-Hurafe:Mantiki temeli olmayan telakki ve uygulamalari, din adina sürülüp benimsenen batil inanc ve davranislariifade eden bir terim.
151-Hutbe:Cuma ve bayram namazlari basta olmak üzere bazi ibadet ve merasimlerin icrasi esnasinda topluluga hitaben yapilan konusma.Hutbenin vacipleri:Hatibin taharet üzere bulunmasi, avret sayilan yerlerini örtülü olmasi ve hutbeyi ayakta okumasi.
151-Huzeyfe:sahabeyi kiramdan olup cumadan önce vaz ve nasihat eder. Ya Huzeyfe ! Fitneden nasil kurtulalim?Dua eden kurtulur der. Ne zaman dua edelim? Namazdan sonra cevabini verir. 656 senesinde sirlari ile beraber Hz.Peygambere kavustu.Huzeyfe bin Yeman (r.a), babasi ile Medine`ye gelip müslüman oldu.Huzeyfe , peygamberimizin sirdasi.Peygamberimi ona, ashab-i kiram arasina karisarak kendilerini gizleyen münafiklarin kim oldugunu tek tek bildirmisti.Hz.Huzeyfe, Hz.Ömer döneminde Nusaybin halkina vali gönderilir.Hz.Ömer mektubu yazar. Valiye itaat edilmesini ister.Huzeyfe varir , halk karsilar. Hayvan üstünde bir kuru etle ekmek yiyordu.Halk bizden istediklerin ne diye sorar. Yeni vali, tebessüm ederek sizlerden; sadece, kendimin ve hayvanlarimin yiyecegini istiyorum dedi.
153-Huzeyme b. Sabit(ö.37/657):Züssehateyn (sehadeti iki sahit yerine gecen) diye taninan sahabi.
154-Huzur Dersleri:Osmanlilarda 1759`dan itibaren 1924 yilinda hilafetin kaldirilmasina kadar ramazan ayinda padisahin huzurunda yapilan tefsir dersleri.
152-Ibadet:Ibadet, Allah`a kulluk etmek, saygi göstermek ve O `nun bize verdigi nimetlere sükretmektir.Dini mana da ise, namaz, oruc, zekat ve hac gibi dini görevlerimizi kapsamakla beraber Allah`in bizden yapmamaizi istedigi her türlü güzel is ve davranis, bütün dini ve ahlaki görevleri yerine getirmektir.
153-ibn Batutta(ö.770/1368-69):Ortacagin en büyük müslüman seyyahi.
154-Ibn Haldun(ö.808/1406):Meshur tarihci, sosyolog, filozof, siyaset ve devlet adami.
155-ibn Irak(ö.427/1036`dan önce):Biruni`nin hocasi, matematik ve astronomi alimi.
156-Ibn Ishak(ö.151/768):Siyer, megazi müellifi, muhaddis.
157-Ibn Mülcem(Abdurrahman b. Amr b.Mülcem ö.40/661):Hz.Ali`nin katili.
158-Ibn Rüst(ö.595/1198):Messai okulunun son temsilcisi, filozof, fakih, hekim.
159-Ibn Sina(ö.595/1037):islam messai okulunun en büyük temsilcisi, filozofu, Ortacag tibbinin önde gelen temsilcisi.
160-Ibn Teymiye Takiyyüddin(ö.728/1328):Görüs ve elestirileriyle Islam düsüncesinin geleismesine tesir eden Selefi alimi, müctehid.
161-Ibn Ümmü Mektum(ö.89/708):Hz.Peygamberin müezzini, ama sahabi.
154-Ibrahim bin Ethem (ö.161/778): Zahid , sufi ve muhaddis.Babasi Belh sehrinin hükümdari idi.Hicri 3. asirda yetismis büyük bir evliyullahtir.Bir cok kerematleri görülmüs, Allah rizasi yolunda dünya saltanatini terkederek fakirligi kabul etmis ve bütün ömrünü ibadet ve itaat ile gecirmistir.Kerametleri dillere destandir.
155-Ibrahim Hakki Erzurumi(ö.161/1780):18 Mayis 1702 de Erzurum`un Hasankale ilcesindem dogdu. Ma`rifetname adli eseriyle taninan alim, sufi ve sair.Babasi dervis Osman Efendi, annaesi Serife hanife hanim`dir.
156-Ibrahim Müteferrika(ö.1160/1747):Ilk Türk matbaasinin kurucusu, yayimci , Osmanli devlet adami ve aydini.
154-Ibn Ya`mer(ö.89/1240):Tasavvuf ve Islam düsünce tarihinde büyük etkileri bulunan sufi müellif.
155-Ibnü`l-Cezeri(ö.833/1429):Kitaat ve hadis alimi.
156-Ibnü`l-Hadrami(ö.38/658):Hz.Osman`in Mekke valisi, Muaviye taraftari.
157-Ibnü`l-Heysem(ö.432/1040):Optigin gelismesine yaptigi önemli katkilarla taninan Ortacag`in en büyük fizikcisi;Matematikci-astronom, filozof.Bati dünyasinda Alhazen , Alhacen veya Avenetan, Avennathan adlariyla bilinir.
153-Iblis:Allah`in emrine karsi gelip Adem`e secde etmeyince, Allah Teala onu cennetten veya meleklerin icindeki yüksek makamindan kovdu
154-Ibnü`l –Kuf(ö.685/1286):Filistin`de 21 Agustos 1233 de dogdu.Islam dünyasinda bilinen ilk operatör doktor ve ilk müstakil cerrahi kitabinin yazari.
155-Ibrahim:yahudilik, Hiristiyanlik ve Islam`in müstereken kabul ettigi büyük peygamber.
156-Ibrahim(ö.10/632):Hz.Peygamber in kücük yasta ölen oglu.
157-Ibranice:Yahudilerin ve yahudi kutsal kitabinin dili.
152-Icma:Ashab-i Kiram`in ittifaklari üzere akaid hükmüne gecmis dini emirlerin tamami.?
153-Icma-i ümmet:Ayni asirda yasamis olan Islam alimlerinden müctehid olanlarin , Islam`in bir konusu hakkinda verilen hüküm üzerinde birlesmesidir.
154-Ictihad:Ictihad; dini hükümleri delillerden cikarmak icin müctehidin bütün gücünü sarfedebilmesidir.Ictihad yapabilecek bir yetenege sahip olan zata müctehid denir.
156-Ic oglani:Devsirme olarak saraya alinip cesitli devlet hizmetleri icin yetistirilen kimse.
157-Idadi:Rüstiye mezunlarini yüksek okullara hazirlamak icin acilan, günümüzde liseye denk orta ögretim kurumu.
152-Iddet:Islam hukukunda kocasindan bosanan bir kadinin 100 gün,kocasi ölen kadinin 130 gün bekleme müddeti.Henüz adet görmeyenlerin iddet müddeti ise 3 aydir.Hamile kadinlarin bekleme sureleri, dogum yapincaya kadar, yaslilik sebebiyle hayizdan kesilen kadinlarin bekleme suresi 3 ay iddet beklemek.(Islami Bilgiler Ansiklopedisi,c.2,sh.22)
153-Idris(as):Adem Aleyhisselamdan sonra, kalem ile ilk kez yazi yazan, ilk kez yildizlar ve hesap ilmini gözden geciren bir zatti.gecmis devirlerin büzü ilimleri kendisinde toplamisti. Bütün ilimler kendisine ögretilmisti. Kendisi terzi idi.. Ilk defa igne ile dikis diken, ilk defa elbise dikip giyen de Idris Aleyhisselamdir. Halbuki ondan önce insanlar hayvanlarin derilerini giyerdi.
153-Ihsan:Allah`a onu görür gibi ibadet etmesidir.
152-Ihtikar:Ihtiyac maddelerini toplayarak, darlik aninda pahali satma, vurgunculuk.
153-Iffet:Insanin bedeni ve maddi hazlara asiri düskünlükten korunmasini saglayan erdem icin kullanilan ahlak terimi.
154-Ifk hadisesi:Hz.Aise´ye zina isnadi atilmasi olayi.
155-Ifrit:cinlerin reisi veya en güclü, zeki; kurnaz ve karli olani.
157-Iftar:Orucu acmak anlaminda fikhi terimi.
158-Iftira:bir kimseye islemdigi bir sucu isnat etme anlaminda ahlak terimi.
159-Ihdad:Kocasi ölen veya kesin bosanmasiyla evliligi sona eren kadinin belli bir süre bazi davranislardan kacinmasi anlaminda fikhi terimi.
160-Ihlas:Kulun bütün davranislari ve sözlerinde sade ve Allah`in rizasini gözetmesi anlaminda ve tasavvuf terimi.
161-Ihtida:Diger dinlerden veya dinsiz iken Islam`a girme anlaminda bir terim.
152-Ihvan-i Safa:Ansiklopedik risalesiyle taninan felsefe toplulugu.
153-Ikbal, Muhammed(1877-1938):Hindistanli müslüman düsünür, sair.
154-Iktida:Namazda imama uyma anlaminda fihih terim.
153-Ila:Islam hukukunda bir erkegin bir müddet hanimina yaklasmayacagina dair yemin etmesi demektir. Ila süresi 4 aydir.Bu süreden önce karisi ile birlesen erkek yemini bozmus olur ve bunun keffaretini ödemek durumdadir. 4 ay gecerde karisina yaklasmazsa, karisi bain talak ile bosanmis olur.Bu durumda ancak kadinin rizasi ile yeniden nikahlanarak kendisiyle evlenebilir.
154-Ilham:feyiz yoluyla insanin kalbine ulasan bildi.
155-Ilhanlilar(1256-1353):Iran`da kurulan bi mogol devleti.
156-Illiyyin:Iyilerin amel defterinin bulundugu yer anlaminda Kur`an terimi.
153-Ilk Cuma namazi:Hicret esnasinda Salim ogullari yurdunda Ranuna mevkiine geldiginde Cuma vakti olmustu.Bura da ilk Cuma namazi kilindi.Peygamberimiz(sas9:“Günesin dogdugu günlerin en hayirlisi Cuma günüdür.“(Sünen-i Tirmizi Terc.c.1,sh.487)
154-Ilk sehitler:Kuresy kafirleri, Ammar ile babasi Yasir ve anasi Sümeyye`yi , zorla dinlerinden döndürmeye kalkistilar.Onlar bunu kabullenmeyince, Sümeyye`nin iki ayagini iki deveye baglayip ters istikamette cekerek parcaladilar.Yasir`i de sehit ettiler.
154-Ilk Türkce Ezan:Ilk Türkce ezan 29 Ocak 1932 yilinda Istanbul`da okundu.
155-Ilk Türkce Hutbe:Ilk Türkce hutbe,06.Ocak.1932 de Süleymaniye camiinde okundu.
156-Ilham:Allah`in, kulun kalbine feyz yoluyla ilka ettigi(koydugu) bilgi veya özel mana demektir.Insanin kalbine Allah tarafindan ilka edilen manaya“ilham“; seytan tarafindan ilka edilen manaya da „vesvese“ denir.
156-Ilmihal:Namaz, abdest ve temel akaid bilgilerinin yer aldigi ögretici kitap.temel dini bilgileri iceren el kitabinin genel adi.
157-Imam-i Azam ebu Hanife:Imam-i azam(büyük imam) lakabiyla bilinen, Ebu Hanife künyesi ile meshur Numan b. sabit b.zevta(Zuta), mutlak müctehid ve fikihta hanefi mezhebinin imami.hicri 80 yilinda Kufe`de dogdu.Babasi Kufe`de ipek ve yün kumas ticaretiyle ugrasti.Kücük yasta Kur`an`i hifzetti.Gencliginde ashab-i kiram`dan enes b. Malik`i,Abdullah b.Ebi Evfa`yi, Vasile b. Eska`i, Sehl b.Saide`yi ve hicri 102 de en son vefat Mekke`de vefat eden Ebu`t-Tufeyl Amr b.Vasile`yi görmüs, bunlardan hadis dinlemistir.Imam-i azam`in eserleri;Fikhu`l aekber,alim ve muteallim, fikh-i ebsat, vasiyetler.
159-Imameyn:Imam-i Ebu Yusuf ile imam-i Muhammed` e birden verilen bir isimdir.Bazende imam-i azam ile imami safi icin kullanilir.
160-Imam-i Rabbani(ö.1034/1624):Naksibendiyye tarikatinin Müceddidiyye kolunun kurucusu.
158-Imran:Hz.Meryem`in babasi ve Hz.Isa`nin dedesi.Allah (c.c)Hz.Meryem`in yetistirilmesiyle ilgili olarak Hz.zekeriya`yi görevlendirilmistir.Zekeriya Aleyhisselam, Hz.Meryem`in teyzesinin kocasi.
159-Imaret:Osmanli döneminde fakirlere ve medrese talebesine sicak yiyecek dagitmak amaciyla kurulmus hayir müessesesi.
159-Imza:Hz.peygamberin bazi belgeleri ve mektuplari sag eliyle bizzat imzaladigi veya mühürledigi bilinmektedir.
160-Inayet:Allah`in kainat hakkindaki külli bilgisi ve takdiri anlaminda felsefe terimi.
161-Incil:Hz.Isa`ya verilen ilahi kitabin Kur`an`daki adi.
162-Incili Cavus:Fikra ve nükteleriyle taninan saray muhasibi.Asil adinin Mehmet veya Mustafa oldugu.
163-Inebahti Deniz Savasi:Osmanli donanmasi ile müttefik Hacli donanmalri arasinda meydana gelen deniz savasi(7 Ekim 1571)
164-Infak:Allah`in hosnutlugunu kazanma niyetiyle harcamada bulunma.
159-Infitar süresi:Kiyamet gününde meydana gelecek olaylar hakkinda kisaca bilgiler verilip, insanin yaptiklarini meleklerin tesbit ettigini bu sebeple imanli iyi bir kul olmasi gerektigi.
159-Insikak süresi:Kiyametin hallerini, kiyametin gününü haber vermektedir
160-Ingiliz Kerim Efendi(ö.1303/1886):Ingiliz diline ve kültürüne vakif ilk osmanli alimlerinden biri.
161-Inguslar:Kuzey Kafkasya`da yasayan müslüman halk.
162-Insaallah:Yapilacak her seyin ilahi irade ve izne bagli olarak gerceklesebilecegini belirtmek amaciyla isin öncesinde söylenmesi gereken bir söz.
163-Insikakau`l-Kamer:Ayin yarilmasini ifade eden bir Kur`an terimi.
164-Ipek Yolu:Ilkcag ve ortacag`da Cin ile Ortadogu ve Bati ülkeleri arasinda kullanilan ana ticaret yolu.
164-Isbat-i –vacib:Allah`in varligini kanitlama anlaminda kelam ve felsefe terimi.
165-Iskender Mirza(1899-1969):Pakistan`in ilk cumhurbaskani.
159-Irem:Ad kavmi zamaninda, Seddat tarafindan cennete karsilik olarak yapildigina inanilan sutünleriyle, bah ve bahceleriyle ünlü sehir.
160-Iskat:Bir hak veya mükellefiyeti düsürme anlaminda fikhi bir terimi.
161-Iskilipli Mehmet Atif Efendi(1875-1926):Türk din alimi ve yazari.
158-Islam: Son ilahi din.Allah `a yönelmek, O`na teslim olmak. Peygamberimiz(s.a.s)`in bildirdiklerinin hepsini kalp ile kabul etmek, dil ile söylemek ve onlari uygulamaktir.
159-Islam Arastirmalar Merkezi:Türkiye Diyanet Vakfi tarafindan kurulan ilmi arastirmalar merkezi(1983)
160-Islam Düsünce tarihi:Islam düsüncesi, müslüman bilginlerin tarihi icerisinde ortaya koyduklari düsüncenin ortak adi.Islam düsüncesinin temelinde islam vardir.Batililarin kendi tarihleri icin ,“karanlik devir ve ortacag“ dedikleri bir devirde, Islam dünyasi, Islam düsüncesiyle“Aydinlik Devrini“ yasamistir.Hz.Peygamber,ilk müslümanlarin saglik ihtiyaclarini bilimsel olarak cözmek icin, müslüman olmamis yakinlarindan teyzesinin kocasi, Harise adli kisiyi, Iran`daki Cündisapur medresesine Tipp ögrenmesi icin göndermistir.Cündisapur mektebi, Iran`in Hazistan bölgesinde sasani hükümdari 1.Sapur tarafindan kuruldu.Tasavvuf; Kafanda ne varsa birakman, elinde olani vermen ve basina gelenden sizlanmamandir.Mutasavvuflara göre tasavvuf düsüncesinin mensei dogrudan dogruya Kur`an ve Peygamberin sünnetidir.Hz.Peygamber“Ölmedn önce ölünüz, Allah`in ahlaki ile ahlaklaniniz“.Islam düsüncesi birinci yüzyilda ortaya cikan ilk kareket tasavvuf hareketidir. Bu hareketi baslatan , ashaptan, Ebu Derda, ebu Zerr el-Gifari, Huzeyfe ibn Huzeyl el- Yeman ve Imran Huzai gibi ileri gelen kimselerdir.Hz.Osman, el-Gifari`yi Sam`a sürmüs, zamanin valisi olan Muaviye`de onu hapsetmistir.Tasavvufun gercek kurucusu Hasan el-Basri(ö.728).Tasavvufun ikinci gelisim evresi Hasan el-basr-i ile gazali`ye kadar gelen devredir. Tasavvufi düsünce iki ana kola ayrilmistir:
1-Melamiyye:Ibrahim b.Ethem, Belhi, Davut Tai, abdullah b. Mübarek, Fudayl b. Iyaz ve Besir gibi kimseler bu yolu baslatanlardir.Asil kurucusu , Beyazit Bistami(ö.874).
2-Isbatiyye:Isbatiyye`nin kurucusu Cüneyd el-bagdadi(ö.909) gösterildigi icin, buna ayni zamanda Cüneydiyye(Güneydilik) de denir. Bu anlayisi benimseyen mutasavvuflara göre ayni zamanda“Ehl-i Ma´rifet“ de denir.Mutasavvufun tarikat olarak müesselesmesi, ortaya cikmasi 14. yüzyilda görülmeye baslar. Tariketlesmeler, genel olarak iki tiptir. Birincisi, Üveysi tipidir.Ikincisi yasayan bir sufi önderin etrafinda olusan tariketlesmedir.
Kelami Ekoller:Mutezile, Esarilik, Maturidilik, Sia.
Muztezilenin Inanc esaslari(el-usulu`l-Hamse):Tevhid, adalet, va`d ve va`id, el-menzile Beyne`l-menziletynel-emru bi`l-ma`ruf ve`n-Nehyu anil –münker.
Ehl-i Sünnet Mezhepleri:Selefiyye, Es`ariyye, Maturidiyye. Maturidiyye`nin kurucusu Ebu Mensur Muhammed b.Muhammed el – maturi(ö.333/944)`nin kurdugu mezhebe Maturidiyye mezhebi denir. Imamu`l-Huda, alemü`l –Hüda, Imamu`l Mütekellimin, reissu`s-Sünne gibi ünvanlarla anilir. Esariyye Mezhebinin kurucusu Ebu`l-hasan Ali b.Ismail el Esari el Basri(D.875/ ö.936).
-Gazali, kendisinden öncekileri felsefecileri üc kisma ayirir; Dehriler(materyalist), Tabiiyyun(Naturalistler)Ilahiyyun gibi üc zümreye ayirmistir.
-Ilkler; ilk müslüman astronomisi Ibrahim el-Fezari, ilk Islam kimyacisi, ikinci Ümeyye hükümdari, Yezid`in oglu Halit(ö.704 veya 708), sol anahtari ve 5 cizgili notayi ilk müslümanlar bulmustur.
-Ilmi Matlablar:Kendileri ile ilim elde edilen sorulara “ilmi matlablar” denir(mi, ne, icin, nasil, kac, nerede , ne zaman, hangi).
-Ontoloji: Varlik bilimi.
-Tabib-Hekim:Ibn Sina`ya göre; tip ilminde iki cesit doktor vardir.Tabib-Hekim.Tabib; Ögrendigi bilgileri, hastalarinda uygulayan doktordur, yani tibbin teknisyenidir.Hekim ise hastalarla ilgilenmek yerine dogrudean tip ilminin kendisiyle ugrasan , tipta hikmet sahibi olan kimsedir.
-Issizlik:Issizlik ahlaken kötü davranislar yapmasina sebep olmaktadir.Hirsizlik, cinayet, aile ici kavga, gecimsizlik, srhosluk ve uyusturuculuk vb. Batililar devlet bütcesine büyük bir kismini issizlere, issizlik ücreti olarak vermektedir.
160-Islam Konferansi Teskilati:Islam ülkelerini bir cati altinda toplayan milletlerarasi kurulsu(l969)
161-Islamabad:Pakistan Islam Cumhuriyetinin baskenti.
162-Ism-i A` zam:Allah`in en büyük ismi anlaminda bir tabir.
163-Ismail El-Ezheri(1900-l969):Sudan`in bagimsizligini kazandiktan sonraki ilk baskani.
164-Ismail Hakki Bursevi(ö.1137/1725):Celceti seyhi, müfessir, sair.
164-Israil:Akdeniz`in güneydogu kiyilarinda bulunan Yahudi devleti.Nüfusu 1.180.400(1998)
165-Istiklal Harbi:1919`dan 1922 yilina kadar devam eden ve Bati Anadolu`yu isgal eden Yunan ordusunun inhasiyla sonuclanan , Mustafa Kemal Atatürk`ün önderliginde Türk Milletinin kurulus mücadelesi.
166-Istiklal Mahkemeleri:Milli mücadele döneminde ve Cumhuriyet`in ilk yillarinda faaliyet gösteren özel mahkemelerdir.
167-Istiklal marsi:Mehmet Akif Ersoy`un Büyük millet Meclisi tarafindan 1921`de resmi mili mars olarak kabul edilen siiri.Istiklal marsinin günümüzde bestesini yapan Osman Zeki Üngör`dür.
158-Islam`in ilk emri ve son emri:Islam`in ilk emri oku, ikinci emri temizliktir.
159-Islam`da ilk cemaat:Islam`da ilk cemaat, peygamberimizinCebrail(as) `e iktidaen kildigi namazdir.Daha sonra Peygamberimizin Hz.Hatice ile kildigi namazdir.
160-Islambol:Istanbul`a verilen adlardan biri.
161-Israil:hz.Yakub(as)`un lakabi olup sonradan bütün o soydan gelenlere”Beni Israil” denilmistir.
162-Istidrac:Bir kul günahini yeniledikce Allah`´n , onun sagligini, mevkiini, sanini, söhretini, nimetini artirmasi, ona sükrünü, tevbesini, istigfarini unutturmasi, böylece onu asama asama azabina yaklastirmasi ve sonunda kendisini ansizin yakalamasi anlamina gelir.(Hasan Basri Cantay Meali, 3,1078)
161-Istigfar:yapilan günahlarin Allah tarafindan örtülmesini ve bagislanmasini istemek demektir.Kur`an da 114 surenin bir adi da tevbe dir.Kur`an `da 80´den fazla yerde tevbe kelimesi gecer.Gufran ismi de 90`dan ziyade yerde gecer.
162-Istibra:Kücük abdesten sonra temizlenme.
164-Istihlaf:Namazda abdesti bozulan insanin, yerine cemaattan birini gecirmesine istihlaf denir.
163-Istinaf:Namazda abdesti kasten kendi istegi ile bozulmussa namazi yenidn baslar. Buna istinaf denir.
163-Istinca:Büyük abdesten sonra temizlenmek.
165-Iznik Konsili:Hiristiyanlik tarihindeki ilk genel konsil(325)
166-Jön Türkler:Daha cok 2.Abdul hamid dönemindeki siyasi muhalefet hareketleri ve bu hareketlere katilan ksi ve guruplar icin kullanilan bir tabir.
164-Kabe:Allah`a kulluk amaciyla yeryüzünde ilk defa bina edilen ma`beddir.Mü`minlerin kiblesidir.Arap yarim adasinin merkezi ve en büyük sehri olan Mekke`de insa edilmistir.Kabe ve civarina Kur`an.i Kerim dilinde “Mescid-i Haram” denilmistir.Islam inanisina göre yeryüzünde yapilan ilk mabed, müslümanlarin ilk kiblesi.
165-Ka`b b.Esref(ö.3/624):Islam`a düsmanligi ile taninan yahudi sairi
166-Ka`b b.Malik(ö.50/670):Hz.Peygamberin meshur üc sairinden biri.
167-Kabakci isyanINizam-i Cedid ve 3.Selm devrini sona erdiren isyan.
165-Kabil:Afganistan`in bassehri.
164-Kabir azabi:Kabir azabi vardir ve haktir.(Al-i Imran 169)Peygamberimiz(sas);“Kabir ya cennet bahcelerinden bir bahce veya cehennem cukurlarindan bir cukurdur“ buyurmustur.Kabir namazi adiyla bir namaz yoktur.
165-Kabire gömme gelenegi:Hz.Adem`in oglu Kabil`in, öldürdügü kardesi habil`in yerieseliyerek kargadan ilham alarak gömmesiyle baslayan bir gelenek(Maide:20/55) ve bütün Peygamberlerin ümmetlerine emrettigi bir görevdir.
166-Kaderiyye:Sorumlluluk doguran fiillerin sadece insan iradesiyle gerceklestirdigini ileri süren itikadi mezhep.
166-Kadil-Kudat:islam devletlerinde yargi sisteminin basinda bulunan görevliye verilen unvan.Sözlükte „Kadilar kadisi“ anlamina gelen bir terkiptir.;baskadi olarak gecer.(Islam Ansk.c:24,Sh.77 Diyanet )
167-Kadiefendi:18. yüzyilin baslarindan itibaren Osmanli padisah naimlerine verilen unvan.
168-Kadi Iyaz(ö.544/1149):Maliki kadisi, hadis, fikih ve dil alimi.
169-Kadi Sureyh(ö.80/699):Tabiin devrinin ileri gelen fakihlerinden Kufe kadisi.
170-Kadir Gecesi:Kur`an-i Kerim`in indirildigi gece.
171-Kadriyye:Abdulkadir-i Geylaniye(ö.561/1165-66) nisbet edilen Islam dünyasinin ilk ve en yaygin tarikati.
172-Kadiyanlik:Mirza Gulam Ahmet Kadiyani(ö.1908) tarafindan kurulan dini hareket.
173-Kafiye(el-Kafiye:Ibnü`l-hacib`in (ö.646/1249) Arap nahvine dair muhtasari.
174-Kafkasya:Karadeniz ile Hazar denizi arasindaki daglik bölge.
175-Kahin:izli ilimler; bildigini ve gaibten haber verdigini ileri süren kisi.
175-Kahire:Misir`in bassehri.
176-Kaime:Osmanli maliyesinde kagit para icin kullanilan tabir.
177-Kalem:Uluhiyyet aleminde bütün nesne ve olaylarin kaydedilmesinisaglayan arac.Kalem suresi, Kur`an-i Kerim`in 80.ci suresi.
167-Kameri aylar:Hicri senenin 12 ayi(arabi aylar) hicri takvim de kullanilan kameri aylarin adlari sirasiyla sunlardir:Muharrem,safer, rebiulevvel, rebiul ahir,cemaziyel evvel , cemaziyel ahir,recep, saban ,ramazan,sevval, zilkade, zilhicce.
168-Kameri yil:Ayin hareketlerine göre belirlenen takvim yili.
169-Kameriyye:Hz.Ali`yi tanrilastirarak ayda bulundugunu iddia eden Nusayri firkasi.
170-Kanaat:Elindekine razi olma, azla yetinme ahlak terimi.
172-Kandil:Müslümanlarca mübarek sayilip kutlanan özel geceler.
173-kandilli rasashanesi:Osmanli döneminde kurulup calismlarina halen Bogazici Üniversitesi bünyesinde devam eden rasathane.
174-Kanun-i Esasi:1876 yilinda kabul edilen Osmanli Devleti Anayasasi.
175-Kanun-i Fi`t-Tib:Ibn Sinan`in(ö.428/1037) ansiklopedik ve sistematik tibbi eseri.
176-Kapikulu:Osmanli devletinin merkez kuvvetlerini teskil eden maasli askerlerin genel adi.
177-Kapitülasyon:Bir müslüman devlette güven icinde faaliyetlerde bulunmak üzere hiristiyan devletlere verilen imtiyaz.
178-Karabag:Azerbaycan`da tarihi öneme sahip bir idari bölde.
179-Karaca Ahmet:Abdalan-i Rum zümresine mensup Türkmen dervisi ve halk hekimi.
180-Karacaoglan:Ünlü saz sairi.
181-Karahanlilar:Maveraünnehir ve Dogu Türkistan`da hüküm süren Türk_Islam hanedani(840-1212)
182-Karahitaylilar:Dogu ve Bati Türkistan`in büyük bir kisminda hüküm süren Mogal devleti(1130-1211)
183-Karakoyunlular:Dogu Anadolu, Azerbaycan, Iran ve Irak`ta hüküm süren Türkmen hanedani(1351)
184-KaramanliOsmanli Devletinin Trablusgarp eyaletini 1711-1815 yillari arasinda idarelri altinda bulunduran Türk asilli aile.
185-Karamanogullari:1256-1474 yillari arasinda Nigde, Karaman, Konya, Ic il, Tasili ve Alanya yöresinde hüküm süren hanedan ve beylik.
186-Karluklular:Orta Asya tarihinde önemli roller oynayan bir Türk boyu.
168-Karia Süresi:Tamamiyla kiyametin dehset ve ahvalini beyan eden bu sürede bundan önceki süreler gibi peygamberimizin faziletine isaret buyurdugu mufassal grubunu olusturdugu sürelerden bir tanesidir.
167-Karun: Zenginligiyle taninan, Hz.Musa ve Harun`un sahsinda Allah`in emirlerine karsi ciktigi icin cezalandirilan kisi.Musa(as) zamaninda yasamis olan azgin bir zengin.Allah`in kendisine vermis oldugu nimetlerin coklugundan sarhosluga kapilmis, magrur olmus, insanlari hor ve hakir görmüs, fakirlere tepeden bakmis ve bu yüzden de ilahi azaba ducar olmus bir zengin.Gururlandigi servetiyle birlikte helak olmustur.(Kur`an- Kerim, Kasas suresi:76-84)
169-Kasidiye Savasi:Müslümanlara Kuzey Irak ve Iran`in kapilarini acan meydan savasi(15/636)
170-Kasim:Hz.Peygamber Efendimizin oglu.
171-Kasim Hanligi:Altin Ordu Devletinin parcalanmasindan sonra Moskova yakinlarinda kurulan Türk hanliklarindan biri(1445/1681)
172-Kasidetü`l-Bürde:Ka`b b.Züheyr`in(ö.24/645):Hz.Peygamber`e sundugu ünlü kasidesi.
172-Kasidetü`lBürde:Busiri`nin(ö.695/1296):Hz.Peygamber icin yazdigi ünlü kasidesi.
168-Kasva:Hz.Peygamberin devesi.
168-Kasr-i Salat(Namazi kisaltmak):Misafir olanin , 4 rekatli farz namazlarini iki rekat olarak kilar.Buna kasr-i salat denir.
169-Kasgarli Mahmud:11. yüuyilda yasamis, Türk dilinin ilk sözlügü Divanü Lugati`t-Türk`ün müellifi ve en eski Türk dili arastiricisi.
170-Kasrisirin Antlasmasi:Osmanlilarla safeviler arasinda 1639`da imzalanan ve bu günkü Türkiye-Iran dogu sinirini belirleyen antlasma.
169-Katan seferi:Hz.Peygamberin Esedogullarina karsi gönderdigi seriyye(3./625)
169-Katip Celebiö.1067/1657):17. yüzyil Türk ilim dünyasinin müsbet düsünceyi temsileden büyük simasi ve cestli konulara dair cok eserin müellifi.
169-Katolikler :Basindaki kisiye Papa denir.Dinsel merkezi Roma`dir.Inanc ve ahlak alaninda papanin otorite kabul edildigi, Hiristiyanligin en kalabalik cemaatini teskil eden hiristiyan kilisesi/merkezi.
170-Kavame:Rüku halinden dogrulup da bir defa“sübhane rabbiyel´azim“ diyecek kadar ayakta durmaktir.
171-Kader:Cenab-i Hakk`in kainatta mevcut her seyin bütün özelliklerini ezelden bilip takdir etmesidir.
172-Kasva:Peygamberimizin devesi.
173-Kavim:Topluluk, halk ve irk.
173-Kavmiyet:ayni soy, dil, ülke, kültür ve tarihe mensup olmaktan, ayni ülküleri paylasmaktan dogan birlik ve dayanisma duygusu icin kullanilan terim.
173-Kaygusuz Abdal(ö.488/1444):Alevi-Bektasi edebiyatinin kurucusu olarak kabul edilen mutasavvuf sair.
174-Kaynuka(beni Kaynuka):Hz.Peygamberin Medine`den sürdügü yahudi kabilesi.
173-Kaza namazlari:Kaza namazlarinin belli vakitleri yoktur.3 kerahat vakti disinda istenilen her vakitte kaza namazi kilinabilir.
174-Kaza:Ilahi takdirin zamani gelince gerceklestirilmesi anlaminda bir terim.
175-Kazaklar:Orta Asya`da Hazar denizinden Cin sinirina kadar uzanan topraklarda yasayan bir Türk toplulugu.
176-Kazan Hanligi:1437-1556 yillari arasinda Karadeniz`in kuzeyinde Idil-Ural bölgesinde hükum suren bir Türk devleti.
177-Kazf:Iffetli bir kimseye zina iftirasinda bulunma anlaminda fikih terimi.
178-Kazim Karabekir(1882-1948):Istanbul`da dogdu.Asil adi Musa Kazim`dir.Babasi Mehmet Emin Pasa, annesi Havva hanimdir.Türk kumandani ve devlet adamidir.
178-Kelam ekolleri:Mu`tezile, Esaeiyye, Maturidiyye ve Sia.
179-Kepikec:El yazma kitaplari güveden korumak icin üzerlerine yazilan ve tilsimli olduguna inanilan kelime.
173-Kebire:Büyük günahlar.
174-Keffaret ve cesitleri: Dinin belirli yasaklarinin ihlali durumunda yapilmasi istenen mali veya bedeni ibadet.Keffaret cesitleri;Oruc,zihar,tiras olma,adam öldürme ve yemin keffareti.
175-Kefen:Cenazenin yikanip kurulandiktan sonra gömülmek üzere sarildigi bez.
176-Kelam:Allah`in isimleri, ahiret ahvali, kissalari; Kur`an `da bir tasnif yapilirsa kelam ilminin konusuna girer.Islam dininin ana ilkelerini konu edinen ilim.
175-Kelile ve Dimne:Ögüt vermek amacini tasiyan Hind kökenli masal kitabi.
176-Kelime-i tevhid:Iman esaslarinin özünü ifade eden cümle icin kullanilan bir tabir.
177-Kemal Reis(ö.916/1510):2.Beyazid döneminin Türk denizcisi.
176-Keramet:Velilerden zuhur eden olaganüstü hal.
177-Kerbela:Irak`in Bagdat sehrine 100 km. Mesafede bulunan Kerbela,Hz.Hüseyin`in türbesinin bulunmasindan dolayi Siilerce kutsal sayilan sehir.
178-Kerremallahu Vecheh:Hz.ali icin kullanilan“Allah yüzünü ak etsin“ anlaminda bir dua ve saygi sözü.
178-Kervan:Uzak yerler arasinda ticaret esyasi ve yolcuyolcu tasiyan yük hayvani katari.
179-Kervan saray.Kervanlarin güvenligi ve konaklamasi icin ana yol kenarinda tesis edilen vakif yapi.
180-Kessaf:el-Kessaf, Mutezile alimlerinde Zemahserinin (ö.538/1144) agirlikli olarak dirayet metoduyla yazdigi tefsiri.
181-Ketebe:Bir hattatin yazdigi yaziya koydugu imza.
182-Kible:Basta namaz olmak üzere bazi ibadet ve davranislarda yönelinen taraf,Kabe.
182-Kiblenin degismesi:Hz.Peygamber,Hicri ikinci yilin ortalarina kadar namazlarda Kudüs cihetine yöneliyor, fakat hep Kabe`ye emrinin gelmesini beliyordu.Bir ikindi namazi sirsinda Allah Teala Kabe`ye dogru yünelmesini emretti.Kudüs`e dogru yönelerek baslanan bu namaz Kabe`ye yönelerek tamamlandi.Bu olayin gectigi yerde yapilan mescid, bu gün „Mescid-i Kibleteyn“ , yani iki kibleli mescid diye anilmaktadir.(Diyanet Meali, Sh.21)
183-Kilise:Hiristiyanlik inancini benimseyenlerin olusturdigi topluluk, mezhep:hiritiyanlik mabedi.
182-Kiramen Katibin:Insanlarin söz ve davranislarini kaydeden melekler.
183-Kirazlioglu, Ömer(19l6-1989):yüksek mimar-mühendis, sanat tarihi hocasi.
183-Kirve:Sünnet töreninin masraflarini karsilayan ve sünnetci önünde cocugu tutan kimse.
183-Kitab-i Mukaddes:Ahd-i Atik ile Ahd-i Cedid`den olusan hiristiyan kutsal kitabi.
184-Kitab-i Mukaddes:Ahd-i atik ile ahd-i cedid`den olusan hiristiyan kutsal kitabi.
185-Kitabü`l-harac:Ebu Yusuf`un(ö.182/798):Mali konular yaninda, muamelat, ceza, idare ve devletler hukuku kapsamina giren cesitli meseleleri ele alan eseri.
186_Kitabü`lMegazi:vakidi`nin(ö.207/823):Hz.Peygamberin gazve ve seriyyelerine dair eseri.
187-Kitabü`t-Tevhid:Ebu Mansur el Maturidi`nin(ö.333/944) Kelama dair eseri-
182-Kilic Alayi:Osmanli padisahlarinin tahta cikmalarindan sonra kilic kusanmalri münasebetiyle yapilan tören.
183-Kiptilar:Misir`in yerli ve hiristiyan halki icin kullanilan isim.
184-Kirim:Karadenizin kuzeyinde tarihi bir yarimada ve Ukranya`ya bagli özerk cumhuriyet.
182-Kirk Cesme Sulari:Belgrad ormanlarindan toplanarak Istanbul`a su getiren tesislerin genel adi.1554-1563 baslanip bitirilir.
184-Kisas-i Enbiya:Peygamberlerin hayat hikayelerini ve teblig faaliyetlerini anlatan eselerin genel adi.
187-Kisakürek, Necip Fazil(1905_1983):Türk sairi, tiyatro yazari ve fikir adami.
185-Kiyam: Namazda ayakta durmaktir.
186-Kisra:Eski Iran hükümdarlarinin lakabi.Araplarin Sasani hükümdarlari icin kullandiklari unvan.
187-Kisas-i Enbiya:Peygamberlerin hayat hikayelerini ve teblig faaliyetlerini anlatan kitaplara verilen ad.
188-Kitmir:Ashab-i Kehf`in yanlarinda bulundurduklari köpegin adi.
189-Kizilay:Milli ve milletlerarasi yardim kurumu.
188-Kizil elma:Eski Türlerde varilmasi gereken yüce hedef.Bütün Türklerin bir araya toplanmasi ülkü.Eski caglardan beri Türk cihan hakimiyeti idealini sembolik olarak ifade eden bir kavram.
188-Kiyamet ne demektir:Sözlükte“Kalkmak, dirilmek“ anlamlarina gelir.Dini anlamai ise;
a-Evrenin düzeninin bozulmasi,
b-Her seyin alt üst edilerek yok olmasi,
c-Yok olan ve ölen seylerin yeniden yaaratilip diriltilerek ayaga kalkmasi,
d-Mahsere dogru yönelme.
189-Köy Enstitüleri:Türkiye`de köy okullarina ögretmen yetistirmek ve yörenin kalkinmasina öncülük etmek icin kurulan orta ögretim kurumu.1942 de acildi, 1954 de kapatildi.
189-Kocabasi:Osmanlilar`da gayri müslim cemaatlerin ileri gelenlerine verilen isim.
190-Koci bey:4.Murat ve Sultan Ibrahim`e devlet idaresinde yol göstermek üzere kaleme aldigi risalelerle ün salmis osmanli müellif ve müteferriki.
191-Konfücyüscülük:Konfücyüs`e nisbet edilen dini, ahlaki, sosyal, politik, ekonomik konularla ilgili inanc ve uygulamalarin bütünü.
191-Konrapa, Mehmet zekai(1888-1969):Istanbul Yüksek Islam Enstitüsü ögretmenlerinden.
189-Kronoloji:Takvim bilimidir.Tarihi olaylarin olus sirasini verir.
189-Komsuluk hakki:Peygamberimiz(sas9:“Cebrail(as) durmadan bana komsuya iyilik etmeyi tavsiye ederdi.Bu siki tavsiyen komsuyu komsuya mirasci kilacagini zannettim.“ (Buhari, Edeb 28)
„Komsusu ac iken tok yatan kimse bizden degildir.“
(Müslim,Iman;74)
190-Konsil:Katolik hiristiyan litaratüründe dini meseleleri tartisip cözmek üzere bir araya gelen yüksek düzeydeki din adamlari kuruluna verilen ad.
191-Korutürk,Fahri Sabit(1903/1987):Türkiye Cumhuriyeti`nin 6.ci cumhurbaskani.
192-Kosava Savaslari:Türklerin Balkanlar`da hakimiyetini saglayan ilk 791(1389), digeri 852`de(1448) yapilan iki savas.
193-Kotku,Mehmet Zahit(1897-1980):Naksibendi-Halidi seyhi.
194-Köksal, Mustafa Asim(1013-1998): Siyer calismalriyla bilinen tarihci.
195-Köroglu:balkanlar`dan Dogu Türkistan`a, Güneybati Anadolu`dan Sibirya`ya kadar uzanan Türk dünyasinda hikayeleri anlatilan ve okunan tarihi sahsiyet.
195-Kösedag Savasi:Anadolu Selcuklular`inin Mogal karsisinda agir yenilgiye ugradiklari, kaderlerini belli eden savas.(641/1243)
196-Kösem Sultan(ö.1061/ 1651):4.Murat ve Sultan Ibrahim`in annesi, valide sultan.
197-Köy Enstitüleri:Türkiye`de köy okullarina ögretmen yetistirmek ve yörenin kalkinmasina öncülük etmek icin kurulan ortaögretim kurumu.
191-Külli irade:Kul da bi`l-kuvve mevcut olan iradegücüne „külli irade“ denir.Bu irade kullanilmaya hazir olan, ancak henüz kullanilmayan 2potansiyel irade“ demektir.
190-Küsuf namazi:Günes tutuldugunda iki rekat cemala kilinan, cemaat yoksa kendi basina kilinan namaza küsuf namazi denir.
191-Kütüb-ü Ehadis.Ilahi kitaplar:Tevrat, zebur, inci,Kur`an-i Kerim.
192-Kütüb-ü Münzele:Allah tarafindan indirilmis olan kutsal kitaplar.
193-Kütüb-ü sitte:Peygamber(sas) Efendimizin hadis-i seriflerini ihtiva eden 6 hadis kitaba verilen isimdir.Buhari, müslim, Ibn Mace,Ebu Davud,Tirmizi,Nesai.
194-Kuba Mescidi:Islam tarihindeki ilk mescid.Peygamberimiz hicret esnasinda konakladigi, Medine`ye alti mil uzakliktaki Kuba köyünde yapilmistir.
195-Kutbetü`s-Sahre:Kudüs haremindeki kutsal kaya üzerinde yer alan, Emevi halifesi Abdulmelik b.Merva`nin yaptirdigi ortasi kubbeli sekizgen yapi.
196-Kuddise Sirruh:Vefat eden velilerin ismi anilirken kullanilan bit dua cümlesi.
196-Kudsi Hadis:Hz.Peygamberin Kur`an disinda Allah`a dayandirarak söyledigi hadisler.
197-Kufe:Güney Irak`ta Hz.Ömer emriyle Sa`d Ebu vakkas tarafindan kurulan sehir.Hz.Ali(ra) döneminin bassehri.
198-Kuleli Vak`asi:1859`da Sultan abdülmecid yönetimine karsi düzenlenen isyan ve bir suikast girisimi.
199-Kur`an :Islam dininin kutsal kitabi.
200-Kurayza(Beni Kureyza).Hz.Peygamber ile savasan Medineli yahudi kabilesi.
201-Kurban:Ibadet maksadiyla hayvan kesimi ve bu maksatla kesilen hayvan.Kurban kesmek:Ebu Hanife disindaki alimler;Safii, maliki, hanbeli ile Hanefilerden Imam Ebu Yusuf ve imam Muhammed`e göre kurban vacip degil, sünneti müekkededir.
194-Kurtubi:Ebu Abdullah Muhammed Ibn Ahmet Ibn Ebi bekr ibn Farh el- Kurtubi.Endülüsün yetistirdigi büyük alimlardendir.Kutrubi bir cok Endülüs alim gibi fikihta malikidir.(Samil Islam Ansk.)
197-Kureys(Beni Kureys):Hz.Peygamberin mensup oldugu Arap kabilesi.
199-Kurtuba:Endülüs Emevi devletinin bassehri.
200-Kurucu,Ali Ulvi(1922-2002):Sair ve yazar.
201-Kuseyri,Abdülkerim b.Hevazin(ö.465/1072):Mutasavvuf, kelam, tefsir ve hadisis alimi.
201-Kusluk namazi:Kusluk vaktinde kilinan nafile namaz.
291-Küttab:bazi Islam ülkelerinde dini okullara verilen ad.
201-Kutub Minar:Hindistan`n Delhi sehrinde bulunan kuvvetü`l-Islam camisinin ayni zamanda zafer abidesi olarak yapilan minaresi.
201-Kuzah:Müzdelife`de vakfe yapilmasi müstehap olan bir tepe.
202-Kücük Kaynarca Antlasmasi:Osmanli Devleti ile Rusya arasinda 26 Temmuz.1774 `de yapilan baris antlasmasi.
203-Küfür:din adina teblig ettigi konularda peygamberi tasdik etmemek , onaylamamak anlaminda bir terim.
204-Kürsü:Türk ve Islam mimarisinin ögelerinden biri.
195-Kutsal kitaplarin kronolojik siralanisi:Tevrat, zebur, incil, Kur`an.
195-Kutsal mescidler:Islam`da kutsal sayilan 3 mescid;Mescid-i Haram,Mescid-i Nebi,Mescid-i Aksa.
196-Kuvvetler ayriligi:devleti yönlendiren“yasama“,“yürütme“ ve „ yargi“ yetkisinin ayri ayri kisi veya kurumlara verilmesi.Daha cok demokrasilerde kullanilan, sistemin kendisini koruma amaci.
197-Lafzi Celal:Allah ismi icin kullanilan bir tabir.
197-Laiklik:Dinle devlet islerinin ayriligini esas alan siyasi-hukuki ilke.
197-Lahik:Namaza imam ile basladigi halde belirli mazeretler sebebiyle ara vermek zorunda kalarak namazin bir kismini imamla birlikte kilamayan kimse.
197-Lakap:bir kimseye asil adindan ayri olarak sonradan takilan ikinci ad; seref payesi,halife ve sultanlarin hakimiyet alameti.
198-Lakit:Fikihta”terkedilmis ya da kaybolmus olup baskasi tarafindan bulunan ve anne babasi da bilinmeyen cocuk demektir.Sahipsiz, buluntu cocuk anlaminda fikih terimi.
199-Lala.Osmanlilardasehzadelerin yetistirilmesinden sorumlu görevli.
200-Lale devri :Osmanli tarihinin 1718-1730 yillari arasina sonradan verilen ad.
199-LamartineAlphonse de (1790-1869):Fransiz sairi, yazar ve devlet adami.
200-Leyh süresi :Allah`in lütfettigi serveti yine Allah yolunda sarfa tesvik, cimrilikten de nehiy vardir.
201-Leyla ve Mecnun :D ogu Edebiyatlarinda cok islenmis bir ask hikayesinin kahramanlari ve bu hikayeyi konu alan eserlerin ortak adi.
200-Lian :Karsilikli lanetlesme demektir.Fikih terimi olarak lian, karisinin zina ettigine veya dogan/ dogacak cocugun zina ürünü oldugunu iddia eden kocasinin hakim huzurunda bunu yeminle teyid etmesi, kadininda kocasinin yalan söyledigine ve kendisinin masum olduguna ayni tarz da yemin etmesi.Bir kimseyi zina sucuyla itham eden kisi iddiasini 4 sahitle tesbit etmek mecburiyetindedir.Bunu yapmadigi takdirde zina iftirasi(Kazf) sucunu islemis olur.Kadinin kendisini zina itham eden kocasiyla yeminlesmesini ifade eden bir dihik terimi.
201-Lihye-i serif :Hz.Peygamber(sas)`e ait sakal , sakali serif.
201-Livata:Erkekler arasinda escinsel iliski.
202-Loti,Pierre(1850-1923):Türk dostu olmasiyala ünlü Fransiz roman ve oyun yazari.
202-Livaü´l-Hamd:Peygamberimizin ahiretteki sancagi.
203-Logos:Hiristiyanlikta,Hz.Isa`nin Tanri`nin kendisine hulul etmis ezeli ve ebedi kelami oldugu
inancini ifade eden terim.
204-Lozan Antlasmasi:Türk kurtulus savasi sonunda 24 temmuz 1923`de imzalanan antlasma.
203-Lukata:Bir yerde bulunan ve sahibi bilimeyen yitik bir mala lukata denir.Buluntu esya
204-Lut(as):Ibrahim Aleyhisselamin yegeni, Harran oglu, Kur`an`da ismi gecen peygamberlerden biri.
204-Lut Gölü:Günümüzde
203-Muhammediye:Endonezya`da yenilikci bir dini teskilat.
203-Magfiret:Günahlarin Allah tarafindan bagislanmasi anlaminda bir terim.
204-Mahlas:Divan sairlerinin siirlerinde kullandiklari takma ad.
205-Mahmud-i Gaznevi:Gazneli hükümdari (998-1030)
204-Mahrem:Kisinin kendisiyle evlenmeleri dinen yasaklanmis bulunan belli derece hisimlarini ifade eden bir terimdir.Birbiriyle evlenmesi dinen yasaklanmis akraba anlamindaki fikhi terim.
206-Mahfil:islam mimarisinin dini yapilarinda özel kullanimlari olan mekan birimlerine verilen ad.
207-Mahtum Kulu(ö.1197/1783`ten sonra):Türmen sairi.
205-Mahya:Özellikle ramazan aylarinda birden fazla minareli camilerin iki minaresi arasina kurulan isikli yazi veya resim panosu.
206-Mahya:Hz.Peygambere salatü selam getirilen meclis;zikir meclisi.
205-Makamat-i Erbaa:Mescid-i Haram`da dört büyük sünni mezhebin mensuplarina ayri cemaatlar halinde namaz kildiran imamlara ait yerleri ifade eden tabirdir.
205-Makam-i Ibrahim:Kabe`de bulunan ve Hz.Ibrahim`in ayak izi oldugu söylenen tas.Ibrahim Aleyhisselamin Kabe`yi yaparken veya insanlari hacca cagirirken üzerine ciktigi tasin bulundugu yerdir.
206-Makale:Belli bir konuda incele, aciklama ve yorumlama niteligi tasiyan gazete ve dergi yazisi.
206-Makber:Abdulhak Hamid Tarhan`in (ö.1937) karisinin ölümü üzerine yazdigi manzum eser.
206-Makam-i Mahmud:Peygamberimizin cennetteki makami., sefaat makami
207-Makalat:Mevlana Celaleddin-i Rumi`nin ilham kaynagi olan Sems-i Tebrizi`nin(ö.645/1247) konusmalarindan derlenen tasavvufi bir eser.
208-Makam-i Mahmud:Hz.Peygamberin kiyamet gününde sahip olacagi manevi konumu ifade eden bir terim.
209-Makber:Abdulhak Hamid Tarhan`in(ö.1937): karisinin ölümü üzerine yazdigi manzum eser.Hanimi Fatma Hanim.
207-Malazgirt Muharebesi:1071`de Bizansla yapilan ve Türkler`e Anadolu`nun kapilarini acan meydan savasi.
207-Malcom X(1925-1965):Amerikali zenci müslüman lider.
208-Malik b.Enes (ö.179/795):Maliki mezhebinin imami, büyük üctehid ve muhaddis.
207-Malkocogullari:Osmanli devletinde özellikleri 15 ve 16. yüzyillarda faaliyet gösteren bir akinci ailesi.
208-Maksud:El-Maksid, Osmanli medreselerinde okutulan arapca sarf kitabi.
208-Manas destani:Kirgiz`larin milli destani.
209-Manastir:Hiristiyanlikta yaygin olarak bulunan rahip ve rahibelerin dünyadan el etek cekerek yasayip dini egitimlerini yaptiklari yer.
209-Mangir:Osmanlilarda bakir para.
210-Maniheizm:3.yüzyilda Mani tarafindan eski Iran`da kurulan ve günümüzde müntesibi bulunmayan gnostik bir din.
211-Mantik:Düsünme faaliyetinde zihni hatalardan koruyan dogru düsünmesin ölcülerini ve yöntemlerini gösteren ilim yahut sanat.
212-Masonluk: Dünyanin en yaygin ve kismn gizli loca örgütlenmesi, hür ve kabul edilmis masomlar Toplulugu`nun ögreti ve uygulamalari.Masonlar, insanlari aldatip cemiyetlerine baglayabilmek icin;hürriyet, adalet, terakki, medeniyet, kardeslik ve müsavat gibi sureta parlak kelamlarla ilericilik iddia ederler.Ic faaliyetleri ve hususu toplantilari daima gizlidir. Masomluk cereyani mensuplari, masonlugu tarif ederken:”Din ve irk farki gözetmeden insanlar arasinda sevgiyi gelistirmek gayesini güden.” seklinde ifade ederler.Hakikatte dine ve Kur`an` aykiridir.
211-Marco Polo(ö.1324):Bati dünyasina Asya ve Uzakdogu`yu tanitan Venedikli seyyah.
213-Ma`rifet-i Nefs:Kisinin kendini bilmesi anlaminda bir tasavvuf, ahlak ve felsefe terimi.
214-Marifetnama:Ibrahim Hakki Erzurumi`nin(ö.1194/1780) basta ahlak ve tasavvuf konularina yer veren cok yönlü eseri.
215-Mariye(ö.16/637):Peygamberimizin esi, Ibrahimin`in annesi.
211-Materyalizm:Maddi alemin ötesinde herhangi bir varlik alani tanimayan dünya görüsü.
212-Maturidi(ö.333/1058):Siyaset ve ahlak nazariyeleriyle taninan safii fakihi.
211-Mazmaza:Fikihta mazmaza, abdest ve gusülde agiza su alip calkalamayi ifade eder.
213-Mecelle-i Ahkam-i Adliyye:Osmanli devletinde 1868-1876 yillari arasinda hazirlanan ve daha cok borclar, esya ve yargilama hukuku esaslarini iceren kanun.
212-Mecelle:Islam hukukunun muamelet kisminin tedvininden meydana gelen kanun kitabi.Tanzimat döneminde hazirlanan medeni kanunun adi.
213-Mecidiye:Osmanlilarda bir tür altin ve gümüs para.
213-Mecusilik:Atese tapanlara verilen ad.Islami kayanaklarda zerdüstlige verilen ad.Zerdüstiligin eski Iran inanc ve gelenekleriyle karismasindan olusan din.
214-Mehrican:Iran`in sonbahar ekinoksu günlerinde kutlanan büyük bayrami.
214-Mes`ar-i-Haram:Müzdelide de simdi üzerinde mescid bulunan yer.
215-Mezahib-i Erbaa(Dört mezhep):Hanefi, safii, maliki, hanbeli.
216-Medine:Hz.Peygamberin Mescidiyle kabrinin bulundugu hicret yurdu, Islam`da iki harem bölgesinden biri,Resul-i Ekrem ve Hulefa-i Rasidin döneminin bassehri.Eski adi Yesrib .
217-Medrese:Islam tarihinde egitim ve ögretim kurumlarinin genel adi.
217-Medyen:Hz.Suayb(as) Peygamberin yasayip halkini tevhid inancina davet ettigi sehrin adi.Inanmayanlar korkunc bir sesle birlikte gelen zelzele ile evleri yurtlari yerle bir oldu.
217- Mehmet Nuri Efendi(1859-1927):Osmanli devletinin son Seyhülislami.
218-Mehmet Vehbi Efendi(1862-1949):Hulasatü`l-Beyan adli tefsiriyle taninan son devir din alimi ve siyaset adami.
219-Mehmet Zihni Efendi(1846-1913):Son devir Osmanli alimi, müderris.
218-Mehir: Nikah akdinin sonucu olarak kocanin karisina ödemek zorunlu oldugu para veya mal.Islam hukukuna göre evlenme sirasinda erkek tarafindan kadina duyulan sayginin ifadesi olarak verilen bir hediyedir.Islam alimlerine göre mehir vaciptir.Imami azama göre mehrin en az miktari 10 dirhem gümüs veya bunun karsiligi olan miktardir.Alimler 10 dirhem gümüsün yaklasik bir dinar altin paraya , bunundaPeygamberimiz devrinde yaklasik iki kurbanlik koyuna karsilik geldigini bildirmislerdir.
218-Mekke:Kabe`nin bulundugu ve hac ile umre ibadetinin ifa edildigi kutsal sehir.
219-Mektep:Islam ülkelerinde ve özellikle Osmanlilar`da cocuklra temel egitimin verildigi yer.
220-Mektubat:Imam-i Rabbani`nin(ö.1034/1624) mektuplarindan derlenen eser.
221-Melek:Allah`in emirlerine tam itaat eden iyi nitelikteki ruhani varliklara verilen ad.Allah`in nurdan y arattigi nurani varliklardir.
219-Meliksah:Büyük Selcuklu hükümdari(1072-1092)
219-Memlükler:Misir, suriye ve hicaz`da hüküm süren müslüman Türk devleti(1250-1517)
220-Me`mun:Abbasi halifesi.813-833.(ö.218/833)
221-Men ve Selva:Israilogullarina cölde mucizevi bir sekilde verilen iki temel yiyecegin adi.
221-Menakibname:Velilerin daha cok kerametlerinin anlatildigi eserlerin genel adi.
222-Menasik:Hac ve umre sirasinda yerine getirilen belirli davranislar anlaminda fikih terimi.
223-Menat:Islam öncesi Arap toplumundaki putlardan biri.
224-Menderes,Adnan(1899-1961):Türk siyaset ve devlet adami.
225-Menhuan:Cin`de tarikatlar icin kullanilan ortak ad.
226-Menzile Beyne`l-Menzileteyn:Mu`tezilenin 5 inanc esasindan biri.
227-Mercidabik Muharebesi:Osmanlilar ile Memlükler arasinda 922(1516) yilinda yapilan savas.
228-Merhaba:Bolluk, rahatlik, huzur ve afiyet temennisi iceren bir selamlasma sözü.
229-Meric, Cemil(1916-1987):Fikir adamive edebiyatci.
230-Merkez Efendi(ö.959/1552:Halveti –SünbüliSeyhi, alim.
219-Meryem:Büyük peygamberlerden Hz.Isa`nin annesi.Davud(as) peygamberin soyundan gelen Imran`in kizidir.Islamiyet onu, Hz.Asiye, Hz.Hatice ve Hz.fatma ile birlikte 4 büyük kadindan biri olarak tanir.
220-Mescid-i Dirar:Münafiklarin müminlere komplolar kurmak, hazirlamak ve bozgunculuk cikarmak amaciyla yaptiklari mescid.
221-Mesacid-i Seb`a:Medine`nin kuzeyindeki 7 mescide verilen isim.
222-Mescid-i Aksa:Müslümanlarin ilk kiblesi, en kutsak sayilan üc mescid`den biri.
223-Mescid-i Cin:Cinlerin Hz.Peygamber`den Kur`an dinledikleri yere 18.ci yüzyilin baslarinda yapilan cami.
224-Mescid-i Haram:Kabe`yi kusatan mescid.
224-Mescid-i Hayf:Mina`da Hz.Peygamberin Veda haccinda cadir kurdugu ve cemaatle namaz kildigi yere yapilan mescid.
225-Mescid-i Ibrahim:Filistin`in Halil sehrinde bulunan icinde Hz.Ibrahim ve Ishak ile hanimlarinin kabirlerinin yer aldigi magara etrafinda zamanla sekillenen ziyaret ve ibadet yeri.
226-Mescid-i Nebevi:Medine`de icerisinde Hz.Peygamberin kabrininde bulundugu mescid.
227-Meshet Türkleri:Kafkaslar`da yasayan bir Türk Toplulugu.
228-Mes`ar-i Haram:Hac menasikinin ifa edildigi yerlerden biri.
229-Mesrutiyet:Osmanlilarda anayasal saltanat dönemi.(1876-1922)
230-Mevali:Arap olmayan müslüman halklar icin kullanilan bir terim.
221- Mesih:Ibranice bir kelime olup asli Mesih`tir(s).Hz.Isa`nin bir lakabadir ve “mübarek” anlamina gelir.
223-Minare:Ezan okunan yere minare denir.
222-Müezzin:Ezan okuyan kimseye müezzin denir.
221-MESLEKI SINAVA HAZIRLIK(Imam- Hatip)
-Emr-i bi`l –ma`ruf, Nehy-i ani`l-müker:Iyiligi emretmek, kötülükten alikoymaktir.
-Teblig:Peygamberlein , Allah`tan aldigi vahyi insanlara ulastirmaktir.
-Irsad:Akli ve kalbi ikna edici söz ve eserlerle bir kimseyi dogru yola iletmektir.
-Sosyal hizmet:bireylerin ve toplumun ihtiyaci olan ve yararli olacak bir isin yapilmasina sosyal hizmet denir.
-Yardim:Bir kimsenin ihtiyac duydugu bir hususu, herhangi bir maddi karsilik beklemeden yapmaktir.
-Kur`an-i Kerim`de, teblig(dinin diger insanlara ulastirilmasi),inanan bütün insanlara dini bir sorumluluk olarak yüklemistir.
-Askeri konusmalar dini hitabet türü degildir.
-Hz.Osman,Peygamberimizin iki kizi (Ümmü Gülsüm –Rukiye) ile evlendigindn dolayi”Zinnureyn” lakabini alan sahabidir.
-Islamiyet`in ilk yillarda Araplarin özgün bir mimarileri yokken, giderek mimaride belirgin bir Arap sanati ve üslubu dogmustur.Bu kültürel gelismeyi saglayan baslica etken, fethedilen ülkelerin kültürleri.
-Bi`ri Maune:Islam`i kabul ettiklerini söyleyen bir kabileye Allah(c.c)`in dinini ve kitabini ögretmek icin gönderilen 70 tane hafiz sahabinin sehit edildigi yer.
-Islam`in en önemli savaslarindan biri olan Uhud savasinin tam olarak kazanilmamasinin sebebi;Hz.Peygamber Efendimiz(sas) `in emrinin ihlali.
-Ridde hareketleri Hz.Ebubekir`in halife oldugu dönemde meydana geldi.
-Seriyye:Peygamber Efendimi(sas)`in emriyle savasa gidilen ama kendinin istirak etmedigi seferlere8savaslara) denir.
-Sev Magarasi:Peygamber(sas)`in hicret esnasinda Mekke`nin güney kisminda üc gün icerisinde gizlenip sonra yoluna devam ettigi magaradir.
-Isra ve Mirac:Resulüllah Efendimiz(sav) `in bir gece de Mekke`den Kudüs`e oradan daSiretü`l-Münteha`ya kadar gitmesine Isra ve Mirac denir.
-Hicret:Islam tarihinde, icinde yasadigi memlekette maruz kaldigi zulüm ve haksizliktan kurtulmak ve dini daha güzel yasamak icin huzur ve baris ortamlarina yapilan göce hicret denir.
-Fitir Sadakasi verebilmenin sartlari:Müslüman olmak, nisap miktarina ulasmak, vakit.
-Niyet, tavafin sahih olmasinin sartlarindandir.
-Adak orucu, vacip oruclardandir.
-Cuma namazinin farz olmasinin sartlari:Erkek olmak, hür olmak, mukim olmak, saglikli olmak, kör olmamak, ayaklari saglam olmak.
-Muktedi:Namazda imama uyan kimseye muktedi denir.
-Istiva vakti:Günesin tam tepe noktasinda oldugu va namaz kilmanin mekruh oldugu vakte istiva vakti denir.
-Imamda Aranan Sartlar:Müslüman olmak, erginlik cagina girmis olmak,akilli olmak, erkek olmak, Namaz sahih olacak kadar Kur`an ezberlemis olmak, kendisinde bir özür olmamak,namazin sartlarindan birinin ortadan kalkmamasi.
-Namazda esnemek, gerinmek; namazin mekruhlarindan biridir.
-Allah`in zati sifatlari;Vücud, kidem,beka ,vahdaniyet, muhalefetü`n li`l-havadis,kiyam binefsihi.
-Ahirette hesaptan sonra herkesin amellerinin tartildigi ilahi adalet ölcüsüne Mizan denir.
-Yüce Allah`in insanlari hesaba cekmek üzere tekrar dirilisten sonra bir araya toplamasina Hasir denir.
-Keramet:Peygamberine gönülden bagli olan ve ona titizlikle uyan veli kullarin gösterdikleri olaganüstü olaylara keramet denir.
-Istidrac:Kafir ve günahkar kisilerin arzu ve isteklerine uygun olarak meydana gelen olaganüstü olaylara istidrac denir.
-Peygamberlerin sifatlari;Sidk , emanet ,fetanet, ismet , teblig.
-Suhuf verilen peygamberler;Hz.Adem(10 suhuf),Hz.Ibrahim(10 suhuf),Hz.Idris(30 suhuf) ve Hz.Sit(50 suhuf`)`e verilmistir.
-Vahdaniyyet:Allah Teala`nin zatinda, siftlarinda ve fiillerinde bir ve tek olmasi, esi, benzeri ve ortaginin bulunmamasidir.
-Kidem:Allah Teala`nin ezeli oldugu, baslangicinin olmadigi anlamina gelmektedir.
-Savas ganimetleri anlamina gelen sur; Enfal suresidir.
-En son nazil olan sure ;Nasr suresidir.
-Sirk :Tövbe etmelmedikce Allah`in asla bagislamayacagini bildirdigi günahtir.
-Orucun farz oldugunu beyan eden Bakara suresi , 183. ayeti.
-Kur`an-i Kerim`in noktalanmasini,Nasr b. Asim ve Yahya b. Yamer icra etmistir.
-Kur`an`in tamamini yazan sahabiler;Übeyy b. Ka`b, Abdulla b. Mes´du, Muaz b.Cebel.
-Mufassal sureler:Kur`an`in sonunda yer alan surelere mufassal sureler denir.
-Tenasüb:Sureler ve ayetler arasindaki uyum ve ahenge Tenasüb denir.
-Kur`an`in Isimleri;el-Kitab,el-Furkan, ez-Zikr……
223-Mevdudi(1913-1979):Pakistanli alim ve düsünür.Cemaat-i islami teskilatinin lideri.
224-Mevlana Celaleddin-i Rumi(ö.672/1273):Mevleviyye teskilatini kurucusu, mutasavvuf, alim ve sair.
225-Mevlid:Süleyman Celebi`nin(ö.825/1422):Asil adi “Vesiletü`n- necat” olan meshur eseri.
221-Meymune(r.a) (ö.51/671):Hz.Peygamberin son olarak evlendigi hanimi.Hz.Meymune, Hz.Abbas`in esi Ümmü`l Fadl`in kiz kardesidir.Peygamberimizle evlendiginde 26 yasinda idi.Kabri, Hudeybiye`de.Mekke`den Medine`ye dönerken Hudeybiye(Mekke`ye 16 km. mesafede de) nikahlari kiyildi. Resulullah vefat edince Meymune vasiyet etti.Ölürsem nikahiminin bulundugu Hudeybiye`ye beni defnedin. Vasiyeti yerine getirildi.(Kabe-i Muazzama,Gaffar Tetik, Sh.130)
223-Meyyit:Ölü demektir.Gasl-i meyyit; ölüyü yikamak.
223-Meysir:Cahiliye araplari arasinda yaygin olan bir kumar cesidi.
223-Meyte(Ölü hayvan):K.Kerim`de meyte haram kilinmistir.Dini usullere göre bogazlanmis ölü(murdar) gerek kendiliginden ölenler,bogulmus, bir yerine vurulup sürülüp ölmüs, yirtici hayvan artigi.
222-Mezhep:Mezhep; Gidilecek yol demektir.Terim olarak ; bir dinin, bilginleri arasindaki yorum farklarindan meydana gelen görüsleri demektir.Dinin inanc veya ameli hükümlerini anlama ve yorumlama konusunda kendine özgü yaklasimlara sahip düsünce sistemi, bu yaklasimlar etrafinda meydana gelen ekollesmenin ürünü olan ilmi ve fikri birikim.Iki kisimda incelenir:
a-Itikadi mezhepler:Dini inanisla ilgili farkli yorumlar,
b-Ameli mezhepler:Dini uygulam ve davranislrla ilgili farkli yorumlar.Ameli mezhepler; Hanefi mezhebi,maliki mezhebi,safii mezhebi, hanbeli mezhebi.
Mezhepler arasinda farkliligin amaci;hz.Peygamberin sünnetinin farkli sekillerde uygulanmasidir.Uygulamalar arasinda farklilik durumlarinda, bazi Müslümnlarin Peygamberimizin bir sünnetini diger bazilarinin ise bask bir sünneti devam ettirme ihtiyacindan baska bir sey degildir.O halde mezhepler arasinda karsilikli saygi ve hosgörü sahibi olmak gerekir.Amac,Islam`da ayrilik degil zenginlik ve kolayligin olamasidir.
223-Mezalim:Islam devletlerinde en yüksek idri-adli yargi ve denetleme kurulu.
222-Misra:Arap, fars ve Türk edebiyatlarinda beyti olusturan bir satirlik nazim parcasi.
223-Mizrakli Ilmihal:Osmanli ilmihal geleneginin ilk örnekleri arasinda yer alan anomin eser.
224-Midhat Pasa(1822-1884):Osmanli sadrazami.
225-Mihal Ogullari:Osmanli devletinin kurulus devrinde ve Rumelinin fethinde yararlilik gösteren akinci ailesi.
226-Mihrab:Islam sanatinda cami, mescid ve namazgahlarda kibleyi ve imamin namaz kildirirken duracagi yeri gösteren mimari eleman.
223-Mihriman Sultan(ö.985/1578):Kanuni Sultan Süleyman`in kizi.
224-Mikail:Kur`an`da adi gecen 4 büyük melekten biri.
225-Milat:Hz.Isa´nin dogum tarihini ve bu tarihi esas alan takvimin baslangicini belirten terim.
226-Milel ve Nihal:Islami literatürde dinler ve mezhepler tarihiyle ilgili eserlerin ortak adi.Mezhepler hakkinda bilgi vermek maksadiyla yazilmis olan eserlerin ortak adi.
227-Milli Edebiyat Akimi: 2.Mesrutiyet ile Cumhuriyetin ilk yillari arasinda faaliyet gösteren edebiyat akimi.
228-Milli Kütüphane:Ankara`da 1948 yilinda acilan devlet kütüphanesi.
229-Milli Mücadele:Mondros Mütarekesinden sonra isgal devletlerine karsi yapilan savaslarin genel adi(1918-1923)
230-Mina:Mekke yakininda bazi hac menasikinin icra edildigi yer.
231-Minber:Camilerde Cuma ve bayram namazlarinda hatibin üzerine cikarak hutbe okudugu basamakli mimari unsur.
232-Minyatür:genellikle el yazmasi kitaplarda yer alan kücük boyutlu renkli resim.
222-Minare:Ilk defa Emeviler zamaninda yapilan minare, ilk defa bir sahabe olan Surahbil b.Amr ezan okumustur.
223-Minber:Camilerde hatiplerin Cuma ve bayram hutbesi okuduklari yüksekce merdiven kürsü.
224-Mi`rac:Hz.Peygamberin mescid-i haram`dan Mesci-i Aksa`ya , oradan da göge yaptigi yolculugu ifade eden terim. Mirac hediyeleri: Bes vakit namaz,Bakara suresinin son ayetleri(Amenerresulü).Allah`a sirk kosmayanlarin cennete girecegi vaadi.
225-Miraciyye.Islam edebiyat ve sanatlarinda Hz.peygamberin mir`acini konu alan eselerin genel adi.
226-Miras, Kamil(1875-1997):Tecrid-i Sarih Tercemesi ile taninan son dönem Türk alimi ve siyaset alimi.
227-Miri Arazi:Osmanli devletinde mülkiyeti devlete ait olup tasarruf hakki kullananlara devredilmis arazi.
228-Miryokefalon Savasi:Anadolu Selcuklu Sultani2. Kilicarslan ile Bizans imparatoru 1.Manuel Kommenos arasinda 1176 `da meydana gelen ve Bizans`in Anadolu`yu Türklerden geri alma ümidini tamamen yok eden savas.
229-Misak-i Mili:Osmanli Mebusan meclisi tarafindan ilan edilen ve baris sartlarini aciklayan bildiri.
230-Misk:Misk geyiginden elde edilen güzel kokulu madde.
231-Misyonerlik:Evrensel dinler ve özellikle Hiristiyanlik baglaminda dinin yayilmasi amaciyla yapilan sistematik faaliyetler.
232-Mi`yarü`l-Ilm:gazali`nin(ö.505/1111):Mantiga dair eseri.
233-Mizanü`l- Hak:Katip Celebi`nin(ö.1067/1657);döneminde fikri ve dini tartismalrina dair Türkce eseri.
233-Mizah:Edebiyatta düsünceleri espri ve nükteyle süsleyerek anlatan söz ve yazi cesidi.
225-Misna:Tevrat`in dini ve ahlaki kurallarinin aciklanmasindan ibarettir.
226-Mohac Muharebesi:Osmanlilarla Macarlar arasinda 932(1526) yilinda yapilan meydan savasi.
225-Molla Fenari(ö.834/1431):Osmanli alimi.Osmanli Yildirim Beyazit dönemi seyhül islamlarindandir.Yildirim Beyazit`in sahit olarak geldigi bir mahkeme de onun sahitligini” siz namazlarinizi cemaatla kilmiyorsunuz” diyerek kabul etmemistir.1430 yilinda vefat etti.
226-Molla Gürani(ö.893/1488):Osmanli alimi ve müftüsü. Misir`da ilmini kesfeden Molla yegan tarafindan getirilip padisahla tanistirilmis, padisah 2.murat ise oglu Fatih`in yetistirilmesi icin ona hoca olarak tayi etmis ve bu sayede Istanbul`u fetheden komutan yetistirmistir.Icazetini büyük hadis alimi Ibn-i Hacer-il Askalani` den almis sonunda Osmanlinin kadilik ve seyhülislamligini yapmis bu alim.
227-Molla Hüsrev(ö.885/1480):Osmalnli alimi ve müftüsü.Fatih Mehmet`in zamaninda”ebu Hanife “ diye tarif ettigi, Osmanli medreselerinin müderrisi ve ömrünün sonuna kadar Seyhüloslamlik gibi ulvi görevi yürütmüsm olan , büyük fikih kitaplarindan”Gürer ve Dürer” isimli kitaplarin sahibi ve alimi.
228-Mondros Mütarekesi:Birinci dünya savasi sonunda Osmanli Devleti ile itilaf devletleri arasinda 30 Ekim 1918`de yapilan ateskes antlasmasi.
229-Montrö Bogazlar Sözlesmesi:Bogazlarin statüsünü düzenleyen ve Türkiyenin egemenlik haklarini yeniden taniyan 20 Temmuz 1936 tarihli antlasma.
230-Moonculuk:Dpgu din ve felsefelerine uyarlamasi sonucunda ortaya cikan mesihi din akimi.
228-Müslümanlarin Mezheplere göre dagilimi:Dünyadaki müslümanlarin %53`i hanefi mezhebi,%33`i safi mezhebi,% 13 `i maliki,% 1`i hanbeli mezhebi.Türkiye de % 90`ni hanefi mezhebi,% 10`nu safi mezhebine mensuptur.(Genclik ve Namaz, Yusuf Özcan ,Sh.96,Türdav yayinlari)
229-Müsned:Hadislerin onlari rivayet eden sahabe adlari altinda gruplandigi kitaplar.
230-Mütesabih:Kur`an-i Kerim de mana ve lafiz bakimindan tevile elvirisli olan ayetler.Birbirine benzeyen cesitli manalara alinabileck, yoruma acik benzesik ayetlerdir.
231-Müzdelife:Arafat ile Mina arasinda bulunan yer.
232-Muallakat-i Seb`a: 7 aski..Islam`dan önce Kabe duvarina asilmis olan yedi kaside.Cahiliye döneminde yedi ( veya on) saire ait seckin kaside kolleksiyonuna verilen ad.
233-Mu`cemler:Aler-Rical üzerine tasnif edilen kitaplardir.Ravilerin adlarina göre alfebetik olarak düzenlenen eserlerin genel adi.
233-Mucize:Allah`in izniyle peygamberler tarafindan gösterilen olaganüstü sey.
234-Mudanya Mütarekesi:Istiklal Harbi`ni sona erdiren ateskes antlasmasi(11Ekim 1922)
235-Mudara:Kar paylasimi esasina dayanan emek-sermaye ortakligi anlaminda Islam hukuku terimi.
234-Muhaddis:Hadis alimi, hadis nakil ve rivayet eden.Hadisleri ögrenip rivayet etmekle mesgul olan kimse.
235-Muhadramun:Cahiliye Islam devrini idrak eden fakat Hz.Peygamberi göremeyen kimse.Cahiliye döneminde ve Islam döneminde yasadigi halde Hz.Peygamberi müslüman olarak göremeyen kimselere verilen ad.
236-Muhammed Abduh(1849-1905):Misirli Islam düsünürü, yenilik hareketinin öncülerinde.
237-Muavvizat:Allah`a sigindiranlar anlaminda ihlas, felak ve nas surelerinin ücüne birlikte verilen isim.
238-Muavvizateyn:Felak , nas sureklerinin ikisine birden verilen isim.
239-Muhammed hamidullah(1908-2002):20.Yüzyilin önde gelen Islam alimlerinden.Hindistan`da dünyaya geldi.
236-Mukem ayet:Tevil ve tefsir gerektirmeyen manasi ve lafzi acik ayet.Analamlari acik, yoruma ihtiyac birakmayan , baska anlamlara cekilmeleri mümkün olmayan ayetler.
237-Muhammed Ikbal(1873-1938):Pakistan`in sair ve mütefekkir, siyaset, iman ,mücadele adami.Pencap eyaletinin Siyalküt sehrinde dogdu.Dindar bir aileye mensuptur.Lahor`da Ingiliz edebiyazi ve felsefe profesörlügü görevinde bulunmustur.Ikbal`a göre kurtulus, garbin akli ve verimliligi ile sarkin ruhi verimliligini sentez yapmakla mümkün olabilecektir.
237-Muhazati Nisa:Erginlik caginda olan bir kiz veya kadinin, cemaatle kilinannamazda ekegin yaninda veya önünde durmasi.Buna”Muhazati nisa” denir.
238-Muhammediye:Yazicioglu Mehmed`in(ö.855/1451) Osmanli tasavvufu kültürünün olusumuna katkida bulunan manzum eseri.
238-Muharremat:evlenmesi haram olan kadinlar anlaminda fikih terimi.
239-Müktedi: 3 cesittir,Müdrik, lahik, mesbuk.
240-Muhtasar:Bir eserin özet halinde kaleme alinmasindan meydana gelen telif türü.
241-Musa:Israilogullarina gönderilen ve kendisine Tevrat indirilen Peygamber.Hz.Musa`ya verilen dokuz mucize;yilana dönüsen asa, elinin bembeyaz kesilmesi, cekirge, ekin biti, kurbaga, kann, tastan su giskirmasi, denizin yarilmasi ve Tur daginin israilogullarini korkutmasi oldugu rivayet edilmistir.
242-Musa Carullah(1875-19499): Tatar alimi ve düsünürü.
243-Mus`ab b.Umeyr(ö.3/625):Peygamberimiz tarafindan Birinci Akabe biatindan sonra Islam`i teblig etmek icin Medine`ye gönderilen sahabi.
244-Musevilik:Allahu teala`nin MusaAleyhisselam vasitasiyla Israilogullarina gönderildigi din.Mukaddes kizabi Tevrat`tir.Isa Aleyhisselamin gelmesiyle Musevilik dininin hükmü devam etti.Davud Aleyhisselama gönderilen Zebur kitabi Musevilik dininin hükmünü kaldirmadi, onu kuvvetlendirdi.Isa Aleyhisselamin dini, Museviligi neshetti yani hükmünü kaldirdi.Musa ve Harun Aleyhisselamdan sonra gelen Davud, Süleyman, zekeriya ve yahya Aleyhisselamda Israilogullarina peygamber gönderildiler.
245-Musevi:Musa Aleyhisselamin bildirdigi hak dine inanan ve bu dine tabi olan kimse.Musevilik dini, israilogullarina ve Misir`in yerli halki olan kiptilara gönderildi.Kiptilar, Musevilik dinini kabul etmediler.
244-Mushaf:Kur`an- i Kerim ayetlerinin iki kapak arasinda toplanmasindan olusan kitap.
245-Mustafa Celebi(ö.960/1553):Kanuni Sultan Süleyman´in oglu.
246-Mustafa Kemal Atatürk81881-1938):Türk kurtulus savasi`nin önderi, Türkiye Cumhuriyeti`nin kurucusu, ve ilk Cumhurbaskani.
247-Mut`a Nikahi:Bir kadin ile belirli sure icerinde , bu kadina muayyen bir ücret vermek suretiyle kari koca hayati yasamak icin akdedilen muvakkat nikah.Hayber savasina kadar mubah olan muvakkat nikah, Resulullah`in sünnetiyle yasaklanip haram kilinmistir.
248-Mutasavvuf:Tasavvuf bilgisine , ilmine sahip olan, vakif bulunan kimse;tasavvuf görüsünü, yolunu benimseyen kimse,ve yolla Hakk`in yakinligini kazanmaya calisan kisi.
249-Mut`e Savasi: Müslümanlarin Suriyeli hiristiyan Araplar ve Bizans ordusuyla yaptigi ilk savas(8/629)Peygamberin sagiliginda, Islam elcilerinin dokunulmazligi oldugu halde öldüren ve Medine`ye saldirmayi tasarlayan hiristiyanlara karsi da Mute ve tebük (630) seferleri düzenlendi.
250-Mu`tezile:Akli ön plana alan ve “kul kendi fiilerinin yaraticisidir diyerek, ehl-i sünnetten ayrilan firka.Bunlara Kaderiyeciler de denir.Önderleri Vasil b. Ata`dir.
251-Musevi:hz.Musa`nin mensub olan , Yahudi.
252-Muvatta:Imam Malik`in(ö.179/795) sahih rivayetleri derledigi eseri.
253-Müderris:Medrese de ders veren yüksek rütbeli hoca.
254-Müezzin:Ezen okuyan, kamet getiren kimseye müezzin denir.
255-Mühr-i Süleyman:Hz.Süleyman`a isnad edilen mucizevi yüzük, bu yüzügün üzerine hakkedilmis 6 köseli yildiz.Yahudi ve Hiristiyanlarca“davud Yildizi“ diye anilir.Müslümanklar arasinda ise“hatem-i süleyman“ diye anilir.#
256-Mülukü`t-Tavaif: Endülüs`te 1031-1090 yillari arasinda hüküm süren emirlikler.
258-Nahr:Bogazlama, kesme , keserek öldürme, Allah adiyla kurban kesme.
259-Narh:Her türlü esya ve hizmette fiyatlarin basibos yükselmesini önlemek icin yetkililer tarafindan konulan sinirlama.
257-Namahrem:Aralarinda evlenme yasagi bulunmayan kisiler icin ise farsca bir terkip olan namahrem terimi kullanilir.
258-Namazi Bina Etmek:Namazi kendi istegi olmayarak abdesti bozulan kimse , hic konusmadan hemen en yakin bit yerde abdest alir ve biraktigi yerden namazini istedigi yerde tamamlar. Buna namazi bina etmek denir.
259-Na`t:Hz.Peygamberin sefaatina kavusmayi ümit ederek O`nu övmek , yüce özelliklerini anlamak amaciyla yazilan siirlere na`t denir.
260-Nakibül-Esraf:Osmanlida Seyyid ve Serif`in dogum ve ölüm kayitlarini tutan kisilere“Nakibül-Esraf“, bu isi yapan müesseselere de „Nakibül-Esraflik deniliyordu.Bu amacla osmanli devletinde ilk tayin edilen Emir Buharinin talabelerinden olan Seyyid Ali bin Muhammed`dir.Yildirim Beyazit zamaninda tayin edilmistir.(Islami Bilgiler Ansk.C.1,Sh.317)
261-Nass:Dini bir terim olarak – genis anlamiyla- Kur`an ve Sünnet metinlerini ifade eder.
263-Naziat Süresi:Kiyamet gününü , ahiret alemini, öldükten sonra tekrar dirilmeyi, inkar edenlerin akibetini;Hz:Musa(as)`yi yalanlayan Firavunun acikli akibeti ile ahirette ugrayacagi mücazati haber verilmektedir.
262-Nebe süresi:Insanlari ahiret ahvalini düsünmeye tesvik eder.
262-Nebi:Kendine kitap indirilmeyen ve kendilerinden önce gönderilen peygamberlerin yolundan giden peygamberlere nebi denir.
262-Nene Hatun:Erzurum `un Pasinler ilcesine bagli Ceperli köyünde (1853-1854) dünyaya gelen Nene hatun`un asil ismi Nene Kirgöz`dür.22 Mayis 1953 `de 100 yasinda iken vefat etmistir.Cenazesi aziziye tabyasindaki sehitlige defnedilmistir. 8/9 Kasim 1877`de Türk Rus harbi sirasinda Aziziye tabyasinin geri alinmasi icin verilen mücadele de büyük yararliklar göstermistir.
262-Nesih:Dini bir hükmün , daha sonra gelen dini bir hükümle kaldirilmasi.
263-Nevruz:Iski Iaran kültüründe baharin gelisini kutlamak üzere yapilan tabiat bayrami.
264-Nesturilik:Hz.Isa`nin insan ve ilah olarak iki ayri unsurdan meydana geldigini iddia eden bir Hiristiyan mezhebi.
265-Nihal:Islami kaynaklarda vahye dayanmayan dinler icin genel olarak Nihal terimi kullalir.
265-Nikahin rüknu:Nikahin rüknu icab ve kabuldur.
265-Nümizmatik:Eski paralari inceleyerek, toplumlarin ekonomik yapisi hakkinda bilgi verir.
266-Nüzul-i Kur`an:Peygamber Efendimize Allah tarafindan Kur`an ayetlerinin gelmesine denir.Bu ayetleri Cibri-i Emin`in getirmesine de, inzal, tenzil denir.
267-Nuh`un ogullari:Hz.Nuh`un oglu babasina iman etmemisti.Nitekim babasi insanlari gemiye bindirirken o ayrilarak bir kenara cekilmisti.Diger ogullari Ham, Sam ve Yafes babalarina inanmis ve onunla beraber gemiye binmislerdi.Nuh Aleyhisselamin kavminin taptigi putlar;Vedd, süva, yegus, ye`ük, nesr.
265-Nusayrilik:Hz.Ali`nin ilah oldugunu ileri süren asiri Sii bir mezhep.
266-Ortodokslar :Basindaki kisiye Patrik enir.Merkezi Istanbul`dur.
267-Paganizm:Cok tanricilik, putperestlik.
268-Panel:Hitabet türlerinden panelde en az 4 konusmaci bulunur.
268-Panislamizm:Bütün müslümanlari tek bir siyasi teskilat ,tek bir devlet haline getirmek ülküsü, Islam birligi.
269-Panslavizm(Slavcilik):Ruslarin Balkanlardaki slavlari bir bayrak altinda toplama cabasi.
270-Paskalya:Hiristiyanlarin, Hz.Isa`nin dirileceklerine inandiklari gün yaptiklari bayram.
271-Patrik:Ortadokslarin ruhani lideri.
272-Peygamberimiz(sas):Peygamberimiz 571 yilinda Mekke de dogdu.Muhammed ismini dedesi Abdulmuttalib koydu.Babasi Abdullah, peygamberimiz dogmadan 2 ay önce, annesi Amine Hatun 6 yasinda , dedesi Abdulmuttalib 8 yasinda iken vefat etti.Süt annesi Halime, süt kardesleri Abdullah-Seyma.Peygamberimiz 25 yasinda iken Hz.Hatice ile evlendi.Nihak akdi Hz.Hatice`nin evide kiyildi.Ilk vahiy 610 yilinda Hira magaradinda geldi.Ilk müslümanlar;Hz.Hatice, Hz.Ali,Hz.Ebubekir, Hz.Zeyd bin Harise.
272-Peygamberimizin süt anneleri:Annesi Amine Hatun( 3 gün emzirdi),Süveybe Hatun(7 gün emzirdi),Halime Hatun(4 yil emzirdi.).
273-Peygamberimizin annem dedigi kadinlar:Süt annesi Halime Hatun,Hz.Ali`nin hanimi Fatma Hatun, Ümmü Eymen.
274-Peygamberlerin sifatlari:Sidk, emanet, fetanet, ismet, teblig.
275-Peygamberimizin soy kütügü:Adnan`dan Hz.Peygamberimize kadar gelen ve bizzat peygamberimiz tarafindan kabul edilmis olan soy kütügü söyledir:Adnan,Mead, nizar, mudar, ilyas, müdrike, huzeyme, kinane, nadr,malik, fihr, galip, lüey, ka`b, mürre,kilab,kusay,abdulmenaf, hasim, seybe(abdulmuttalib), Abdullah, Hz.Muhammed (sas)
275-Peygamberlerin teblig ettigi dinlerin ruhu:Dini,nefsi,akli, nesli ve mali korumaktir.
276-Prens Bismark(1815-1898):Meshur alman siyasilerinden ve anlam birligi icin calisanlardan birisidir. Islamiyeti ve Hz.Peygamber(sas) medhü sena ederek haranligini bildiren bir bir müttefiktir.
276-Pozitivizm:Hakikatin deneme ve gözlemle elde edilebilecegi görüsünde olan felsefi görüs.
277-Rabiatü`l-Adeviye:Basrali büyük bir veliyyedir.Hicri 95 yilinda dogmus ,185 yilinda vefat etmistir. Fakir bir ailenin dördüncü cocugudur. Buna izafeten”rabia” adi verilmistir.Manevi yüksek mertebesinden dolayi”Tacü`r-rical” ünvani ile anilmaktadir. Uzun yillar münzevi bir hayat yasamis, riyazet ve ibadettetle mesgul olmustur.Bazi kerametlerinden dolayi nami kisa zamanda cevreye yayildi.”Allah`in emri, peygamberin kavli… diyerek kendisine evlilik teklifinde bulunanlara su cevabi vermistir:”Allah`a karsi bagliligim beni o kadar istila etmistir ki, bende ondan baskasina yer kalmamistir.”
277-Rada:Cocugun süt emmesi. Süt emme.
277-Rahman:Iyi olsun kötü olsun, mümin olsun kafir olsun, ayirim yapmadan dünyada nimetini herkese veren Allah demektir.
278-Rahim:Rahim ise ahirette sadece müminlere veren manasinadir.
279-Rahim:Distan ice dogru parametrium, miometrium, endometrium denilen isik, isi ve su gecirmez zarlarla sarili bulunan üc dokulu ile yapilmistir.Kur`an isik gecirmez bu perdelere zulmet diyor ve insanin üc zulmet(karanlik) icinde yaratildigini söylüyor.(Prof.Dr.Süleyman Ates Meali, sh.458)
279-Ravza-i mudahhara:Hz.Peygamberin kabri ile minberi arasindaki bosluga verilen isimdir.
279-Resül:Kendisine kitap verilen peygamberlere rasül denir.
280-Resulullahin cenaze namazi:Peygamberimizin cenaze namazini önce melekler, sonra erkekler, sonra kadinlar, sonra da cocuklar kildilar.cenaze namazi kilinan mekan dar idi.
281-Resulu-i sekaleyn:Insanlarin ve cinlerin peygamberi Hz.Muhammed(sas).
282-Revalüasyon:Bir ülkede paranin altin ve döviz karsisinda deger kazanmasidir.(devalüasyonun tam tersi)
283-Risaletpenah:Peygamberimiz.
284-Ridvan biati:Hudeybiye` de 1400 civarinda müslümanin Hz.Peygambere verdigi and(8/628)
285-Ruhbanlik:Insanlardan uzaklasip riyazata cekilerek dünya zevklerini terketmek ve kendini asiri bir sekilde ibadete vermek demektir.Ruhbanligi Hiristiyanlar ihdas etmislerdir.Zamanla , bir yasayis bicimi olarak, Hiristiyanligin bünyesinde yerlesen bu uygulamaya“ruhbanlik“, uygulayanlara da“ruhban“ adi verilir.
284-Safiyullah:Allah`in seckin kildigi, sectigi, temiz kildigi Hz.Adem(as) peygamber hakkinda kullanilir.
284-Sahabe:Hz.peygamber görüp sohbetinde bulunan kimseye sahabe denir.
285-Sahib-i Tertib:Bir kimsenin tertip sahibi olabilmsi icin, en az 6 vakit namazi kazaya kalmamis olmalidir.
285-Sala :Ezandan önce Hz.Peygambere dua olarak minarede okunan na`ta denir.
286-Salat:Tebrik, tezkiye,saygi,dua, istigfar ve rahmet manalarina gelir.
287-Salih amel:Iyi amel, yararli is.Allahü Teala`nin razi oldugu, begendigi is,ibadet.
288-Salvele:Hz.peygamber(sas)`e, O`nun ev halkina, ashabina salat ve selam cümlelerini ifade etmek üzere kullanilan bir tabirdir.
289-Sebt:Sebt`in asil anlami kesmektir.Cenab-i Hak, gökleri ve yeri yaratmaya pazar günü baslamis, bunu alti günde yani Cuma günü tamamlamis, ertesi gün ise bu isini kesmis oldugu icin cumartesiye de „sebt günü“ denilmistir.(Hasan Basri Cantay Meali,2.cilt,506)
289-Secavend:Mushaflarda görülen gecici durak isaretleri.Bu isaretleri ortaya koyan ise Muhammed b.Tayfür es-Secavendi(560/1165) isimli ünlü bir kiraat bilginidir.
290-Sedd-i Zerayi:Vesileleri kaldirmak, sebebi tikamaktir.Bu durum da harama vesile olan sey haram,vacibe vesile olan sey vaciptir.Cuma namazi farz, Cuma namazina gitmek icin alis-verisi birakmak farzdir.Fuhus, haramdir.Fuhusa yol actigi icin yabanci kadinin avret yerine bakmak da ayni haramliktadir.
289-Sekaleyn:Cinler ve insanlar toplulugu.
290-Sehiv Secdesini Terk:Bir imam, sehiv secdesini terk edecek olursa, cemaatta terk eder.Cuma ve bayram namazlarinda da fazla kalabaliktan dolayi bir karisikliga meydan vermemek icin terk edilir.
290-Sekine:Sükun bulmak, itminana kavusmak,telaslanmamak, kalbin huzura ermesi, yüregin oturmasi, gönlün rahata kavusmasi, anlamlarini icerir.(Elmali, Hak Dini Kur`an Dili,4,4408)
290-Selef-i Salihin:Ashab-i güzin tabiine denir.
291-Selef:a)Ashab-i Kiram, tabiin ve tebe-i tabiin icin kullanilan bir tabirdir.b)Sahabe ve tabiin söz ve davranislarini benimseyenler.c)Hicri 4.asra kadar yasamis olan ilim adamlari” selef” adiyla anilmaktadir.
291-Sami:Hz.Nuh`un oglu Sam`in soyundan gelen kavimler.Asurlular, Fenikeliler, Filistinliler, Araplar, Israiller ve habesliler sami kavmindendirler.
291-Semadaki Peygamberler:Hz.adem,Hz.Yahya-Hz.Isa,Hz.Zekeriya,Hz.Yusuf,Hz.Idris,Hz.Harun,Hz.Musa,Hz.ibrahim.
292-Seyyid-serif:hz.Hüseyin`in neslinden gelenlere seyyid, Hz.Hasan`in neslinden gelenlere serif denir.
293-Seyyidü`l-istigfar duasi:tevbe ve istigfar dualarini basi ve en faziletlisi Peygamber Efendimizin bildirdigi“seyyidü`l –istigfar“ dir.“Her kim sevap ve fatiletine inanarak bu dayi gündüz okurda o gün aksam olmadan önce ölürse o kimse cennet ehlindendir.“
(Sahih-i Buhari, Tecrrid-i sarih Ter.C:12,Sh.332)
294-Sidre-i Münteha:Peygamberin ulastigi en son makam.
295-Sika:Hadis rivayetine göre tam ehil kisi.
296-Sikke :Osmanli devletinde genel kullanimdaki madeni paraya denir.
297-Sifatu`s-salat:Namazin farz ve vaciplerine, sünnet ve adabina uygun sekilde kilinisina ilmihal dilinde “sifatu`s-salar” denir.(Diyanet ilmühali sh.262)
298-Siyer:Peygamberimizin hayatini, yasayis tarzini, niteliklerini anlatan eserler.
299-Sirat ne demektir:Cehennemin üzerine uzatilmis manevi bir köprüdür.Herkes bu köprünün üzerinden gececektir.Mü`minler bu köprüden gecip cennete girecekler,kafirler gecemeyip cehenneme gidecektir.
298-Süleha:Günah islemeyen kimseler.Salih kelimesinin cogulu.Iyi, salih.
299-Sünen:Yalniz namaz , oruc, taharet v.b ahkam hadislerini havi kitaplar.
300-Sünnilik:Itikat ile ilgili konularda ehli sünnet ve`l cemaat methebine bagli olan kimselerdir.
300-Suudi Arabistanin büyük kentleri:mekke, Medine, Taif, Riyad ve Cidde.
301-Sabat:yahudilerde haftalik ibadet gününe sabat denir.
301-Sef:Cift manasinda olup namazlarin her rekaatina sef denir.Dört rekaatli bir namazin önceki iki rekaatina birinci sef son rekaatina da ikinci sef denir. 3 rekaatli bir namazin ücüncü rekaati da , ikinci sef.
302-Semail-i serif:Hz.Peygamberin, bedeni ve ahlaki vasiflarini ve beseri münasebetlerindeki, günlük yasayisindki tutum ve davranislari icin kullanilan bir tabirdir.
303-Sehid:Din ugrunda savasarak ölen müslüman.
304-Sems süresi:Dünya hayatinda iyi kullarin kurtulacagi, dogru yoldan sapanlarin ise kaybedeklri büyük felaketlere ducar olacaklari beyan edilmistir.
304-Ser`i Men Kablena:Hz.Muhammed(sas)` den önceki ilahi dinlerin hükümlerini ifade eder.
304-Seyyidü`l-Beser:InsanlarinEfendis Hz.Muhammed (sav).
304-Seyh Edebali(1205-1325):Osmanli devletinin kurulus yillarinda yasamis büyük bir alim ve Osman Gazi`nin kayinpederi ve hocasidir.1326 yilinda 125 yasinda vefat etmistir.Edebali, damadi Osman bey tarafindan kurulan ve 600 sene cihan imparatorlugunu elinde tutan , Osmanli Imparatorrlugunun kurulusunda manevi harci olan önemli bir zattir.
304-Seyh:Ravinin hadis aldigi kisi.
305
305-Sosyal Tarih:Toplumlarin her türlü faaliyetlerini inceler.
305-Sosyoloji:Toplum bilimidir.Tarihi olaylari sosyoloji konularini hesaba katarak inceler.
306-Sultan:Reis.Islam hükümdarlari.Hakimiyet sahibi padisah.Hükümdar ailesinden olan anne, kiz gibi kadinlardan herbiri.
307-Sit(as):Hz.Adem Aleyhisselamin oglu.Sit Aleyhisselam 912 yil yasamistir.
308-
308-Suayb Aleyhisselam:Suayb Aleyhisselamin peygamber gönderildigi kavmi 7 gün siddetli bir sicaga maruz kalmis, evlerinde nefes alamaz hale gelmislerdi.Iste böyle bir durumda gökte siyah bir bulut belirmis, onlarda biraz rahatlamak icin bu bulutun gölgesinde toplanmislardi.Sonra bu bulut ates olup üzerlerine inmis ve onlari yok etmisti.(Diyanet Meali, sh.374)
305-Tabiun:Peygamberimizi görmüs olanlara yetismis olanlar, sahabeden sonraki nesil.En faziletli tabiiler Üveysü´l-Karani, Sa`d b. Müseyyeb, Hasan Basr-i, Ata b. Ebu Cerrah. Ayrica Imam-i Azam Ebu hanife de tabiundandir.
306-Tahiyya öpmesi, Diyanet öpmesi:Kur`an-i Kerim`i öpmek, Haceru`l Esved`i öpmek, Kabe esigini hürmet icin öpmek caizdir.Buna diyanet öpmesi denir.Mübarek bir adamin elini öpmeye de“Tahiyya öpmesi“ denir.
307-Tagut:Hakki tanimayip azan ve sapan her kisi ve güce verilen addir.Seytana da bu yüzden tagut denmistir.
308-Tahallül:Ihramdan cikmak demektir.
1.Tahallül:Kücük tahallül de denir.Cinsi iliski haric ihram yasaklarinin kalkmasi.
2.Tahallül:Bütün ihram yasaklarinin kalkmasi.
307-Tahrime:Namaza baslama tekbirine(iftitah tekbiri), tahrime denir.Bu tekbirle namaza girilip, namazi bozan seyler yasaklanmis oldugundan bu isim verilmistir.
308-Talak-i Bayin:Zevecenin iddt müddeti(üc temizlenme vakti) bitmeden tekrar kocasina dönme hakki bulunmayan talak.
309-Talak-i Rici:Erkegin karisini bosadiktan sonra tekrar karisina dönmesini mümkün kilan bosanma sekli.
310-Talmud:yahudi inancina göre Tevratin biri yazili digeri sözlü olmak üzere iki sekli vardir. Iste bu sözlü Tevrat`in yaziya gecirilmis sekli daha sonra Misna olarak ifade edilmis, onun üzerine yapilan tefsir ve yorumlara da Talmud denilmistir.
311-Tebük Seferi:Tebük seferine istirak etmedikleri icin pismanlik duyan ve dünya kendilerine zindan olan Kab b. Malik, Mürare b. Rabi,ve Halid b.Ümeyye`dir.Bunlar Tebük seferine katilmayip geride kalmislardi.Hz.Peygambder Tebük`en dönünce bunlRL konusmamis, ashab da onlardan yüz cevirmisti.Bunlarin tövbelerinin kabul edildigi hükmü 50 gün sonra gerceklesmisti.(Diyanet Meali, sh.203.)
311-Tecvid:Kur`an- Kerim`i okuma kaidelerini(kurallarini) ögreten bilim.
312-Tefrit:ifrat kelimesinin ziddi olup, gevsek ve ihmalkar davranmak demektir.
313-Tefsir:Kur`an-i Kerim`in anlamini aciklayan bilim.Dirayet tefsirlerinin meshurlar;Beyzavi, razi, zemahserinin tefsiri, son cagda dafizilalil-i Kur`an ile tefhimü`l-Kur`an.
314-Tehlil:Lailahe illallah demek.
315-Tekasür Süresi:Bu sürede mal evlat cokluguyla övünüp ömrü bu tutumla gecirmek siddetle kinanmakta ve insanin kendisine verilen nimetlerden mutlaka sorguya cekilecegi bildirilmektedir.
315-Tekbir:Allahü Ekber demek.
316-Tekvin:Kaza, Allah`in tekvin sifatiyla ilgili bir kavramdir.
316-telbiye:Lebbeyk Allahümme lebbeyk demek.
317-Telfiku`l-Mezahib:Islam hukukunda, bir mesele veya amel üzerinde iki veya daha fazla mezhebin farkli görüslerini birlestirerek ayni anda tatbik etmek anlamindadir ki b, Islam kukukculari tarafindan kabul edilmistir.
317-Tenasuh:Bir ruhun bedenden bedene gecmedi, reankarnasyon.
318-Teravih namazi:Hz.Aise,Peygamberimin teravih namazini 2 veya 3 gün Mescidde cemaata kildirdigi, daha sonra farz olur endisesiyle, sahabilere evlerinde kilmalarini tavsiye ettigini rivayet der.Teravih namazi, Hz.Ömer devrinden itibaren camilerde cemaatla kilinmaya baslandi.Erkekler icin tayin edilen imam Übeyy Ibn Ka`b, kadinlar icin tayin edilen imam da Süleyman b. Ebi Hasme idi.Hz.Osman , erkeklerle kadinlarin ayni imam arkasinda teravih kilmalarini uygun görüp, hem erkekler hem de kadinlara teravih kildirmak üzere, Süleyman b.Ebi Hasme`yi görevlendirildi.Teravi namazi müekket sünnettir.Teravih namazi vaktin sünnetidir.Teravih namazi vaktin sünnetidir.Teravih namazinin vakti, yatsi namazindan sonra ve vitir namazindan öncedir.(Mar. Ilahiyat Fak. Ansk. C.4, sh.338)
319-Tesehhüd miktari:farz olan( namazda) oturusun miktari“Ettehiyyatüyü“ okuyacak kadar gecen bir müddettir.Buna tesehhüd miktari da denir.
320-Tesehhüd:Namazlarda oturuslarda „Ettehiyyatü“ duasinin okunmasina tesehhüd denir.
320-Teslis:Ücleme,ekanim-i selase, Allah`i üc olarak kabul eden ve sonradan uydurulan hiristiyan inanci.
321-Tesrik:Hz.Ibrahim`e nisbet edilen ve yüksek sesle alinan tekbir.
322-Test (Imam-Hatip) 1:Iyiligi emretmek , kötülükten alikoymak(Emr-i Bi`l-ma`ruf , Neyh-i ani`l –münker),Peygamberlerin,Allah`tan aldiklari vahyi insanlara ulastirmalarina(teblig),Akli vekalbi ikna edici söz ve eserlerle bir kimseyi dogru yola iletmek(irsad),Bireylerin ve toplumun ihtiyaci olan ve onlara yararli olacak bir isin yapilmasina(Sosyal hizmet),Bir kimsenin ihtiyac duydugu bir hususu, herhangi bir karsilik beklemeden yapmaya(yardim),Kur`an-i Kerim`de, teblig-dinin diger insanlara ulastirilmasi-kimlere bir sorululuk olarak yükler(Inanan bütün insanlara),Askeri konusmalar , dini hitabet türü olarak sayilmaz,Hz.Osman Peygamberimizin iki kizi ile evlendiginden dolayi“Zinnureyn“ lakabini alan sahabidir,
322-Tevbe :Günahlara pismanlik, Allah`a dönüstür.Halis tevbe; Allah ile bulusmadir.
324-Te`vil:Bir lavzin anlami gayesine uygun sekilde yorumlamak, muhtemel manalarindan en uygun olani görmektir.
325-Tevekkül:Yaptigimiz herhangi bir is icin gücümüzle calisip elimizden geleni yaptiktan sonra sonucu Allah`a birakmaktir.
325-Tevhid:Allah`in bir oldugunu, O`ndan baska bir ilah olmadigini kabul etmektir.
325-Tevrat:Allah tarafindanHz.Musa`ya indirilen ilahi kitap.Yahudilerin kutsal kitabi.Bes bölümden olusur.Bunlar;Tekvin,cikis,levililer,sayilar ve tesniye`dir.Tevrat ismi Kur`an`da pek cok yerde gecmektedir(Maide:44).Fakat Yahudiler,Tevrat`in emirlerini yerine getirmekten kacinmis;üstelik bir kismi,Tevrat`taki kelimelerin yerini ve anlamini degistirmistir.Dolayisiyla Tevrat bozukmus,tahrif edilmistir.Kuràn-i Kerim(Nisa süresi, ayet:46) bizzat bu konuya isaret eder.Bu sebeeple Tevrat`in hükmü kalkmistir.
326-Tevvab :Et-tevvab;Allah`in 99 güzel isimlerinden birisidir.Anlami:Kullarini tevbeye sevk eden ve tevbeleri kabul eden.
327-Teyemmüm:Hicretin 5.ci senesi Beni Mutalik savasinda sabah namazi teyemmum ile ilk defa namaz kilindi.(Nisa 43,Maide 6)
328-Türbe:Islamülkelerinde hükümdarlar, hanedan üyeleri, din ve devlet büyükleri icin yapilmis anitsal mezar yapisidir.
329-Türkcülük:19. yüzyilin ikinci yarisinda bir grup Osmanli aydininin temelini attigi,2. mesrutiyet döneminde ise hem düsünsel, hemde siyasal alanda etkili olmus bir akimdir.Türkcülük düsüncesinin olgunlasmis bicimi olan Türk milliyetciligi Cumhuriyet döneminin egemen ideolojisi olmustur.
330-Türk Cumhuriyetlerinin baskentleri:Kazakistan(Astana),Kigizistan(Biskek),Tacikistan(Düsanbe),Türkmenistan(Askabad), Özbekistan(Taskent).
331-Türklerin kullandiklari alfabeler:Göktürk,Uygur,Arap ve latin alfabesi.
331-Türk Medeniyet Tarihi:
-Medeniyet: Hayat tarzidir.Türk milletinin Islam`dan önce girdigi medeniyet dairesi“Bozkir Medeniyeti“(Atli göcebe) kültürü. Dünyada 3 medeniyet zümresi vardir;Buda-Brahma, Bati ve Avrupa ve Islam medeniyeti. Islam medeniyeti; Afrika, asya ve avrupa`nin önemli bir kismini icine alir.
-Göktürkler:Tarihte ilk olarak Türk adi ile anilan Göktürler merkezi ÖTÜKEN olan bir devlet kurmuslardir.
-Ilk Müslüman Türk devletleri:Selcuklu devleti, Karahanlilar, Gazneliler, hazar denizinin kuzeyinde yerlesmis olan ITIL(volga) Bulgar Hanligi ise bunlardan önce Islamiyeti kabul eden ilk Türk devletidir.Islam tarihinde ilk Türk devleti IDIL(Volga)`dir.Orta asya`da kurulmus ilk müslüman Türk devleti Karahanlilardir(840-1212).
-Umran:Bedeviyetten dogmus olup, tarihi ve insani seviyeye ulasmaya denir.
-Kültür:Bir milletin dini, ahlaki, hukuki, muakalevi(entellektül), bedii(estetik), lisani, iktisadi, fenni(teknik) hayatlarinin ahenkli mecmuasidir.
-Dandanakan savasi.selcuklularla gazneliler arasinda 1040`da oldu.Selcuklular kazandi.Selcuklular devletlerini resmen kurup bagimsizliklarini ilan etmislerdir.
-gazneliler(963-1186):Baskentleri Gazne.Bu devletin asil kurucusu Sebuk Tekin(Sevük tekin).En önemli Sultani Sultan Mahmud.Abbasi halifesi el-Kadir Billah kendisine“Yeminu`d-Devle Eminü`l-Mille“ adiyla anilmistir.Gazneli Mahmut , Hindistan seferlerini Islamiyeti yaymak , ve bölgenin zenginliklerinden faydalanmak amaciyla yapilmistir.Devletin resmi dili farsca, arapca egitim , dili kullaniliyordu.Saray, ordu ve halk arasinda Türkce konusuluyordu.
-Selcuklular:Selcuklular , 11. asrin baslarinda tarih sahnesine cikip devletlerini kurmus.Selcuklular Türk-Islam devleti,Islam döneminde kurulmus olan Türk Imparatorluklaridir.Devletin kurucusu Selcuk bey.Türkler 20`ye yakin bagimsiz devlet kurmus, ancak bunlardan dördünün büyük imparatorluk seviyesine ulasmis oldugu Islam öncesi iki , Islam sonrasi iki.Selcuklular kuruldugu sirada Islam dünyasi dini otorite bakimindan ikiye bölünmüs vaziyetteydi.Abbasiler, Fatimiler.Fatimiler, Abbasileri yikip tüm müslümanlarin ve Islam dünyasinin dini ve siyasi lideri olmak istiyorlardi.Srlcuklular, Nizamiye medresesini kurdular.Selcukli sultani Alp arslan ve selcuklu ordusu 1071 yilinda Malazgirt`te Bizansi maglup ederek Anadolu`nun kapisini Türklere acti.Selcuk beyin ogullari; Mikail, Arslan, Yusuf,ve Musa.Mikail`in ogullari ise Tugrul ve cagri`dir.
-Atabey:Sultan ve hükümdarlari yetistiren, Osmanlilarda bu kurum Lala ismiyle devam etmistir.
-Malazgirt Zaferi:malazgirt savasi 1071 de kazanildi.Selcuklularla Bizanslilar arasinda oldu.Zaferi kazanan Selcuklu Sultani Alparslan .Islam tarihinde bir bizans imparatorlugunun esir alinmasi ile sonuclanan bu muhtesem zafer, önemine uygun olarak kutlanmistir.Malazgirt, Hz.Ömer zamaninda Bizanslilara ve Sasanilere karsi kazanilan Yermük ve kasidiye gibi büyük zaferle kiyaslanmistir.Bu sebeple; devrin sairleri Alp Arslan`i tebrik ederek, onu öven kasideler yazmislardir.
-Ev-Bark-Ocak:Evlenmek ev –bark sahibi olamaktir.Bark, Orhun kitabelerinde mabet anlaminda kullanilmistir.Ev kutsal bir mabed sayildigindan“ Bark“ adini alirdi.Bu yüzden ev-bark sahibi olanlar kutsal bir cati altinda, hayatlarini birlestirmis sayilirdi.Ocak, Türklerde ev ve yuvanin tek sembolüdür.Evlilik, sönmez bir ates yakmaktir.Gelin ise evi aydinlatan bir atestir.Evde pisen yemegi komsularla paylasma gelenegine ÜLÜS, misafir olanin akrabalarina hediye getirmesine Belek,Ana-babaya Aluca, eski Türklerde anneye ÖG, soylu iyi oglana ATAC, iyi kiza ANAC, Kaskarli Mahmut divaninda kadin er sahibi oldu veya bey sahibi oldu, denirdi.Eski türkcesi avratin(kadinin) URAGUT, dügünde oglan tarafindan dagitilan paraya SACi, dügün yemegine KÜDEN veya KENCLIYÜ denir, evlenecek kizin cehizine Sep, oglan tarafindan verilecegi cehize Kasgarli Mahmud eserinde“Kalin“ denildigi, güveyin yardimcisina Sagdic, kocaya karisi beg(bey) diye hitap ederdi.
-Beytü`l-Hikme:Bagdat`ta Abbasiler tarafindan kurulan ve tercüme faaliyetleri yürütülen ilim müessessesi.
-Es-Sakaiku`n-Numaniye:Osmanli müelliflerini tanitan biyografi eseridir.
-Hadislerin Tedvini:Hadislerin ilk tedvin eden sahis Sihabu`z-Zühri(701-702).Emeviler devri Ömer b. Abdulaziz zamaninda hadislerden ser`i hükümlere dair olanlari fikih bablariona göre ilk olarak tertip eden Medineli Imam Malik(765).
-Nizamiye Medreseleri:Mizamiye medreselerinin kurulmasi ve yayginlasmasi Selcuklu Sultani Alp Arslan zamanida olmustur.
-Enderun-i Hümayin:Saray icinde Sehzadelerin yetistirilmelerine gösterilen itina ile birlikte; mülki, idari ve diger bazi elemanlarin yetistirildigi yer.
-Danismend-Softa:Sahn medreselerinin talebelerine danismend, Tetimme medreselerinin talebelerine Sohta(Softa) deniyordu.
-Bed-i Besmele cemiyeti(Amin alayi):Osmanli toplumunda egitim- ögretimin ilk kademesini olusturan (sibyan) bu kurumlarin cok önemli yerleri vardi.Bu okullara Yüksek tabaka“Bed-i Besmele cemiyeti“ halk arasinda amin denilen, dikkat cekici bir törenle baslanirdi.Amin alayinda, ilahiye baslayana Amincibasi, bu merasimlerde Yunus Emre , Niyazi Misri´nin ilahileri okunurdu. Amin alayinda en son okunan „Mektepliler“ Gülbank`i“ söylenirdi.
-Vakif: Bir mali veya mülkü satilmamak kaydiyla, Allah rizasi icin bir hayir isine bagislamaya vakif denir.Vakif yapan , vakif kuran kisiye Vakif denir. Vakif tabirinin cogulu evkaf, ve vukuf olarak gelir.
-Sebil:Sehir ve kasabalarda, bilhassa sicak mevsimlerde, insanlarin su ihtiyacini karsilamak icin kurulmus olan tesislere Sebil denir.
-Mescid:Anadolu`da mescid kelimesi minberi olmayan icinde Cuma ve bayram namazlari kilinmayan mahalle camileri icin kullanilmistir.
-Kervansaray:Sehirler arasindaki mesafeler ve issiz yerlerde bulunan konaklama yerlerine Kervansaray ayni görevi yerine getiren ama meskun yerlere veya sehirlere yapilan binalara da han denilmektedir.
-Mimar Sinan:Mimar Sinan`in ilk ve önemli eseri 1548`de tamamladigi Sehzade camii, 1557 de Süleymaniye, 1575 `de Selimiye camileri yapildi.
332-Ümmet-i Kaime:Kiyam duran bir topluluk yani hakblir, dogru, dogrulan , Allah icin kalkan, müstakim, istikamet üzere bulunan , adil ümmet anlamina gelir.(Hak Dini Kur`an Dili,2,1159)
333-Ümmül-Kura:Ümmül –Kura, karyelerin yerlesim biriminin anasi, merkezi, demek olup Mekke`nin özel adlarindan biridir.Bu isme , bagrinda cihanin kiblegahin barindirmasi olamsi sebebiyle layik görülmüs olmalidir.
334-Ulu peygamberler:Hz.Nuh.Hz.Ibrahim, Hz.Musa, Hz.Isa, Hz.Muhammed Mustafa (sas).Kur`an-i Kerim, peygamberlerin bazisini, sabir ve tahammüllerin coklugu ve buna devam etmesleri sebebiyle, onlari“Ülü`l azm-karar sahibi“ diye vasiflandirmistir.
335-Umman:Arabistan yarimadasinin güney dogusunda yer alan bir ülkedir.Umman`da yazili bir anayasa, siyasi partiler ve yasama meclisi bulunmamaktadir.Yönetim; Mutlak krallik, atama yoluyla olsuturulmus bir danisma mecliside vardir. Baskenti Masket,Baslica ürünleri;petrol, muz,balik,hurma, bakir.1970`te yalnizca üc olan ilkokul sayisi l989`da 300`e cikti.1986`da ilk üniversite acildi.Umman`in siyasak ve hukuksal sisteminin temel kaynagi Islam hukuku olan seriattir.Umman`da resmi dil arapca`dadir.
336-Umre:Hac günleri disinda yapilan Kabe ve diger mukaddes yerlerin ziyareti.
337-Urfa`da yasamis peygamberler:Hz.Ibrahim,Hz.Eyüb, Hz.Elyesa,Hz.Suayb,Hz.Lut(as).
338-Vaftiz:Hiristiyanliga yeni girenin ve cocugunun dine girmesi icin gerekli sayilan , suy sokma töreni.
339-Vahdettin :Asli,Vahidüddin, 36.ci Osmanli padisahi.Italya`da vefat ettikten sonra Sam`da Sultan Selim Camii kabristanina defnedildi.Sevr muahedesini imzaladi.
340-Vatan:Bir kavmin veya milletin yasadigi, kültürünü, olusturup gelistirdigi , üzerinde hakimiyet kurarak idare ve imar ettigi toprak parcasinin adi.Vatan idealine vatanperverlik denir.
339-Valide sultan:Padisahlarin annelerine verilen unvan.
340-Veda hacci:Hz.Peygamberin hicretin 10.yilinda veda haccinda yaptigi meshur konusma.
341-Veda yokusu:Medine`y einen dik bir yolun tepesidir.Eskiden itibarli kimseler bu tepeye kadar ugurlanirdi.
342-Verbalizm:Söz veya yazi da fikirden cok kelimelere agirlik verme, cok büyük seyler söylüyormus hissi uyandirma egilimi, bossözcülük, lafazanlik.
343-Yavuz sultan selim:Osmanli imparatorlugunun en ihtisamli padisahlarindan birisi var ki, halifelik gibi o yüce makami Abbasilerden alip Osman ogullarina gectigini Halep sehrinde bir Cuma namazinda ilan etmistir.Bu padisah Fatih`in torunu, Kanuni sultan süleymanin babasidir.24 Nisan 1512 de ezeli rakibi olan sah Ismail`i ortadan kaldirmis, sirtinda cikan bir cibandan dolayi vefat eden, Caldiran zaferinin kahramani bir büyük padisah.
344-Yemin-i Gamus:yalan yere bile bile yapilan yemin.
345-Yemin-i Münakide:Akit yemini, and icme.
346-yakin cag:1789 Fransiz ihtilali ile baslayip, günümüze kadar sürer.
346-Yeni cag:Istanbul`un fethinden, 1453 tarihinde baslayip, 1789 tarihli Fransiz ihtilaline kadar sürer.
347-Yeni Ilmi Kelam:Yeni ilmi kelam, Izmirli Ismail Hakki `nin kelama dair eseri.
346-Yesrib:Peygamberimiz, Medine´ye Yesrib denilmemesini hos görmemeis“O , Medine`dir“ demistir.Medine`nin eski adi.
347-Yusuf(as):Hz.Yakub`un oglu.Kur`an`in adi gecen Ibrani peygamberlerdendir.
348-Yusa(as):Hz.Musa`dan sonra peygamber olmus ve Beni Israil`i cöllerden kurtarmistir.
347-Yunus Emre:Hicri 638 yilinda dogdugu, 720 yilinda vefat ettigi söylenir.Orta Anadolunun bir cok yerinde ona nisbet edilen yatirlar mevcuttur.Azerbaycan, Iran, Suriye ve Anadolu`yu dolasti.Yunus Emre`in yasadigi 13.asir, Selcuklu devletinin cöküs devresidir.
347-Zaviye:Tekkenin kücügüdür.Daha cok sehir ve kasabalarin ücra köselerinde bulunur.Taviye;hücre,kücük oda manalarina da gelir.
348-Zebur:Sözlüte, kitap manasina gelir.zebur , Davud Aleyhisselama gönderilmistir.zebura, Mizmarlar da denir.Zebur, Ibranucedir.Tamami 150 suredir. Bu surelerin ellisi kral Bühtü Nasr`dan bahseder.Geri kalan ellisi de va`z,nasihat ve hikmetlerden ibarettir.
349-Zelletü`l-Kari:Manasi degisecek sekilde Kur`an- yanlis okumak.Buna zelletu`l-kari denir.Anlami“Okuyanin sürcmesi,“ yani yanlis okumasi demektir.
350-Zemzem:Kabe´nin yaninda bulunan kuyu ve bu kuyunun mukaddes suyunun adi.Ibrahim(as)`in duasi, Hacer`in teslimiyeti ve henüz kücük bir bebek olanIsmail (as) `in hatiri icin, Yüce Allah zemzemi ortaya cikardi.
350-Zerdüstlük:Iran Zerdüst tarafindan kurulan tek tanrili inanc sistemi.Inanilan tanriya verdikleri Ahura Mazda adiyla baglantili olarak Mandeizm de denir.Sonraki dönemler de ise daha sonra cok Musevilik adiyla anilmaya baslamistir.Zerdüstcülük`pün kutsal kitabi, hikmet ve bilgi anlamina gelen Avesta`dir.Günümüzde terdüstlük, Parisilik olarak adlandirilmaktadir.
350-Zünnun:Kur`an`da adi gecen Yunus Peygamberin lakabi. Kelime olarak anlami balik sahibi demektir.Asil ismi Yunus Ibn Matta`dir.Hz.Yunus Aleyhisselam, peygamber gönderildigi kavminin yola gelmemesi üzerine Allahu Teala`nin henüz bir izni olmadan kavmini birakarak ayrilip gitti ve bir gemiye bindi.Geminin Geminin yürümemesi veya batma tehlikesi gecirmesi gibi bir nedenle, yolculardan birisinin denize atilmasi gerekti.Kur`a cektiler. Yunus`a cikti ve denize atildi.Denizde kendisini balik yuttu.Bir sure baligin karninda Allah`a dua etti.Yunus Aleyhisselami, balik sahile atti.(Diyanet Meali,Sh.328)
350-Yahova sahitleri(yehovacilik):19. asrin ikinci yarisinda Amerika`da ortaya cikti.Yehova sahitlerinin baska bir adi da”Yeni Dünya Cemiyeti” dir.Bu isimle 1931 yilindan itibaren taninmistir.Hiristiyan olduklarini ileri sürmekteyseler de Yahudi nüfusu altinda bulunmakta ve onlarin hesabina calismaktadirlar.B cereyan museviligin tesiri altinda bulunan bir Hiristiyanlik teskilatidir.Pavlus`u kendilerine rehber edinirler.Diyanet Isleri baskanliginin 2.5. 1966 ve 54 sayili karari ile Yehova sahitligi hakkinda yazisi aynen söyledir:”….Yehova`nin sahidi müstakil bir din olmayip Yahudiligin tesiri altinda kalan ve hiristiyanlik teskilati veya bilinen mezheplerden ayri ve yeni ihdas edilmis bir mezhep” tir.
351-Yahudi:Yahudi kelimesi buzagiya tapmaktan tevne ettikleri vakit israilogullarina takilmis bir addir.Bir rivayete göre d Hz.yakub`un en büyük oglu Yahuza`ya nisbet edilmistir.
352-Yemen:Yemen Araop Cumhuriyeti yada Kuzey Yeme.Arabistan Yarimadasi`nin güneybatisinda yer alan ve 1918`de Kuzey Yemen olarak bagimsizligini kazanan ülke, 1962`de Yemen Arap Cumhuriye adini aldi.1990 `da Yemen Demokratik Halk Cumhuriyeti ile birleserek Yemen Cumhuriyeti`nin bir parcasi oldu.Baskenti Sana`dir. Öteki önemli kentler Hudeyde,Adenve Taiz`dir.Ilk ve orta ögrenim parasizdir.Baslica ürünleri:Patates, arpa, bugday, hurma, pamuk, kahve ve tütün.
353-Vahiy-i Gayri Metlüv:Okunmayan vahiy demektir.Peygamberin Kur`am disi aldigi vahiydir.Cibril,Kur`an icin indigi gibi sünnet icinde iniyordu.
354-Vahy-i Metlüv:Okunan vahiy demektir.Bundan maksat Kur`an`dir.
355-Velime:Her türlü mululuk veren hadise sebebiyle verilen ziyafet anlamina gelen velime, terim olarak, dügün yemeginin özel ismi haline gelmistir.
356-Veysel Karani:Yemen`in Karen köyünde 556-560 yillarinda dogmustur.Siffin savasinda 657 yilinda sehit oldu. Türbesi üc yerde;Yemen , Sam ve Siirt`in Baykal ilcesinde tabiindendir. Siffin savasi 657 yilinda Hz.Ali ile Suriye valisi Muaviye bin Ebu Süfyan arasinda Firat`in sag kiyisina yakin Rakka`nin dogusunda bulunan Siffin`da yapilan savas.
357-Zimmi:Islam Devletinde yasayan gayr-i müslim(Hak Dini Kur`an Dili, cilt:10)
358-Zooloji: Zooloji yada hayvanbilim, biyolojinin hayvanlari inceleyen dalidir ve bu alanda calisan bilim adamlarina zoolog denir.
359-Zülfikar:Peygamber Efendimizin Uhud harbi günü, Hz.ali efendimize hediye ettigi ünlü kilic.ucu iki catalli ve ortasi da akan kanin daha kolay akmasi icin oluklu oldugindan bu adla anilmistir.
360-Zünnar:Hiristiyan kesislerin,papazlarin, nefsi kirma veya perhizle yasama vasitalarindan olamak üzere ciplak bedene kusandiklari uclari sarkik ipten örme, kaba ve sert kusak,Islam dininde Peygamberimiz(sas) zünnar baglamayi münafiklik alameti olarak saymistir ve küfürdür.

BAZI TERİMLER
AKABE BİATI: Nübüvvetin 11. senesinde Mekke’nin haricindeki Akabe denilen yerde Medine ahalisinden bir cemaatın, Hz. Peygamber’le (A.S.M.) gürüşüp konuşarak İslâm’ı kabul ve tasdik ettikleri biat hâdisesi.
AKSAM-I SEB’A:Yedi kısım. * Gr: Kelimelerin (sahih, misâl, muzaaf, lefif, nakıs, mehmuz, ecvef) bölümleri.
AKSAM-I SELASE : Üç kısım. * Gr: İsim, fiil, harf bölümleri.
ÂL-İ ABBAS : Emevilerden sonra 749 senesinden 1258 senesine kadar süren Abbasi hükümdar ailesi.
ANGLİKAN:İngiliz kilisesine bağlı kimse.
ARZ-I MUKADDES : Kudsi, mübarek yer. Eski peygamberlerin çok eseri bulunan Kudüs, Filistin. (Arz-ı mukaddes: Temiz yer (arz-ı mutahher) ve mübarek yer demektir ki, Beyt-i Makdis’in bulunduğu yerdir. Vaktiyle birçok enbiyanın makarrı olduğundan böyle tesmiye olunmuştur. Bir rivayete göre İbrahim (A.S.) Lübnan Dağına çıktığı zaman, Allah Teâlâ: “Bak, gözün nereye kadar yetişirse orası mukaddestir ve zürriyetine mirastır.” buyurmuştur. Bunun tâyin ve tahdidinde tur yani cebel ve havalisi denilmiş. Dimeşk, Filistin ve Ürdün’ün bir kısmı denilmiş, Arz-ı Şam da denilmiştir. Hz. Musa, Mısır’dan çıktıktan sonra Şamda iskân vadedildiği ve Beni İsrâil’in buna Arz-ı Mevaid dedikleri de söylenmiştir.
BAHÎRA:Süryâni rahiblerindendir. Zamanın ilim ve fenlerine vâkıf ve bilhassa hey’et ve nücumda ihtisas sahibiydi. Bu sebepten rahiblerin câhilleri kendisinden hoşlanmazlardı. Hazret-i İsâ’nın ulûhiyetini ve Hz. Meryem’in ümmullah olduğunu inkâr ve ilân ettiğinden, bulunduğu manastırın reisi tarafından kovulmuş ve Şam yolu üzerinde Busra civârında bir manastır edinmişti.İbn-i Hişam’ın siretinde İbn-i İshak’tan rivâyet olunarak: “Bahîra, kilise âleminde büyükten büyüğe intikal edip gelen bir kitaba malik bulunuyordu. Resül-i Ekremin bütün ahvâl ve evsafı bu kitabda yazılıydı.” deniliyor ki, bu kitab “El-Enbâ” ünvânıyla bıraktığı rivâyet olunan bir kitab olacaktır. Kitabın başlıca bahisleri, yakında Arabistanda bir Nebi-i Zişân çıkacağı, tevhid itikadına dâvet edeceği ve putlara ibâdetten nehyedeceği mevzuu etrafında toplanıyordu.(Meşhur Bahîra-yı Rahib’in meşhur kıssasıdır ki: Nübüvvetten evvel, Resül-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, amcası Ebu Tâlib ve bir kısım Kureyşî ile beraber, Şam tarafına ticarete gidiyorlar. Bahira-yı Râhib’in Kilisesi civarına geldikleri vakit oturdular. İnsanlar ile ihtilât etmiyen münzevi Bahira-yı Râhib birden çıka geldi. Kafile içinde Muhammed-ül Emin’i (A.S.M.) gördü. Kafileye dedi: “Şu Seyyid-ül-Alemîndir ve Peygamber olacaktır.” Kureyşîler dediler: “Neden biliyorsun?” Mübarek Râhib dedi ki: Siz gelirken baktım ki, havada üstünüzde bir parça bulut vardı. Siz otururken, şu Muhammed-ül-Emin (A.S.M.) tarafına bulut meyletti, gölge yaptı. Hem görüyordum ki: Taş, ağaç ona secde eder gibi bir vaziyet gördüm. Bu ise, nebilere yapılır.
BEDR MUHAREBESİ:Bedir, Mekke-i Mükerreme ile Medine-i Münevvere arasında bir yer olup; Hz. Peygamber Efendimizin hicretinin ikinci senesi orada Kureyşîlere karşı kazandıkları muzafferiyetle meşhurdur. Bedir, bir ovanın kenarında olup Mescid-ül Gamame isminde bir câmi ve Bedir muharebesinde şehid olan sahabelerden 13 zâtın türbeleri mevcuttur. Bedir harbi, Ramazanda Cuma günü vuku bulup Peygamber Efendimizin (A.S.M.) maiyetinde 320 kişi vardı. Bunların sekseni muhacirînden, gerisi ensardandı. Kureyş kervanı ile Şam’dan dönen Ebû Süfyan’ın önüne çıkılmış iken, Ebû Süfyan haber alarak Mekke’den yardım istemiş, Ebû Cehil’in maiyetinde Mekke’den gelenlerle beraber Kureyşliler 1000 kişi kadar olmuşlardı.
Beytu’l-mal: (Eskiden) İslâm Devletinin maliye hazinesi, (sonraları) ve¬resesi bilinmeyen veya vârisleri başında bulunmayan ölülere ait malların muhafaza edildiği sandık ve bunun idaresi.
Câferîler: Hz. Ali’nin Hz. Hüseyn neslinden gelen torunu İmam Ca’fer-i Sâdık’ımezheb İmamı tanıyan şiîler; bunlara «isnâ-aşeriyye» ve «imâmiyye» de denilir.
CEBRİYE:Cüz’i irâdeyi inkâr edenlerin bâtıl mezhebi.
CELALEDDİN-İ SÜYÛTÎ: (Hi: 849 – 911) Abdurrahman bin Ebu Bekir Muhammed adı ile de anılır. Hadis imamı ve müctehid bir zattır. Mısırlıdır. Süyût şehrinde doğdu. Mısır’da vefat etti. Zamanının büyük İslâm allâmelerindendir. Asıl adı: Ebû Bekir oğlu Abdurrahman’dır. Tefsir, fıkıh, hadis ilmine dair eserleri vardır. Celaleddin Muhammed bin Ahmed Mısrî’nin, İsrâ Sûresine kadar yaptığı (Hi: 864′de vefat edince yarıda bıraktığı) tefsiri tamamlamıştır ve Celaleyn Tefsiri denmiştir.
Cumhûr-ı fukahâ : Fakîhlerin büyük çoğunluğu.
DÂR-ÜN NEDVE: Müslümanlıktan evvel, Kureyş kabilesinin münakaşalar için toplandığı bir yerin adı olup, Kusey ibn-i Kilâb tarafından kurulmuştur. (Sonradan Hz. Muhammed’e (A.S.M.) karşı bulunanların toplanmalarından dolayı fesat ve münafıkların toplandıkları yer mânâsına kullanılmaya başlanmıştır.)
Dehriler: Dünyada olup biten her şeyi tabiata maleden ve zamanının ka¬dim (ezelî) olduğuna inanan ve âhireti tanımayan kimselerdir.
EBU BEKİR-İ SIDDIK (R.A.):Asıl adı Abdullah, künyesi Ebu Bekir, lâkabı Sıddık ve Atik. Erkekler içerisinde Resul-i Ekreme (A.S.M.) ilk iman eden; bütün muharebelerde ona refakat eden; seferde, hazarda, bütün tehlikeli anlarda Peygamber Efendimizle (A.S.M.) beraber çalışmış ve onun en yakın Sahâbesi. Onun sohbetinden feyz almış, nübüvvet sırlarının en samimi mahremi. Her şeyini, bütün malını İslâmiyet uğruna, Peygamberimize (A.S.M.) sadakati ile feda etmiş, sırf lillâh için çalışmış, hiç bir maaş kabul etmeden hilâfet makamında bulunmuş, İslâmın ilk Reis-i Cumhuru olmuştu. Seçimle başa geçmiş, zekât vermeği kabul etmemek ve irtidad etmek gibi hareketlere karşı mücadele etmişti. Kur’ân-ı Kerimin Sure ve Ayetlerini ilk def’a cem’ edip bir cilt halinde toplamıştı. Hilâfeti zamanında Hz. Halid kumandasında İslâm Ordusu Suriye ve Şamı fethetmişti.
EBU-D DERDA: Uveymir adı ile de meşhurdur. Ashab-ı kirâmın âlim ve hakîmlerindendi. Peygamberimiz: “Uveymir, Ümmetimin hakimlerindendir” buyurmuştur. Uhud’dan itibaren bütün muharebelerde bulunmuştur. 179 hadis rivâyet etmiştir. Hikmetli sözlerinden birisi şudur: “Âlim olmayınca insan müttaki olamaz, bir âlim âmil olmadığı halde ilim sâhibi sayılamaz.”
EBU HÜREYRE (R.A.): Peygamberimize (A.S.M.) bütün gücüyle hizmette bulunmuş ve İ’lâ-yı kelimetullâh yolunda Peygamber (A.S.M.) ile bütün muharebelere iştirak etmiş, 5374 aded Hadis-i Şerif nakletmiştir. Hicri 75 yılında, Medine-i Münevvere’de, 78 yaşında iken dâr-ı bekaya irtihâl etmiştir. (R.A.)
Ehl-i hadîs: Hadîs bilgini. Fıkıhta hadîs taraftarları, fıkhî meseleleri daha çok hadislere dayanarak inceleyen ve çözümleyen fakîhler.
Ehl-i re’y: Fıkıhta re’y taraftarları, fıkhî meseleleri daha çok ictihad ve kıyasa dayanarak açıklayanlar.
EİMME-İ SELÂSE Üç imâm. Fıkıh kitablarında ekseriyetle İmâm-ı A’zam, İmâm-ı Şâfi’i, İmâm-ı Malik için söylenir. Hanefi Mezhebine dâir mes’elelerin bahsolduğu kitablarda “Eimme-i Selâse”den maksad; İmâm-ı A’zam ile iki talebesi olan İmâm-ı Muhammed ve İmâm-ı Ebu Yusuf’dur.
EMEVİ DEVLETİ: Dört halife devrinden sonra devlet idaresi Beni Ümeyye hanedanına geçmiştir. Buna nisbetle bu devlete “Emevi Devleti” adı verilmiştir. (Mi: 661-750) seneleri arası Emevi Devletinin saltanat devresidir. Muâviye bin Ebi Süfyan’dan başlamak üzere 14 halife gelip geçmiştir. Son halife Muhammed bin Mervan (2. Mervan) dır. Bu devirde kavmiyetçilik İslâmiyete çok zararlar vermiştir. Yine bu devirde Din-i Mübinin aktar-ı İslâmda yayıldığını unutmamak icab eder. Doğuda Türkistan ve Endonezya, kuzeyde Kafkasya, batıda Anadolunun yarısı, İspanya ve Kuzey Afrika Emevi topraklarına katıldı. Emevi hükümdarlarının Ehl-i Beyt’e ettikleri zulüm ve akıttıkları kan sebebiyle çıkan isyanlar devleti zayıflattı. Abbâsi taraftarları ile kavi bir ekseriyet Abbasi tarafına geçti. Horasan’lı Ebu Müslim, Emevi Devletini bir muharebede Abbasilere devretti. Böylece Emeviler tarihe karışmış oldu
ENDÜLÜS:(Mi: 756-1031) Dört halife devrinden sonra kurulan Emevi devleti yıkıldıktan sonra Emevilerin Afrikadan Avrupa’ya geçip şimdiki Portekiz ve İspanya’da kurdukları İslâmi devletin bir ismidir. Bunlara Endülüs Emevileri denir. Abbasilerin katliâmından kurtulan Abdurrahman ismindeki zât Afrika yoluyla İspanyaya geçerek Emevilerin orada devamı sayılabilecek Endülüs Emevi devletini kurdu. El-Dahil (muhacir) lakabiyle maruf Abdurrahmandan itibaren lll. Hişamla sona ermek üzere 16 halife gelip geçmiştir. lll. Abdurrahman’a kadar Kurtuba emirliği diye adlandırılan bu devlete bu hükümdar zamanında Emdülüs Emevi Hilâfeti nâmı verildi. Hükümdar, Emir-ül Mü’minîn ünvanını aldı. Bu devir; ilim ve irfanın zirveye ulaştığı, Avrupalıların ilim tahsili için Endülüs’e akın ettikleri devirdir. Bundan sonra Emevilerin inhitat ve sukut devri başlar. Ne kadar çalışırlarsa da kaderin fetvasıyla icraatı sona erer
ERMENİ: Eskiden batı Asya’nın kuzey kısmında ve Avrupa’nın Asya’ya komşu olan bazı yerlerinde dağınık şekilde yaşayan bir milletti ki, İranlılar ve Romalılar tarafından birçok defa mağlub edilmeleri üzerine çeşitli yerlere dağılmışlardır. Ve bu dağılma sonucunda büyük şehirlere de yerleşerek san’at, kuyumculuk ve ticaret gibi işleri elde etmişlerdir. Ermeniler nerede varsa, bugün kendi dillerini konuşmaktadırlar.
EVLİYA ÇELEBİ:Kütahya’lı olup, Mi: 25 Mart 1611′de doğmuştur. Meşhur eseri; Seyahatnâme’sidir.
EYVAN-I KİSRA:Dicle Nehri kenarında sol tarafta Medâyin şehrinde yıkıntıları bulunan eski İran (Acem) Padişahına mahsus bir saray. Bu saray, Peygamberimizin (A.S.M.) doğduğu gece çatlamıştır.
EZVAC-I TÂHİRAT : Hz. Peygamber Efendimizin (A.S.M.) ismetli ve iffetli, pâk zevce-i muhteremeleri (R.A.) “Mü’minlerin anneleri” diye bilinen ve Peygamberimize (A.S.M.) âilelik etmek şerefine ermiş mübârek hanımlar.(Zât-ı Risaletin akvâli gibi, ef’al ve ahvâli ve etvâr ve harekâtı dahi menabi-i din ve şeriattır ve ahkâmın mehazleridir. Şıkk-ı zâhirîsine Sahabeler hamele oldukları gibi, hususi dairesindeki mahfî ahvalâtından tezâhür eden esrar-ı din ve ahkâm-ı şeriatın hameleleri ve râvileri de Ezvac-ı Tâhirat’tır ve bilfiil o vazifeyi ifa etmişlerdir. Esrar ve ahkâm-ı dinin hemen yarısı, belki onlardan geliyor. Demek bu azîm vazifeye, bir çok ve meşrebce muhtelif Ezvac-ı Tâhirat lâzımdır.
FECR-İ ÂTÎ:Gelecekteki fecr. 1908 meşrutiyet inkılâbından sonra Servet-i Fünun mecmuası etrafından toplanan bir kısım gençlerin kurmak istedikleri ekolün (cemiyetin) adıdır.
FECR-İ SÂDIK:Sabaha karşı şark ufkunda yayılmaya başlayan beyaz bir aydınlık. Bunun mukabili birinci fecirdir ki, bir aydınlıktan sonra tekrar aydınlık gider. Bu birinci aydınlığa fecr-i kâzib denir. Sabah namazının vakti, fecr-i sâdıkta başlar.
Fer’î fıkıh: Usûl-i fıkıh karşılığı olup fıkhın ana hükümlerinin tatbik edil¬diği meselelerle uğraşan fıkıh dalı.
FIKH-I EKBER:Yüksek fıkıh. Dinî bilgilerin en mühim olanı. İmana dair ilim. * İmam-ı Azam hazretlerinin meşhur eserinin ismi.
Fıkıh (Fıkh) : Bilme, anlama söz veya işin gayesini iyice kavrayacak şekil¬de derin ve ince anlayış. Terim olarak: Tafsîlî (ayrı ayrı) delille¬rine dayanarak amelî olan şer’î hükümleri çıkarma, diye tarif edi¬lebilir. Dar manâsıyla; İslâm hukuku.
Fidye: Esir veya bir kimsenin kendisini kurtarması için verdiği mal.
Firâset: Derhal anlama, ileriyi kavrama; bir nevi sezgi.
Gulât-ı şîa: Şiîlerden son derecede sapıtmış olanlar, sapık şiîler.
HALİD BİN VELİD: Câhiliye devrinde Kureyş eşrafındandı. Hudeybiye muahedesinden sonra Müslüman oldu. Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, kendisine Seyfullah namını vermiştir. Çok kahraman bir gazi idi. Suriye, Filistin, Şam gibi yerler onun himmeti ile feth olunmuştur. 18 Hadis-i şerif nakletmiştir.Hicri 21 senesinde Suriye’de dar-ı bekaya göçerken: “Bunca muharebelerde bulunup bu kadar yaralar almış olduğum halde, hiç birinde vefat etmeyip akıbet yatakta öldüğüme kederleniyorum.” meâlinde konuşmuş, atını ve silâhlarını fisebilillah vakfetmiştir. (R.A.)
HENDEK GAZVESİ Peygamberimizin (A.S.M.) büyük muharebelerinden birisi olup, hicretin beşinci senesinde Şevval ayında vuku bulmuştur. Asıl muharebeyi uyandıranlar Beni Nadir kabilesi olup bunlar Kureyş ve Gatfan kabilelerini de davet etmekle hepsi birden Medine-i Münevvere’ye hücuma geçtikleri vakit, Hz. Resullulah Efendimiz Selman-ı Fârisî’nin (R.A.) reyiyle Medine’nin etrafına hendek kazılmasını emretti. Bu münasebetle Gazve-i Handek denmekle meşhur oldu. Muharebe bir ay kadar devam edip, nihayet Yahudilerle Kureyş arasına nifak düşmüş ve kâfirler şiddetli bir fırtınaya tutulup perişan bir halde dönmüşlerdir.
HAREM-İ ŞERİF: Kâfir ve müşriklerin girmesi yasak olan ve canlı mahlukun öldürülmesi men’edilen Mukaddes Kâbe ve civârı.
HAREMEYN:İki mukaddes harem. Müşrik ve kâfirlere yasak olan mukaddes Mekke-i Mükerreme ve Medine-i Münevvere.
HAREMEYN-İ ŞERİFEYN:Mekke’deki Kâbe ile Medine’deki Ravza-i Mutahhara.
HASAN-I BASRİ:(Hi: 21-110) En ileri Tâbiînden olup hadis ve fıkıhta büyük âlimlerdendir. Basra’da medfundur. Mezheb sahibi bir müçtehiddir. Sahabe-i Kiram’dan 130 zat ile görüşmüş, Buharî, Müslim, Ebu Davud, Tirmizî, Neseî, İbn-i Mace kendisinden hadis nakletmişlerdir.
HÂTEM-ÜL ENBİYA:Peygamberlerin en sonuncusu Hz. Muhammed (A.S.M.)
HÂTEM-ÜL HÂTEM: Hz. Muhammed’in (A.S.M.) Tevrat’taki ismi.
HAVARİYYUN:Hz. İsa’nın (A.S.) yardımcı ve sahabeleri olan 12 kişinin hepsine birden verilen isim. Bunlar: İsa’nın (A.S.) Petrus adını verdiği Yunus’un oğlu Simun, kardeşi Andreas, Yakub, Zebedi’nin oğlu Yuhanna, Filipus ve Bartholomaeus, Matta ve Tomas, Alte’nin oğlu Küçük Yakub, Gayur Simdeu, Yakub’un oğlu Yahuda, hain Yahuda İskariyot’tur.
Hulefâ-i Râşidin : Hz. Peygamber’den sonra halifelik makamına gelen dört halife: Ebû Bekr, Ömer, Osman ve Ali (R.A.).
HURUF-U HALK:Sesi boğazdan çıkan harfler. (Hâ, hı, ayn, gayn, he, hemze gibi)
HURUF-U HECÂ:Alfabe sırasına göre dizili harfler. * Kelimelerdeki harflere ayrıca ses katan elif, vav, he, yâ harfleri.
HURUF-U KAMERİYE: Gr: Arapçada kelimenin başında harf-i tarif olduğu vakit, harf-i tarifin lâmı okunan harfler. Meselâ: El-Kamer, El-İnsân, El-Bedi’ kelimelerinde olduğu gibi. Burada kelime başında “kaf, elif, bâ” harfleri kameriyeden olduğu için aynen okunuyor. (Bunlar: Elif, bâ, cim, hı, hâ, ayın, gayn, fe, kaf, kef, mim, vav, he, yâ harfleridir.)
HURUF-U LEYYİN:”Vav, ayn ve elif” harfleri.
HURUF-U MECHURE: Cehr ile okunan harfler. (Zı, lâm, kaf, vav, ra, bâ, dad, hemze, zel, gayın, ze, elif, cim, nun, dal, mim, tı, yâ, ayın.)
HURUF-UL MUKATTAA: Gr: Kur’an-ı Kerim’de sure başlarında bulunan, kesik kesik, ikisi üçü birleşik veya tek başına yazılı hafler. Elif Lâm Mim, Yâ Sin, Elif Lâm Râ… gibi. Bunlar İlahî birer şifre olup, mânalarını anlayanlar Resul-ü Ekrem (A.S.M.) ve O’nun vârisleridir.
HURUF-U MUNFASILA:Gr: Kendisinden sonra gelen harflere bitişmeyen (vav, rı, dal, hemze, ze, zel) gibi harfler.
HURUF-U MUTTASILA: Gr: Kendisinden sonra gelen harflerle bitişip yazılan harfler.
HURUF-U MÜSTA’LİYE Tecvidde: Harf ağızdan çıkarken dilin üst damağa yapışması halinde veya üst damağa doğru gitmesiyle çıkan harfler: Kaf, tı, zı, dat, hı, sad, ayın, gayın, Bu harflerin mukabili “istifâle” harfleridir.
HÜCRE-İ SAÂDET Saâdetli oda. Fahr-i Kâinat Hazret-i Peygamber’in (A.S.M.) odası.
İLHANLILAR İlhanlılar hanedanı ve bu hanedanın idare ettiği XIII. asrın sonu ve XIV. asrın ilk yarısında yaşayan bir yakındoğu imparatorluğu.
İMAM-I ŞÂFİÎ (Hi: 150-204) İmam-ı Abdullah bin Muhammed diye de anılır. Üçüncü ceddi olan Şâfiî, hayatında Resulüllâh’ı (A.S.M.) gördüğü için o isimle anılır. Nesebi, Abd-i Menaf’da Peygamberimiz (A.S.M.) ile birleşir. Gençliğinde çok fakir bir hayat yaşadı. Çok ileri muhaddis ve müfessir-i Kur’andır. Usul-ü Hadis ve Fıkha dair te’lifatı vardır. Şâfiî Mezhebinin imamıdır. Tıb, şiir ve edebiyatta da çok ileridir. (K.S.)
İMAM-I TABERANÎ (Süleyman bin Ahmed Taberanî) Hadis âlimidir. Şam’da Taberiyye’de doğmuş ve orada vefat etmiştir. (260-360) Kebir, Evsat ve Sagir hadis kitablarını yazmak için 33 sene Irak, Hicaz, Yemen, Mısır ve başka yerleri dolaşmıştır.
İMAN-I TAHKİKÎ İmana aid bütün mes’eleleri yakînî surette tedkik ile bilmek ve yaşamak ve tahkikî iman derslerini veren ve taklidî imanı tahkike tebdil eden eserleri sadakatla okumak neticesinde hâsıl olan sağlam, sarsılmaz iman. (Mü’minin kalbi tasdik nuru ile o derece münevver olmasıdır ki, o nur bütün letaif-i insaniyyeye nüfuz eder.)
İMAN-I TAKLİDÎ Az şüphelere mağlup olabilen, başkalarını takliden olan iman. Tahkik ehline ait olmayan, câhillere mahsus iman.
İlm-i Kelâm: Kelâm ilmi. İlk olarak Allah’ın Kelâm sıfatı üzerinde, yapılan münakaşalarla meydana çıktığı için bu isimle meşhur olmuştur. Konu ve gayesi itibariyle iki türlü tarif edilmektedir: 1 — Allah’ın zât ve sıfatından, başlangıç ve sonucu itibariyle kâinatın durum¬larından İslâm’a göre bahseden bir ilimdir. 2 — Hüccetleri ser-detmek, şüpheleri kaldırmak ve dinî akideleri isbat etmek için tam bir güce sahip olmayı sağlayan bir ilimdir: Teolo)i.
İRADE-İ CÜZ’İYYE Allah tarafından insanın kendi salâhiyetinde bıraktığı istek, arzu. İnsanın herhangi bir tarafa meyletme kuvveti ve isteği. Az ve zayıf irade.
İRADE-İ İLÂHİYE Külli irade. Allah’ın emri ve isteği.
İRADE-İ KÜLLİYE Külli irade. Allah’ın her şeye şâmil olan emri ve iradesi.
İstihsan: Bir şeyi güzel ve iyi görme; fıkıh terimi olarak: Zahir kıyasın hükmünü bırakıp illetindeki tesiri gözönüne alarak daha kuvvetli olan gizli (hafî) kıyası kabul etme prensibi.
Mevâli: Mevlâ kelimesinin çoğulu olup azatlı köleler demektir. Arap aslı olmayan müslümanlara da «mevâlî» denildiği vâkidir.
Muhkem : Sağlam. Terim olarak; söylendiği mânâya açıkça delâlet eden,
tevil veya tahsis kabul etmeyen söz. Çoğulu:
Mut’a Nikâhı: Bir kadın ile belirli bir süre içerisinde, bu kadına muayyen bir ücret vermek suretiyle karı koca hayatı yaşamk için akdedilen muvakkat nikâh.
Mücmel: Mânâsı anlaşılamıyacak derecede kapalı ve îzâha muhtaç söz, kısa ifade.
Mürted: İslâm’dan dönen, dînini değiştiren.
Müteşâbih: Birbirine benzeyen. Usûl-i fıkha göre, Kur’ân-ı Ker’îm ve ha-dîs-i şerifte geçen ve ne kasdedildiği kesin olarak bilinemeyen söz. Çoğulu: Müteşâbihât.
Mütevâtir: Yalan üzerinde toptan birleşmeleri aklen imkânsız olan bir top¬luluğun, aynı şekilde başka bir topluluktan rivayet etmiş olduğu haber veya hadîs.
Nâkibu’l-Eşraf: Peygamber (S.A.V.) soyundan gelen kimse (şerif) lerin soy-kütük fşecere) (erinin bozulmamasını teminle görevli kişi; bu soydan gelen kimselerin işlerine bakmak için devletçe görevlen¬dirilen zat.
Sahâbî: Fahr-I Âlem (S.A.V.) Efendimiz’! müslüman olarak görme ve ken¬dileriyle sohbet etme şerefine eren ve islâm üzere ölen kimse. Çoğulu: Sahabe ve ashâb.
Seddü’z-Zerâyl’: Kötülüğe sebep olan yolları kapatma, kötülüğe vâsıta olan şeyleri yasaklama.
Selef-i Salih: Dînin emir ve nehlylerine tam olarak uyan geçmiş kimse ve¬ya kimseler.
Selefiyye: Selef mezhebinde olan kimseler; Allah’ın İsim ve sıfatlarını nass’larda varit olduğu gibi kabul eden ve bunları te’vi! cihetine gitmeyen müslümanlar. Sahâbî ve tabiîler böyle idiler.
Siyer: Sîret’in çoğulu olup gidişat ve insanın tuttuğu manevî yol demek¬tir. Hz. Peygamber’in yaşayışı, savaşlanndaki tutumları, cihad ve savaş mânâlarında kullanılır.
Sükûtî İcmâ’: Herhangi bir asırda belli bir mesele hakkında ortaya atılan dînî bîr görüşü incelemeye kâfi gelecek bir müddet İçerisinde rhüctehidlerin sükût etmeleriyle hâsıl olan icmâ.
Sünnet: Peygamber (S.A.V.)’in söz, fiil ve takrirleri. Gelenek.
Şehr-i Haram.: Zilka’de ayı. Bu ayda savaş haram kılınmıştır. Zilhicce, Mu¬harrem ve Recep ayları da savaş haram olan aylardır. Bu ayların dördüne birden «Eşhür Hurum» denir.
Şîa: Taraflar, yardımcı, fırka, şiîler. Hz. Ali ile Muaviye arasında meydana gelen İhtilafta Hz. Ali tarafını tutanlar.
Tabii: Peygamber (S.A.V.)’in sahâbîleriyle görüşme imkânına ermiş olan ve sahâbîlerden hadîsi şerîf nakleden kimse. Çoğulu: Tabiîn, tabfûn.
Tavaif-i Mülûk: Endülüs Emevî Devleti çöktükten sonra orada meydana çı¬kan küçük emirler.
Teba-i Tabiîn : Tabiîlerle görüşüp bunlardan hadîs-i şerîf nakleden kimseler.
Tefsir: Açıklama, bir sözü îzah etme. Kur’ân-ı Kerîm’in sözlerini açıkla¬ma ve te’vil etme: Yorum.
Tereke (Terike) : Ölen kimsenin bıraktığı, mal ve mülk gibi şeyler.
Tevatür: Yalan üzere ittifakları aklen mümkün olmayan bir cemâatn riva¬yeti.
Tevhid: Birleme, birleştirme. Allah’ın bir olduğunu söyleme. Lâ İlahe İl¬lallah Allah’dan başka Tanrı yoktur, sözünü zikretme.
Te’vil: Bir sözü zahirî mânâsından başka bir mânâ ile açıklama, tefsir etme.
Umre: İhram giymek suretiyle yılın herhangi bir mevsiminde Kâ’be’yi ta¬vaf ve Safa ile Merve arasında yapılan Sa’y'den ibaret bir hab ibdeti.
Usûl-i Fıkıh: Fıkhın kökleri demek olup «Tafsîlî (ayrı ayrı) delillerine da¬yanarak amelî olan şer’î hükümleri istinbat için başvurulan kaide¬ler ilmi»dir. Modern bir deyişle ve yaklaşık olarak: İslâm hukuku metodolo)isi.
Vadia: Bir malı alış fiatın dan aşağısına satma.
BAZI KAVRAMLAR
AFOROZ:Hristiyanlık ve Yahudilikte öngörülen bir dinî ceza türü olup, Kilise hukukuna göre yetkili dinî şahsiyetler tarafından suçlu görülen bir Hristiyanın kendi topluluklarından uzaklaştırılmasıdır
AHKAM-I HAMSE:Beş hüküm anlamına gelen “ahkâm-ı hamse”; vacip, mendup, mubah, mekruh ve haram’dan oluşan teklifi hükümlere denir.
AHKÂMÜ’L-KUR’ÂN:Kur’ân hükümleri anlamına gelen “ahkâmü’l-Kur’ân”; ibâdet, muâmelat, keffâret ve ukûbât ile ilgili âyetlerin yorumunu konu edinen bilim dalına ve bu dalda yazılan eserlere denir.
ATVAR-I SEBA:Kelime olarak “yedi tavır” anlamına gelen atvâr-ı seb’a, bir tasavvuf terimi olarak nefsin; emmâre, levvâme, mülhime, mutmainne, râziye, marziyye ve kâmileden ibaret yedi tavrı anlamında kullanılmaktadır.
BAHAİLİK: Peygamber olduğunu; Kurân’ın neshedildiğini, İslâm’ın emir ve yasaklarının kaldırıldığını ve el-Beyan adlı kitabı ile yeni hükümler getirildiğini iddia eden Bâbîliğin kurucusu Mirza Ali Muhammed’in Tebriz’de öldürülmesi üzerine bâbî fikirleri sürdüren Tahranlı Mirza Hüseyin Ali en-Nûrî’nin kurduğu dini ekole denir.
BEYTUL-İZZE:İzzet evi anlamına gelen beytü’l-izze, Kur’ân’ın bir bütün halinde indirildiği dünya semasında (yere en yakın gökte) bulunan yerin adıdır.
BEYTUL-MAMUR: Sözlükte “îmâr edilmiş ev” anlamına gelen el-beytü’l-ma’mûr; yedinci semada melekler için inşa edilmiş, bir geleni bir daha gelmemek üzere her gün yetmiş bin meleğin ziyaret edip ibâdet ettiği bir mabeddir (Buhârî, Bed’ül-Hak, 6; Müslim, Îmân, 259; Nesâî, Salat, 1; Ahmed, III,149).
BURHAN-I İNNİ:Eserden müessire ya da hadiselerden kanuna doğru götüren delildir. (Tüme varım) Mümkün olan bu âlemin Yaratıcısına; dumanın ise ateşe delil olması gibi
BURHAN-I LİMMİ:Müessirden esere ya da kanunlardan hadiselere götüren delildir. (Tümden gelim) Ateşin dumana delil olması gibi. Zira ateş olunca dumanın çıkması beklenir
BURHAN-I TEMANU: Temânu’ sözlükte “bir şeyi birinden men etmek ya da onun yapmaması için mücadele etmek” demektir. Kelam ilminde, Yüce Allâh’ın birliğini ispat vasıtalarından biri olan burhan-ı temânu’, kâinatta birden fazla yaratıcı olması halinde nizamın bozulacağı esasına dayanan bir delildir. Bu delilin Kur’ân’daki dayanağı şu âyettir: “Eğer yerde ve gökte Allah’tan başka tanrılar bulunsaydı, yer ve gök, (bunların nizamı) kesinlikle bozulup gitmişti. Demek ki Arş’ın Rabbi olan Allah, onların yakıştırdıkları sıfatlardan münezzehtir.” (Enbiyâ, 21/22) Bu âyet, Allah’ın birliğini ispatlayan en güçlü delillerden biridir.
CEBEL-İ NUR: Nûr dağı demektir. Mekke yakınında yüksek bir dağın adıdır. Hz. Muhammed (a.s.), Peygamberlikle görevlendirilmeden önce dağın adı Hira idi.
CEM’U'S-SALÂTEYN:Fıkıh dilinde “iki namazı birleştirmek” anlamına gelen bu tâbir; öğle ile ikindi namazlarının öğle veya ikinde vaktinde; akşam ile yatsı namazlarının akşam veya yatsı vaktinde birlikte kılınmasını ifâde eder.
DİRAYET TEFSİRİ:Kur’ân âyetlerini, âyetler ve hadislerle tefsîr etmekle yetinmeyip dil, edebiyat, din ve çeşitli bilgilere dayanılarak, akıl ve içtihatla yapılan tefsîre denir. Dirâyet tefsîrine re’y tefsîri de denir. Fahruddin Râzi’nin “Mefâtihu’l-Gayb”, Beydâvî’nin “Envâru’t-Tenzil ve Esrâru’t-Te’vîl”, Nesefî’nin “Medâriku’t-Tenzil ve Hakâiku’t-Te’vîl” adlı eserleri bu metotla yazılan tefsîrlere örnektir.
EHL-İ KIBLE:Kabe’ye doğru yönelerek namaz kılmanın farz oluşunu kabul eden kimseler için kullanılan bir kavramdır.
EİMME-İ ERBAA:Dört imam anlamına gelen bu tamlama, dört büyük fıkıh mezhebinin kurucuları olan İmam-ı Azâm Ebû Hanîfe, İmam Malik b. Enes, İmam Muhammed b. İdris eş-Şafiî ve İmam Ahmet b. Hanbel için kullanılmaktadır. Bu tabirin ne zaman çıktığı bilinmemekle birlikte, terkibin yerleşmesinden sonra yazılan fıkıh kitaplarında, isimleri geçen imamlardan topluca bahsederken eimme-i erbaa tabiri kullanılmıştır. Hadiste kütübü sitte denen, altı meşhur hadis mecmuasının yazarlarına verilen isimdir.
EİMME-İ SİTTE:Kütübü sitte yazarları meşhur isimleriyle şunlardır: Buhârî (ö. 256 / 869), Müslim (ö. 216 / 831), Ebû Dâvûd (ö. 275 / 888), Nesâî (ö. 303 / 915), Tirmizî (ö. 279 / 892) ve İbn Mâce (ö. 273 / 886).
EMSALÜL_HADİS:İçerisinde darbı mesel ya da mesel bulunan hadisleri derleyen kitaplara “emsâlü’l-hadis” denir.
EMVAL-İ BATINE:Kelime anlamıyla “gizli mallar” anlamına gelen kavram, bir fıkıh terimi olarak, nakit paralar ile evlerde, mağazalarda bulunan ticaret mallarını ifade etmektedir. Bu kavram zekat ile ilgili hükümler açıklanırken geçmektedir.
FEVÂTİHU’S-SÜVER:Sûrelerin başlangıçları demektir. “El-hamdü’lillah” (her türlü övgü Allah’a aittir) ve “Sübhânellah” (Allah’ı noksan sıfatlardan tenzih ederim) gibi 14 sûre Allah’ı övme ile; 29 sûre “sâd” ve “nûn” gibi hece harfi ile; 11 sûre, “yâ eyyühâ’nnâsü” (ey insanlar!) gibi nida ile; “kad eflaha’l-mü’minûn” (mü’minler kurtuluşa ermiştir) gibi 21 sûre haber cümlesiyle; “ve’l-asri” (asra andolsun) gibi 17 sûre yeminle; “izâcâe nasrullahi” (Allah’ın yardımı geldiği zaman) gibi 7 sûre şart cümlesiyle; “kulhüvallâhü ehad” (de ki Allah tektir) gibi 6 sûre emir ile; “‘amme yetesâelûn” (neden soruyorlar) gibi 6 sûre soru ile, “tebbet yedâ ebî leheb” (Ebû Leheb’in eli kurusun) gibi 3 sûre dilek ile ve Kureyş sûresi illet bildirme ile başlamaktadır.
GARİBÜL-HADİS: Hadislerdeki, anlaşılması zor olan ve ancak sahanın uzmanları tarafından anlaşılabilen kelimelere “garîbu’l-hadis” dendiği gibi, garîbu’l-hadis’i konu edinen hadis bilim dalı da aynı terimle isimlendirilmiştir.
GARİBÜL-KURAN:Garîb üstü kapalı ve zor anlaşılan söz, yabancı demektir. Terkip olarak “garîbü’l-Kur’ân”, Kur’ân’ın zor anlaşılan kelimeleri anlamına gelir. Kelimelerin zor anlaşılması; ya anlamının kapalı ya da şâz ve yabancı oluşundan kaynaklanır.
HABERİ SIFATLAR:Haberî sıfatlar; Allah’ın eli, yüzü, gözü, gelmesi, inmesi ve yakın olması gibi âyet ve hadislerde geçen sıfatlardır. Kur’an’da Allah’ın eli, yüzü, gözü, arşı istivası, gelmesi, insanlara yakınlığı ve onlarla beraber olmasından söz edilmektir.
İNZAL VE TENZİL:Kur’ân’ın M. 610 yılında Ramazan ayında Kadir gecesinde toptan dünya semasına, Beytü’l-İzze’ye indirilmesine inzâl, parça parça âyetler hâlinde vahiy yolu ile Hz. Muhammed (a.s.)’e indirilmesine ise tenzîl denir.
KADERİYYE:Mabed el-Cüheynî ve Gaylân el-Dımeşkî’nin, insana hiçbir güç ve irade hakkı tanımayan Cebriyye mezhebine karşı bir tepki olarak kurmuş oldukları itikadî bir mezhebin adıdır. Bu mezhebin temel görüşü, insanın fiillerinde tamamen özgür olması şeklinde özetlenebilir. Buna göre kişi, istediğini yapar, hatta Rabb’inin murad etmediği şeye bile kadirdir
KADİYANİLİK:Kadiyânîlik XIX. yüzyılın sonlarına doğru Hindistan’da Mirza Gulam Ahmed öncülüğünde kurulmuş bir mezhep veya belli konuları içeren fikrî bir harekettir. Mirza Gulam Ahmed memleketi olan Hindistan’da çocukluk döneminden sonra bir mahkemede memur olarak çalıştı. İslâm dini, Hristiyanlık ve Hint kültürü üzerinde incelemelerde bulundu. Daha sonra resmi görevini bırakarak İngiliz ve Hindular aleyhine yazılar yazdı. Kişiliğinin ön plana çıkması üzerine kendi ismini taşıyan bir eser yayınladı. Bu şöhretini sürdürürken bir takım ilham, kehanet ve keramet iddiaları ile kendisinin asrının müceddidi olduğu izlenimini uyandırmaya çalıştı.
KÜTÜB-Ü TİSA:Kütüb-i Sitte’ye üç eser ilavesiyle anılan meşhur dokuz hadis mecmuasına verilen isimdir. İlave edilen eserler; Dârimî (ö. 255/868)’nin es-Sünen’i, İmam Mâlik (ö. 179/795)’in Muvatta’ı, Ahmed ibn Hanbel (ö. 241/855)’in el-Müsnedi’dir.
LAHİK: Sözlükte “birinin ardından yetişmek, tâbi olmak; birinci meyveden sonra gelen ikinci meyve” gibi anlamlara gelen lâhik, namaza imam ile başlayıp, namaz esnasında başına gelen bir durum sebebiyle namaza ara vermek zorunda kalan ve bu sebeple namazın bir kısmını imam ile birlikte kılamayan kimse demektir.
NASRANİ:Hz. İsâ’nın doğduğu yer olan Nasira’ya mensubiyet veya yardım anlamındaki nusret kelimesinden türemiş bir kavramdır. Hristiyan veya yardımcı demektir. Çoğulu “Nasârâ”dır. Bu kavram Kur’ân’da tekil olarak bir yerde geçmektedir. “İbrahim, ne Yahûdî, ne de nasrani (Hristiyan) idi; fakat o, Allah’ı bir tanıyan dosdoğru bir Müslüman idi; müşriklerden de değildi.” (Âl-i İmrân, 3/67) Çoğulu olan “Nasâra” ise Hz. İsâ’ya inananların adı olarak on dört ayrı yerde geçmektedir.
ORTODOKS:Kilisenin kararlarına bağlı, batıl inançlara karşı, doğru inancı benimseyen muhafazakâr kimselerin oluşturduğu Hristiyanlığın üç büyük mezhebinden birisidir.
PAPALIK: Hristiyanlığın en büyük mezhebi olan Katolikliğin başkanlığı ve bu ruhânî devletin merkezi olan Vatikan’ın devlet başkanlığı görevine tekabül eden ve Katolik Hristiyanların en büyük dinî-ruhânî liderliğini ifade eden bir terimdir. Papa, havarilerden Saint Petros’un vekili sayılır. En üst düzeydeki Kardinallerce bu göreve seçilir.
PATRİKLİK:Hristiyanlıkta, Doğu Kiliselerinde o mezhebe bağlı din adamlarının en yüksek rütbesi ve temsil makamıdır. Rum Ortodoks Patriği, Ermeni Patriği, Yakubî Patriği, Türk-Ortodoks Patriği Doğu Kilisesinin belli başlı liderleridir.
RİCÂLÜ’L-HADİS (Rical Kitapları):Hadisleri rivâyet eden râvîlere ricâlü’l-hadis denir. Hadis tarihinde sırf râvîlerin hayat ve durumlarını konu edinen ricâl kitapları yazılmıştır. Bu kitaplardan bazıları sika râvîleri, bazısı zayıf râvîleri, bazısı da sika ve zayıf râvileri birlikte ele alır. Tarih, tabakat, tevârih, vefeyât gibi unvanlarla yazılan hadis ricâli eserleri de vardır. Hadis ricâli alanında yazılan eserlerden bazıları şunlardır: İbn Hacer el-Askalânî’nin Tehzîbü’t-Tehzîb, Lisânü’l-Mîzân; Zehebî’nin El-Kâşif, Mîzânu’l-İ’tidâl adlı eserleri.
SÜRYANİLİK:Sami ırkından Hristiyan bir topluluğun adıdır. Süryânîler, Suriyeli Aramîlerdir. Bunlar Hz. İsa’nın havarilerinden Şemnun Petrus ve Thomas’ın telkinleriyle Hristiyanlığı kabul ederek Aramîlerden ayrıldılar ve MS. 38 yılında Süryânî adı altında yeni bir mezhep kurdular. İlk Hristiyan topluluğu olmalarından dolayı kendilerine Süryani Kadîm adı verildi. İlk dini merkezleri Antakya’dır. Bugün dinî merkezleri Şam’dır. Türkiye’de Gaziantep, Midyat, Diyarbakır ve Mardin’de Süryânîler vardır. Mardin İlinin doğusunda dağın eteğinde Zaferen Manastırı (Deyru’z-Zaferan) faaldurumdadır.
1782 yılında Mihayel Cevre, kurallara aykırı olarak patrik tayin edildi. Piskoposlar tarafından reddedilince Roma Kilisesi’ne katıldı. Süryanî-i Kadim Kilisesi’nden ayrılan Süryanilere ve kiliselerine papa tarafından patrik tayin edildi. Bunlara Katolik Süryâniler dendi. Katolik Süryanilerin merkezi Mardin’deki Meryem Ana Kilisesi’dir.
TURUKUL-HADİS:Hadisin senetleri manasına gelen turuku’l-hadis, hadis edebiyatında, herhangi bir hadisin rivâyet edildiği değişik isnadları sıralayan hadis kitaplarına denir
VEHHABİLİK:Genel olarak 18. Asrın başlarında Arabistan’ın Necd bölgesi Teym kabilesine mensup Muhammed ibn Abdülvehhâb ismindeki zatın itikâdî düşüncelerinin çevre halkı tarafından benimsenmesiyle oluşmuş bir ekoldür.
VÜCUH –NEZAİR: Vücûh, çeşitli anlamlarda kullanılan müşterek (çok anlamlı) lafızlara; nezâir ise, bir çok kelimenin aynı anlamda kullanılmasına denir. Sâlat kelimesinin Kur’ân’da beş vakit namaz (Bakara, 2/3), ikindi namazı (Mâide, 5/106), Cuma namazı (Cum’a, 62/9), cenaze namazı (Tevbe, 9/84), dua (Tevbe, 9/103), din (Hûd, 11/87), kırâat (İsrâ, 17/110), rahmet ve istiğfar (Ahzâb, 33/56), namaz kılınacak yer (Hac, 22/40) anlamlarında kullanılması vücûha; sakar, nâr, hutame, cahim, hâviye, saîr kelimelerinin cehennemi ifade etmek için kullanılması ise nezâire örnektir.
ZELLETÜL-KARİ:Okuyucunun sürçmesi ve yanılması anlamına gelen zelletü’l-kârî, dinî bir kavram olarak, namazda kıraatte yanılmayı ifade eder. Buna lahn da denir.
Kaynak:Diyanet Kavramlar Sözlüğü
BAZI DİNİ KAVRAMLAR
TENCİMU’L-KUR’AN :Kur’ân ayetlerinin 23 senelik risâlet devresi içerisinde parça parça indirilmesine tencîmu’l-Kur’ân denir.
TENZİL:Kur’ân’ın Hz. Cebrail vasıtasıyla Hz. Peygamber (Sallallâhu aleyhi ve sellem) ‘e indirildiği safhaya da tenzil denir.
TERESSÜL-İRSAL:Ezan okunurken her cümle arasında biraz bekleme yapılır ve ikinci cümlelerde ses biraz daha yükseltilir.Bana teressül veya İrsal denir.Kamette ise ,duraklama yapılmaksızın seri olarak okunur.Buna da Haedr denir.
TERTİL:Kur’an’ı ağır ağır, kelime ve harflerin hakkını vererek güzelce okuma.
TERVİHA:Teravih namazının her dört rekatı sonunda bir mikdar oturup istirahat edildiği için bu dört rekata bir “Terviha” denilmiştir.
TESBİH :Sübhanallah demektir.
TESLİS(EKÂNİM-İ SELÂSE ):Uknum kelimesinin çoğulu olup, sözlükte “asıl, esas ve temel” anlamına gelmektedir. Dînî ıstılahta ise, Hristiyanlarca Allah anlayışının teşekkül ettiği üç sıfatın birbiriyle olan ilişkisini sağlayan baba, oğul ve Ruhu’l-Kudüs demektir.
TEŞEHHÜD MİKTARI:Farz olan( namazda) oturuşun miktari“Ettehiyyatüyü“ okuyacak kadar geçen bir müddettir.
TEŞMİT:Aksırdığı zaman Elhamdülillah diyen kimseye “Yerhamükellah: Allahü teâlâ sana merhâmet etsin” demek.
TEŞRİK TEKBİRLERİ:Kurban bayramı Arefe gününün sabah namazından itibaren Bayramın dördüncü gününün ikindi namazına kadar yirmi üç vakit farz namazın arkasından bir defa şöyle tekbir alınır ki, bunlara Teşrîk Tekbirleri denir
TEVERRÜK:Gerek celsede ka`dede erkekler sol ayaklarini yerde yayip üzerine oturur ve sag ayaklarini parmaklar kibleye gelecek sekilde dikerler.Kadinlar ise ayaklarini sag yanlarina yatik bir sekilde cikarip, otururlar.Iste bu oturma sekline teverrük denir.
TEVRAT:Allah tarafindanHz.Musa`ya indirilen ilahi kitap.
TEYEMMÜM:Hicretin 5.ci senesi Beni Mutalik savaşında sabah namazı teyemmum ile ilk defa namaz kılındı
TIBB-I NEBEVİî: Hz. Peygamber (s.a.s)’in tıpla ilgili hadislerinde meydana gelen ilim dalıdır. Onun, hastalıklar ve zamanın bilinen tedavi usulleri, sağlığı koruma gibi konulardaki tavsiye ve uygulamalarını ihtiva eden eserler vardır. Ebu Nu’aym el-İsbehânî’nin et-Tıbbu’n-Nebevîsi ile Ca’fer b, Muhammed el-Mustağfirî, Muhammed b. Ahmed ez-Zehebî ve es-Suyûtî’nin aynı isimdeki kitapları anılmaya değer olanlardır.
TIVAL-I MUFASSAL: “Hücurat” sûresinden “Burüc” sûresinin sonuna kadar olan sûreler Tıval-ı Mufassal’dır
TUMÂNÎNET: Namaz kılarken rükû’ ve secdelerde ve kavmede (rükû’dan kalktıktan sonra ayakta durmakta) ve celsede (iki secde arasında oturmada) bütün âzânın (uzuvların) hareketsiz kalması. Sübhânallah diyecek kadar bir miktar durması ise, ta’dîl-i erkândır. TÜRBE:Islamülkelerinde hükümdarlar, hanedan üyeleri, din ve devlet büyükleri icin yapilmis anitsal mezar yapisidir.
UHUD SAVAŞI:Uhut savaı 625 senesin de oldu.Uhud savaşına katılan sahabelerin alfebetik olarak isim listesi M.Asim Köksal`in Hz.Muhammed(sas) ve İslamiyet adlı eserinin 3 ve 4 cildinin sahife 89`da zikredilmektedir.
ULÜ`L AZM (Ulu Peygamberler):Hz.Nuh.Hz.İbrahim, Hz.Musa, Hz.İsa, Hz.Muhammed Mustafa (sas).
ULUMU’L-KUR’AN :Cem’ul-Kur’ân, Esbabu’n-Nüzûl, Mekki ve’1-Medenî, el-Muhkem ve’l-müteşâbih, en-Nâsih ve’1-mensuh vb. gibi Kur’ân-ı Kerîm’le doğrudan irtibatı olan konuları inceleyen ilim. Başka bir ifadeyle; Kur’ân’a hizmet eden veya Kur’an’a dayanan ilimlere ulûmu’1-Kur’ân denir
UMRETÜ`L KAZA:Hudeybiye antlasmasi geregi Hz.Peygamberin ashabi ile yerine getirdigi umre.7 Zilkade/629 mart.
USULÜ’L-HADİS :Kabul ve red yönünden hadisin sened ve metnini inceleyen ilim dalı.
ÜLÜ`L –EMİR:Emir sahipleri,devlet reisi ve onun adina hükmeden vali,kadi.
ÜMMEHÂTU’L-MÜ’MİNÎN :Müminlerin anneleri, Hz. Peygamber’in hanımları.
ÜMMÜ EYMEN:Ümmü Eymen Üsame`nin annesidir.
ÜSTÜVANETÜ`L-VUFUD:Hz.PeygamberinMescid-i Nebi`de elcileri kabul ettigi yer(Heyetler sutunu).
VAHY:Vahy; İlham etmek, bildirmek, süratle işaret etmek, gizlice ihbar etmek, bir şeyi gerek uyanık iken ve gerek uyku hâlinde kalbe atmak demektir.
VAHİY KÂTİPLERİ :Rasûlüllah (s.a.s)’e vahyedilen âyetleri yazanlar, kaydedenler.
VAKF VE İBTİDA:Durmak anlamına gelen vakf, okumaya tekrar başlamak niyetiyle nefes alacak kadar bir süre için sesi kesmekten ibarettir. Başlama anlamına gelen İbtida ise, ilk defa okumaya başlamak veya vakftan sonra tekrar başlamak demektir.
VEDA HACCI: :P eygamberimizin ilk ve tek haccidir.
VEDA HUTBESİ :Hz. Peygamber’in, hicri 10. yılda yaptığı Veda Haccı’nda sayıları yüz on dört bini bulan hacıya hitaben irad ettiği hutbe.
VEDA YOKUŞU:Medine`ye inen dik bir yolun tepesidir.Eskiden itibarli kimseler bu tepeye kadar uğurlanırdı.
VELİME:Her türlü mutluluk veren hadise sebebiyle verilen ziyafet anlamına gelen velime, terim olarak, düğün yemeginin özel ismi haline gelmiştir.
VİCDAN :Bulma, bir şeyi bir halde görme; kalple hissetme, duygu; kendinden geçme, dalma; iyiyi kötüden ayıran ve seçen bir yapıya sahip olan kalpteki gizli his.
VÜCUH VE’N-NEZAİR :Kur’ân-i Kerîm’de bir lafzın bir kaç mânâda kullanılmasına “vucûh” denir. Birden fazla kelimenin aynı mânâda kullanılmasına da “nezâir” denir
YALANCI PEYGAMBERLER:Tuleyha b.Huveylid, Malik b. Nüveyre,Seccah(bir kadin müslüman oldu),Müseylimetü`l-Kezzab.
YE’CÜC ve ME’CÜC :İslâm inancına göre eşrâtu’ssaat’tan (Kıyametin büyük alâmetlerinden) biri olmak üzere, yeryüzünde bozgunculuk çıkaran ve gerçek mahiyetlerini Allah’ın bildiği iki topluluk.
YESRİB:Peygamberimiz, Medine´ye Yesrib denilmemesini hoş görmemeiş“O , Medine`dir“
demiştir.Medine`nin eski adı.
ZARURAT-I HAMSE( BEŞ ZARURİ ŞEY):Bütün dinlerin, korunması üzerine ittifak ettikleri şu beş hususun, aynı zamanda İslâm dininde de, korunması amaçlanmıştır. Bunlar: 1- Canın korunması,2. Malın korunması,3.Aklın korunması,4. Dinin Korunması,5. Neslin korunması.
ZAYIF HADÎS: Râvîleri, sahih ve hasen hadîs râvîlerinin vasıflarını taşımayan hadîslerdir.
ZEBUR:Sözlükte, kitap manasına gelir.Zebur , Davud Aleyhisselama gönderilmiştir.Zebura, Mizmarlar da denir.
ZEHREVAN:Bakara ve Âli îmrân sûrelerine verilen isimdir.
ZELLE:”Peygamberlerin hata ile veya unutarak yaptıklara kusurları, ifade eden bir terim (Aliyyü’l-Karî, Şerhu Fıkhı’l-Ekber, Mısır 1323, 51, 53).Peygamberler aslında günah işlemezler. Onlar “İsmet” sıfatına sahiptirler.
ZELLETÜ’L-KÂRÎ:Manası değişecek şekilde Kur`an-ı yanlış okumak.Buna zelletu`l-kari denir.Anlamı“Okuyanın sürcmesi,“ yanı yanlış okuması demektir.
ZEVAİD SÜNNET:Hz.Peygamber(s.a.v) in bir insan olması itibariyle yaptığı, Allahü Tealadan bir tebliğ veya Allahın dinini açıklama niteliği taşımayan beşeri fiillerine Zevaid Sünnet denir.
ZEVATU’R-RA:Elif Lâm Râ ile başlayan Yûnus,Hûd,Yûsuf, Ra’d,İbrahim ve Hicr sûrelerine verilen isimdir.
Felak ve Nas surelerine; MUAVİZETEYN,Bakara ve Ali İmran surelerine;ZEHREVAN,
TUVALU’L MUFASSAL,Bakara-Ali İmran-Nisa-Maide-En’am-A’raf-Enfal sureleri;
SEB’UL TIVAL(Yedi Uzun Sure)
ZİMMİ:İslam Devletinde yaşayan gayr-i müslimlere zimmi denir.(H. i.Kur`an Dili,c.10)
ZİNNUREYN:İki nûr sâhibi. Peygamber Efendimizin(sallallahü aleyhi ve sellem ) Ümmü Gülsüm ve Rukiye isimli iki kızıyla evlendiği için hazret-i Osman’a verilen lakab.Resûlullah sallallahü aleyhi ve sellem ona birbiri ardınca iki kızını vermiştir. İki kızı da vefât edince; “Bir kızım daha olsaydı verirdim” buyurmuştur. (Mir’ât-ı Kâinât-Taftâzânî)
ZÜNNUN:Kur`an`da adı geçen Yunus Peygamberin lakab.
HAC TERİMLERİ
-Arafat:Mekke Şehri’nin 25 km. güney doğusunda bir bölge. Bölgedeki Arafat dağı (Rahmet dağı) yaklaşık 450 metre yüksekliğinde bir tepedir. Rivayete göre Hz. Adem ile eşi Hz. Havva cennetten indiridikten sonra ilk burada buluşmuşlar. Buraya Arafat adının veriliş sebebi ise: Cebrail (a.s.)’in, Hz. İbrahim (a.s.)’e haccın nasıl ve nerelerde yapılacağını öğretirken Arafat’a geldiklerinde ona, “Arefte?” (anladın mı, tanıdın mı?) diye sorması, onun da “Areftü” (anladım, tanıdım) demesinden dolayıdır. Hacılar Arafat’ta vakfeye dururlar. Vakfe için 10 numaralı terime bakınız.
-Cemi Takdim ve Cemi Tehir: Kelime manası olarak “sunumu birleştirmek” diye çevirebilebileceğimiz bu terim Vakti girmemiş bir namazı, vakti giren bir namazla beraber kılmaktır. Hanefi Mezhebinde yalnız Hac mevsiminde arefe günü Arafat’ta, öğle ve ikindi, öğle vaktinde kılınır cemaatle kılınır. Cem-i Tehir ise Müzdelife’de ise Akşam namazı yatsıyla beraber kılınacak kadar geciktirilmesi olayıdır. Yalnız başınayken ya da Başka hiçbir zaman Cem’i Takdim caiz değildir.
-İhram – İhrama girmek: Hac ve Umre’yle alakalı en temel kavramlardan biri ihramdır. İhram deyince akla ilk gelen şey beyaz dikişsiz elbise olsa bile, esasen ihram, hacca ve umreye gitmeye karar veren kişinin normalde helal olan tırnak kesmek, tıraş olmak, cinsel ilişkiye girmek, Mekke ve çevresinde bitkileri koparmak, yeşillere zarar vermek gibi bazı şeyleri kendisine haram kılmasıdır. Hacca veya umreye giderken haramların başladığı yerde ihram giyilir. İhram dikişi olmayan ve kefene benzeyen iki parçadan oluşan sade bir giysidir. Buna elbise bile demek zordur. Kefeni hatırlatan ihram makam, mansıp, rütbe ve servet gibi bütün farkları sıfıra indirir, herkes fakir ve muhtaç durumdadır. Ama bu ihtiyaç kullara değil, Allah’adır. İhramı giyen insan dünyaya ait her şeyi geride bırakır, takva elbisesini giyer, “Ölmeden önce, ölünüz” hikmet dolu sözüne ittibaen kefen giymiş gibi olur. Kısaca; Hac veya umre için niyet edip , telbiyeyle kuşanılan iki parça örtü.
-Makamı İbrahim:Hz.İbrahim’in Kâbe’yi inşa ederken ve insanları hacca davet ederken üstüne çıktığı taşın bulunduğu yer. Kabe kapısının karşısında 10 metre kadar mesafede Makam-ı İbrahim olarak bilinen cam fanusun içinde İbrahim Aleyhisselam’ın Kabe’yi inşa ederken iskele olarak kullandığı rivayet edilen taş üzerinde bulunan İbrahim Aleyhisselam’ın ayak izleri beş ila altı bin yıldan fazla bir zamandan beri muhafaza edilmektedir.
- Merve ile Safa :Safa, Mekke’nin doğusundaki Ebu kubeys dağının eteğinde Mescid-i Haram’ın kuzeydoğusunda, Merve’den biraz daha daha yüksek ve Kabe’ye daha yakın bir tepedir. Safa’nın tam karşısındaki Merve ise Mekke’nin batısındaki Kuaykıan dağının eteğinde, Harem-i Şerif’in kuzeybatısında ve Kabe’nin Rüknü ırak) köşesinin karşısında yer alır.Kur’an-ı Kerim’de Safa ve Merve’nin Allah’ın koyduğu sembollerden olduğu belirtilmekte, bu iki tepe arasında sa’y etmenin hac ve umre ibadetinin parçası olduğu vurgulanmaktadır (el-Bakara 2/158).
-Mescid-i Haram: Beytullahın (yani Kübik şeklindeki Kabe yapısının) etrafındaki bögleye denir.Kabede namaz kılınan her yer Mescid-i Haram’a dahildir ve buraya giren emindir.
-Mina: Mekke ile Müzdelife arasında, Harem sınırları içinde bulunan bir bölge. Hacıların cemreleri taşladıkları ve kurban kestikleri yer. Cemre dedikleriyse Minâ’da birbirine birer ok uzaklıkta bulunan üç taş kümesidir. Bunlardan birincisine Cemre-i ula(Küçük Şeytan), ikincisine Cemre-i Vusta(Orta Şeytan), üçüncüsüne Cemre-i Akâ’be (Büyük Şeytan) denir.
-Mik’at:İhrama girme yeri ve zamanı. Mekke çevresinde, çeşitli bölge ve ülkelerden hacca gelenlerin ihrama girecekleri özel yerleri ifade eden bir fıkıh terimi; çoğulu mevakit gelir. Bir kimsenin hac veya umre için mikatleri ihramsız geçmesi caiz değildir. Aksi halde bir kurban cezası veya mikat yerine dönmek gerekir. Kısaca; afakilerin ihrama girdikleri yerlerdir ki Mekke’ye en uzağı Zülhuleyfe en yakını Yelemlemdir. Afaki ise hacca Mikat dışından gelen kişilere denir.
-Tavaf etmek:Kâbe etrafında Hacerü’l-esved hizasından başlayarak yedi defa dönmektir. Tavaf esnasında mü’minler büyük kâinatın küçültülmüş bir numunesini ortaya koyarlar. Çünkü kâinatta yıldız kümeleri, gezegenler, yıldızlar hatta güneş bile kendilerine ait bir yörüngede hareket etmektedirler. Kısaca; Kâbe’nin etrafında, Hacer-i esvedden başlayıp Kâbe sola alınarak yedi kere dönmektir.
-Vakfe:”Durmak” demektir. Arefe günü Arafat’ın Vadi-yi Urene denilen yerinden başka herhangi bir yerinde, öğle ve ikindi namazlarından sonra bir miktar durmaktır.Haccın farzıdır. Hz. Peygamber, ” Hac Arafat’tır” (Tirmizî, Tefsîru Sûre 2/22; Ebû Dâvud, Menâsik, 68; İbn Mâce, Menâsik, 57) buyurmuştur. Bu yüzden vakfe yapamayan kimse haccı kaçırmış olur ve ertesi yıl yeniden hac yapar.
DİNİ TERİMLER ve ANLAMLARI
1-Abdest Nedir?
Dirsekler ile beraber ellerin, yüzün, topuklarıyla beraber ayakların temiz su ile yıkanması ve başın meshedilmesidir.
2- Adak Nedir?
Kişinin dinen yükümlü olmadığı halde, farz veya vacip türünden bir ibadet yapacağına dair Allah’a söz vermesidir.
3- Ahiret Ne Demektir?
Kıyametin kopmasından sonra başlayan ve sonsuza kadar devam edecek olan cennet ve cehennem hayatıdır.
4- Ahkam Nedir?
Kur’an ve Sünnetin içerdiği dinî hükümlerdir.
5- Ahlâk nedir?
Bir kişinin iyi veya kötü olarak nitelenmesine sebep olan manevî değerleri, huyları ve bunların tesiri ile ortaya koyduğu davranışların bütünüdür.
6- Allah’ın Rızası Ne Demektir?
Yapılan herhangi bir işten Allah’ın hoşnut olmasıdır.
7- Amin Ne Demektir?
Yapılan duâ için, “Ya Rabbi Kabul buyur” demektir.
8- Arafat nedir?
Hacı adaylarının “vakfe” yapmak üzere arefe günü toplandıkları, Mekke’nin güneydoğusunda bulunan bir bölgedir.
9- Arş Nedir?
Mecazî anlamda, ilahî hükümranlık tahtı demektir.
10- Ashâb Ne Demektir?
Hz.Peygamber’i gören ve onunla sohbet eden müslümanlardır.
11- Aşere-i Mübeşşere Nedir? Ve Kimlerdir?
Dünyada iken Hz.Peygamber tarafından Cennetle müjdelenen on kişiye Aşere-i Mübeşşere denir.
Bunlar: Ebû Bekir, Ömer, Osman, Ali, Talhâ, Zübeyr, Avf oğlu Abdurrahman, Sa’d, Zeyd oğlu Saîd, Ebû Ubeyde (r.a.) hazretleridir.
12- Aşûre Nedir?
Kameri takvimin birinci ayı olan Muharremin onuncu gününe verilen isimdir.
13- Ayet Nedir?
Kur’an-ı Kerim’de durak işaretleri arasındaki cümle ya da ifadelerdir.
14- Berat nedir?
Borçtan, suç ve cezadan kurtulmaktır. Günahlardan kurtulmaya vesile olan Şaban ayının onbeşinci gecesine de Berat gecesi denir.
15- Beytullah Ne Demektir?
Müslümanların namaz kılarken yöneldikleri Kâbe’nin diğer adıdır.
16- Bid’at nedir?
Dinin aslından olmadığı halde dindenmiş gibi algılanan şeylerdir.17- Câiz Nedir?
Yapılması dinen yasak olmayan şeydir.
18- Cami ve Mescid Nedir?
Müslümanların toplu halde veya tek başına namaz kılıp, ibadet ettikleri umuma açık mübarek mekanlardır.
19- Cennet, Cehennem, Sırat-ı Müstekîm, Berzâh Ne Demektir?
Cennet; Allah’ın emirlerine uyup yasaklarından sakınanların konulacağı ebedi mükafat yeridir.
Cehennem; kafirlerin sürekli olarak kalacakları azap yeridir.
Sırat-ı Müstakîm; Allah’ın Kur’an-ı Kerim’de beyan ettiği dosdoğru yoldur.
Berzah; ölümle kıyamet arasındaki zaman dilimidir.
20- Din Nedir?
Hür iradeleriyle inanan akıl sahibi insanları, en iyiye, en doğruya, en güzele ve ebedî mutluluğa ulaştıran ilahî kanunlar bütünüdür.21- Dört Büyük Kitabı Biliyor musunuz?
Dört büyük kitab: Tevrât, Zebûr, İncil ve Kur’an’dır.
22- Dört Büyük Meleği Biliyor musunuz?
a) Cebrail: Allah’tan vahiy getiren melektir.
b) Mikail: Evrendeki tabiat olayları ve canlıların rızıkları ile görevli melektir.
c) İsrafil: Kıyametin kopması ve insanların kabirlerinden kalkması için “Sûr”a üflemekle görevli melektir.
d) Azrail: Canlıların ruhlarını almakla görevli melektir.
23- Duâ Nedir?
Kulun istek ve arzularını uygun bir üslupla Allah’a arzetmesidir.
24- Ebedî ve Ezelî Ne Demektir?
Ebedî, sonu olmayan; ezelî ise başlangıcı olmayandır.
25- Ecel Ne Demektir?
Allah’ın takdir ettiği ömrün sona erdiği andır.
26- Ecir Nedir?
Yapılan güzel ameller karşılığında Allah’ın kullarına verdiği mânevî mükafattır.
27- Esmâ-i Hüsnâ Nedir?
Yüce Allah’ın en güzel isimleri anlamına gelir.
28- Ezan Nedir?
Namaz vakitlerinin girdiğini bildirmek üzere müezzin tarafından okunan ve özel sözlerden oluşan dini bir davettir.
29- Farz Nedir?
Dinen yapılması kesin olarak istenen şeydir.
30- Fasık nedir?
Allah’ın emir ve yasaklarına riayet etmeyen kimseye denir.
31- Fıkıh Nedir?
Kişinin amel yönünden faydasına ve zararına olan şeyleri bilmesidir.
32- Fidye Nedir?
Meşru mazeretler sebebiyle bazı ibadetlerin yapılamaması veya ibadet sırasında eksikliklerin oluşması sebebiyle yerine getirilmesi gereken dinî yükümlülük.
33- Fitne nedir?
İyi veya kötü şeylerle deneme, manevî çöküntü, sosyal kargaşa ve kaos demektir.
34- Fitre Nedir?
Ramazan Bayramına kavuşan ve dinen zengin sayılan Müslümanların, kendileri ve bakmakla yükümlü oldukları kişiler için fakirlere vermeleri gereken belli miktarda mal ya da paradır.
35- Gusül Nedir?
Ağızı, burnun içini ve bütün bedeni yıkamaktır.
36- Günah Nedir?
Allah’ın emir ve yasaklarına aykırı olan amel, söz ve davranışlardır.
37- Hadis Nedir?
Hz.Peygamberin sözleri veya O’nun fiil ve onaylarının sözle ifadesine denir.
38- Haram Nedir?
Dinen yapılması kesin olarak yasaklanan şeydir.
39- Haşr Nedir?
Bütün canlıların yeniden diriltilerek mahşerde, hesap vermek üzere toplanmasıdır.
40- Hatim Nedir?
Kur’an-ı Kerim’in baştan sona kadar orijinalinden okunup bitirilmesidir.
41- Hayır Nedir?
Hayır, Yüce Allah’ın rızasını kazanmaya vesile olan güzel amellerdir.
42- Helal Nedir?
Yapılıp yapılmaması konusunda dinî bir hüküm bulunmayan şeylerdir.
43- Hicret Nedir?
Hz. Muhammed’in Miladî 622 yılında Mekke’den Medine’ye göç etmesi olayıdır.
44- Hilye-i Şerif Nedir?
Peygamber Efendimizin dış görünüşünü ve vasıflarını anlatan eserlere verilen addır. “Hilye-i Saâdet” de denir.
45- Hurâfe Nedir?
Akla ve ilme aykırı olan ve hiçbir temeli bulunmayan batıl inançlar ve uygulamalardır.46- Hutbe Nedir?
Cuma ve Bayram günlerinde camilere gelen müminleri, dinî konularda aydınlatmak üzere hatibin yaptığı konuşmadır.
47- İbadet Nedir?
Allah’a gönülden, isteyerek yönelmek ve karşılığında sevap vadedilen dinî görevleri ve amelleri Allah’ın rızasını kazanmak amacıyla yerine getirmektir.
48- İcmâ Nedir?
Hz.Peygamber’in vefatından sonra, herhangi bir asırda, bütün İslam müçtehitlerinin, dînî bir konuda ortak hüküm vermeleridir.
49- İçtihat Nedir?
Müçtehidin herhangi bir dînî mesele hakkında bir hükme ulaşabilmek için belli tekniklere başvurarak bütün gücünü harcaması demektir.
50- İftar Nedir?
Oruç açmaktır.
51- İhram Nedir?
Hac veya umreye niyet eden bir kimsenin, diğer zamanlarda mübah olan bazı davranışları belirli bir süre boyunca kendisine yasaklamasıdır. Bu amaçla giyilen şeye de aynı ad verilir.
52- İhsan Nedir?
İnsanlara iyilik etmek, yararlı ameller işlemek ve “Allah’ı görüyormuş gibi, O’na ibadet etmek” demektir.
53- İlahi Kudret Nedir?
Yüce Allah’ın gücü ve kuvvetidir.
54- İlâhî Ne Demektir?
Tasavvuf Edebiyatında Allah ve Peygamber sevgisini dile getiren şiir türünden dizelerdir.
55- İlk Müslümanlar Kimlerdir?
İlk Müslümanlar Hz.Hatice, Hz.Ali, Zeyd b. Hârise ve Hz.Ebu Bekir’dir.
56- İlk Vahiy Peygamberimize Ne Zaman Gelmiştir.
İlk vahiy, Miladî 610 yılında, Hz. Peygamber, kırk yaşında iken, Mekke yakınındaki Nûr Dağı’nda ve Kadir Gecesi’nde gelmiştir.
57- İmam-Hatip Kimdir?
Cemaate namaz kıldıran ve hutbe okuyan kimse demektir.
58- İman Nedir? Veya İnanç Nedir?
Hz.Peygamber’in, Allah’tan getirdiği kesin olarak bilinen hükümlerin doğruluğunu kabul ve tasdik etmektir.
59- İmsak Nedir?
Oruç niyetiyle yeme, içme ve cinsel ilişki gibi orucu bozan şeylerden uzak durmaktır.
60- İrşâd Nedir?
Müslümanlara doğru yolu göstermek ve onları dinî görevleri hakkında aydınlatmaktır.
61- İslam Nedir?
Allah’ın, insanlara Peygamberi Hz.Muhammed (s.a.v.) vasıtasıyla gönderdiği son ilâhî dinin adıdir.
62- İsrâ Nedir?
Peygamberimiz Hz.Muhammed (s.a.v.)’in bir gece Allah tarafından Mekke’deki Mescid-i Haram’dan Kudüs’teki Mescid-i Aksa’ya götürülmesidir.
63- İtâat Nedir?
Allah’ın emirlerine uyup, yasaklarından sakınmaktır.
64. İtikad nedir?
İnanma, gönülden tasdîk etme demektir. İtikadî konular denilince, iman esasları akla gelir.
65- İzar nedir?
Hac veya Umre yapmak üzere ihrama giren erkeklerin belden aşağısını kapatmak üzere büründükleri örtüdür.
66- Kâbe nedir?
Müslümanların namaz kılarken yöneldikleri Mekke’deki Mescid-i Haram’ın içinde bulunan, Hz.İbrahim ile oğlu Hz.İsmail (A.S.) tarafından inşa edilmiş olan mukaddes ma’bettir.
67- Kaç Çeşit İbadet Vardır?
İbadetler bedenî, malî ve hem bedenî hem malî İbadetler olmak üzere üç çeşittir.68- Kader Ne Demektir?
Yüce Allah’ın ezelden ebede kadar meydana gelecek olayları, bunların zamanını, yerini, miktarını ve niteliklerini ezelî ilmi ile bilip takdîr etmesidir.
69- Kâfir Kime Denir?
İslam dininin temel esaslarını kabul etmeyen, Hz.Peygamber’in, Yüce Allah’tan getirdiği kesin olarak bilinen hususları inkar eden kimsedir.
70- Kaza Ne Demektir?
Yüce Allah’ın ezelî ilmiyle takdîr ettiği şeylerden her birinin zamanı gelince o takdire uygun olarak yaratmasıdır.
71- Kelime-i Şehadet Nedir?
“Allah’tan başka ilah olmadığına ve Muhammed’in O’nun kulu ve elçisi olduğuna şahitlik ederim” anlamındaki, “Eşhedü en lâ ilâhe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abduhû ve rasûlühü” ifadesidir.
72- Kelime-i Tevhit Ne Demektir?“
Allah’tan başka ilâh yoktur, Muhammed O’nun elçisidir” anlamındaki “Lailâhe illâllah, Muhammedürresûlullah” ifadesidir.
73- Kıble nedir?
Müslümanların namaz kılarken yöneldikleri taraf, Kâbe cihetidir.
74- Kırâat Nedir?
Namazda Kur’an-ı Kerim’den bir miktar okumak demektir.
75- Kıyam Nedir?
Namazda ayakta durmak demektir ve namazın farzlarından biridir.
76- Kıyamet Ne Demektir?
Yüce Allah’ın belirlediği zaman gelince kâinat düzeninin bozulup yıkılması ve dünyanın sonunun gelmesidir.
77- Kıyas Nedir?
Kur’an ve Sünnet’te hükmü açıkça belirtilmeyen bir meselenin hükmünü, aralarındaki ortak nitelik dolayısıyla, hükmü açıkça belirtilen diğer meseleye göre açıklamaktır.78- Kirâmen Kâtibîn Nedir?
Her mükellef insanın yaptığı bütün işleri kayda geçiren yazıcı meleklerin adıdır.
79- Kul Nedir?
Allah’ın hüküm ve tasarrufu altındaki tüm insanlar demektir.
80- Kur’an-ı Kerîm’de Kaç sûre Vardır?
Kur’an-ı Kerîm’de 114 sûre vardır.
81- Kurban Nedir?
Allah’a yakın olmak ve rızasına ermek için ibadet niyetiyle kurbanlık bir hayvanı kesmektir.
82- Kürsü Nedir?
Camilerde vaizlerin va’z sırasında oturdukları yüksekçe yerdir.
83- Mahşer Ne Demektir?
Öldükten sonra dirilen insanların toplanacağı yerdir.
84- Meâl nedir?
Her yönüyle aynen aktarılması mümkün olmayan bir sözün başka bir dile yaklaşık olarak çevirisidir. Özellikle Kur’an tercümeleri için kullanılmaktadır.
85- Mekruh Nedir?
Dinen yapılmaması zannî delille istenen şeydir.
86- Melek Ne Demektir?
Allah’ın emriyle çeşitli görevleri yerine getiren, gözle görülmeyen nûrânî varlıklardır.
87- Mevlid Nedir?
Doğum zamanı demektir. Peygamberimizin doğumu ve bunu anlatan eser anlamında kullanılır.
88- Mi’rac Nedir?
Peygamberimizin, Kudüs’deki Mescid-iAksa’dan, Yüce Allah’ın, manevî huzuruna yaptığı yolculuğun adıdır. Dinî literatürde, Recep ayının 27. gecesi “mîrac gecesi” olarak bilinir.
89- Mihrap Nedir?
Cami, mescid ve namazgâhlarda kıble yönünde bulunan ve İmam-Hatibin namaz kılarken durduğu bölümdür.
90- Minber Nedir?
Camilerde İmam-Hatiplerin cuma ve bayram hutbesi okudukları basamaklı yüksekçe yerdir.
91- Mîzan Ne Demektir?
Mahşerde hesap görüldükten sonra herkesin amellerinin tartılacağı ilahi adalet terazisidir.
92- Mucize Ne Demektir?
Peygamberlerin, peygamber olduklarını ispat için Allah’ın izni ile gösterdikleri hiçbir insanın benzerini yapamayacağı harikulade hallerdir.
93- Mukâbele Nedir?
Kur’an-ı Kerim’i, birinin yüzünden veya ezbere okuması, diğerlerinin de onu takip etmesi94- Mukaddesât Nedir?
Dinimizce kutsal kabul edilen değerlerdir.
95- Mushaf Ne demektir?
Kur’an-ı Kerim’in, Fatiha Sûresi ile başlayıp Nâs Sûresi ile bittiği şekliyle iki kapak arasında toplanmış haline mushaf denir.
96- Mü’min Kime Denir?
Allah’a, Hz.Peygamber’e ve O’nun haber verdiği şeylere gönülden inanıp, kabul ve tasdîk eden kimsedir.
97- Mübah Nedir?
Dînen yapılıp yapılmaması serbest bırakılan şeydir.
98- Müezzin-Kayyım Kimdir?
Namaz vakitleri girince ezan okuyup, cami ve cemaatle ilgili hizmetleri gören kimsedir.
99- Müfsid Ne Demektir?
Usûlüne uygun olarak başlanmış bir ibadeti bozup, geçersiz hale getiren herhangi bir davranıştır.
100- Müftü Kimdir?
Dinî konularda fetva vermeye yetkili olan kimsedir.
101- Mükellef Ne Demektir?
Dinî hükümleri yerine getirmekle yükümlü olan kimse demektir.
102- Münâcât Nedir?
Allah’a sessizce duâ etmek, yalvarmak ve niyaz etmektir. Dua içerikli şiirlere de münacât denir.
103- Münafık Kime Denir?
Kalben inanmadığı halde, dili ile mümin olduğunu söyleyen kimsedir.
104- Münker Nekir Nedir?
Kabre konulan kimseye “Rabbin kim?, Peygamberin kim?, Dinin nedir?” diye soru soran meleklerin adlarıdır.
105- Müstehab veya Mendup Nedir?
Hz.Peygamber’in bazen yaptığı, bazen de yapmadığı dini içerikli işlerdir.
106- Na’t Nedir?
Peygamber Efendimizi övmek maksadıyla yazılan şiir türüdür.
107- Nafile, Kaza Nedir?
Nafile; farz, vacib ve sünnet ibadetlerin dışında sevap kazanmak için yapılan tüm ibadetlerdir.
Kaza; vaktinde yerine getirilememiş olan farz bir ibadetin vaktinden sonra yerine getirilmesidir.
108- Nebî veya Resûl Ne Demektir?
Allah’tan vahiy yoluyla aldığı emir ve yasakları insanlara ulaştırmakla görevli olan seçkin insandır.
109- Nisap miktarı ne demektir?
Dînen zengin sayılmanın ölçüsüdür.
110- Niyâz Nedir?
Duâ etmek demektir.
111- Niyet Nedir?
insanın bir şeyi yapmaya kalben ve zihnen karar vermesidir.
112- Orucun Kazası Ne Demektir?
Vaktinde tutulamayan oruçların daha sonra gününe gün olarak tutulmasıdır.
113- Orucun Kefareti Nedir?
Ramazan’da mazeretsiz olarak kasten orucu bozmanın cezası olarak peş peşe tutulan altmış gün oruçtur. Buna gücü yetmeyenler altmış fakiri sabahlı akşamlı doyururlar.
114- Oruç Kimlere Farzdır?
Oruç ergenlik çağına ulaşmış, akıllı ve Müslüman olan herkese farzdır.
115- Öşür Nedir?
Tarım ürünlerinden onda bir ya da yirmide bir oranında verilen zekattır.
116- Peygamberimiz Hz.Muhammed Ne Zaman Doğmuştur?
Peygamberimiz Hz.Muhammed Miladî 571 yılında, Rebîulevvel ayının on ikinci gecesi seher vaktinde dünyaya gelmiştir.
117- Peygamberlerde Bulunan Temel Nitelikler Nelerdir?
Sözünde ve özünde doğru, her yönüyle güvenilir, günahlardan korunmuş, üstün akıl ve zeka sahibi, Allah’tan aldığı vahyi insanlara aynen ulaştırma peygamberlerin temel nitelikleridir.118-Rab Nedir?
Yaratan, nimet veren ve terbiye eden anlamına gelir ve Yüce Allah’ın güzel isimlerindendir.
119-Rahman ve Rahîm Ne Demektir?
Allah’ın güzel isimlerinden olup çok merhamet eden, esirgeyen ve bağışlayan demektir.
120-Rahmet Nedir?
Allah’ın, yaratıklarına merhamet etmesi ve lütufta bulunmasıdır.
121- Regâib Nedir?
Rağbet olunun şey ve bol ihsan demektir. Örfümüzde Recep ayının ilk Cuma gecesi olarak bilinmektedir.
122- Rekat Nedir?
Namazın kıyam, rükû ve secdelerinden oluşan her bir bölümüdür.
123- Rida nedir?
Hac veya umre yapmak üzere ihrama giren erkeklerin belden yukarısını kapatmak üzere büründükleri örtüdür.
124- Ru’yet-i Hilâl Ne demektir?
Kamerî ayların başlangıcını belirleyen Hilal’in görülmesidir.
125- Rükû Nedir?
Namazda eller dizlere erecek ve sırt ile baş, düz bir satıh oluşturacak biçimde öne doğru eğilmektir.
126- Sa’y nedir?
Hac ya da Umre yaparken Kâbe yakınlarında bulunan Safâ ile Merve tepeleri arasında, dört gidiş üç geliş olmak üzere yedi defa gidip gelmektir.
127- Sadaka Nedir?
Zekat dışında ibadet niyetiyle fakirlere yapılan yardımlardır.
128- Sahur Nedir?
İkinci tan yeri ağarmasından az önceki vakit ve bu vakitte yenen yemektir.
129- Salih Amel Nedir?
Yapılması Allah ve Peygamberi tarafından istenen, fert ve toplum için faydalı işler ve davranışlardır.
130- Secde Nedir?
Namaz kılanın, ayak parmaklarını, dizlerini, ellerini, alnını ve burnunu yere koyması ile oluşan durumdur.
131- Sehiv (Yanılma) Secdesi Ne Demektir?
Yanılma, unutma veya dalgınlık gibi haller nedeniyle namazın farzlarından birinin ertelenmesi, vaciplerinden birinin terk edilmesi veya ertelenmesi durumunda namazın sonunda yapılan secdedir.
132- Sevap Nedir?
Allah’ın emir ve yasaklarına uygun olan amel, söz ve davranışlardır.
133- Sûre Nedir?
Kur’an’ın, birbirinden besmele ile ayrılan her bir bölümüdür.
134- Sünnet Nedir?
Peygamber Efendimiz’in yaptığı ve müslümanlardan da yapılmasını istediği dinî görevlerdir.
135- Şirk Ne Demektir?
Allah’a ortak koşmak demektir. Bu da Allah’tan başka ilah edinmek veya O’ndan başkasına ibadet etmek şeklinde olur.
136- Şükür Nedir?
Nimetleri Allah’ın verdiğini bilip O’na şükranda bulunmaktır.
137-Taassup Nedir?
Herhangi bir delile dayanmadan, bir fikre körü körüne bağlanmaktır.
138- Tahiyyata oturmak Ne Demektir?
Namazların ikinci ve son rekatından sonra tahiyyât duasını okuyacak kadar bir süre oturmaktır.
139- Takvâ Nedir?
Allah’ın emir ve yasaklarına karşı gelmekten sakınmaktır.
140- Tavaf nedir?
Hacer-i Esved’den başlayarak, Kâbe’yi sola almak suretiyle, yedi defa Kâbe’nin çevresinde dönmektir.
141- Tebliğ Nedir?
Peygamberlerin getirdikleri ilahî mesajın insanlara aynen ulaştırmalarıdır.
142- Tefsir nedir?
Kur’an-ı Kerim’i usûlüne göre açıklamak ve yorumlamak demektir.143- Tekbîr ve Tesbîh Nedir
Tekbir, “Allâhuekber”, Tesbih de, “Sübhânallâh” demektir.
144- Terâvih Namazı Nedir?
Ramazan ayına mahsus olmak üzere, yatsı namazından sonra kılınan sünnet bir namazdır.
145- Teşrik Tekbiri Ne Demektir?
“Allâhüekber, Allâhüekber, Lâilâhe illallâhü vallâhüekber, Allâhüekber ve lillâhi’l-hamd” demektir.
Kurban Bayramının arifesinde sabah namazından başlayıp, Bayramın 4. günü ikindi namazına kadar 23 vakitte, farz namazların sonunda teşrik tekbiri getirmek vâciptir.
146- Tevbe Ne Demektir?
Kişinin işlemiş olduğu günahlardan pişmanlık duyup Allah’a yönelmesi ve günahları terk etmesidir.
147- Tevekkül Nedir?
İnsanın, her konuda kendine düşen görevleri yerine getirdikten sonra sonucu Allah’a bırakmasıdır.
148- Tevhîd Nedir?
Allah’ın var ve bir olduğuna inanmaktır.
149- Teyemmüm Nedir?
Abdest ya da boy abdesti almak için su bulunmadığı veya bulunup da kullanma imkanı olmadığı durumlarda, niyet edilerek temiz toprak veya toprak cinsinden bir şeye elleri sürüp yüzü ve kolları meshetmektir.
150- Vâcib Nedir?
Dinen yapılması zannî delillerle istenen hükümlerdir.
151- Vahiy Nedir?
Yüce Allah’ın dilediği şeyleri peygamberlerine, özel yolla bildirmesidir.
152- Vaiz Kimdir?
Dinî konularda insanları aydınlatma görevi yapan ve bu amaçla va’z eden kimsedir.
153- Vakfe nedir?
Zilhicce Ayının 9.ncu gününde hac için ihramlı olarak Arafat’ta bulunmadır.
154- Vitir Nedir?
Yatsı namazından sonra kılınan üç rek’atlık vacip namazdır.
155- Yemin Kefareti nedir?
Yeminini bozan bir kimsenin on fakiri sabah akşam doyurması ya da giydirmesi veya bunlara gücü yetmeyenin üç gün peş peşe oruç tutmasıdır.
156-Yeryüzünde İlk Mabed Neresidir?
Yer yüzende ilk mâbed, Kâbe-i Muazzama’dır.
157- Zekat Nedir?
Dinen zengin sayılan müslümanların, belirli yerlere sarfedilmek üzere, mallarından vermekle yükümlü oldukları belli bir paydır.Kuran-ıKerim55Rahman37:158-Mezahib Erbaa:Dörtmezhep;Hanefi,Şafii,Maliki ve Hanbeli.
159-Mevlid-i Nebi:Hz.Muhammed`in dogumu.
160-Mihca:Bedir savasindaki ilk sehittir.
161-Muhammed-ül Emin:Dogru sözlü v güvenilir manasina peygamberimizin lakabi.
162-Muksirun:En cok hadis rivayet eden sahabe vardir.Bunlara muksirun denir.1000 den fazla hadis rivayet eden 7 sahabeye verilen isimdir. Bunlar;Ebu Hureyre :5374,Abdullah bin Ömer ; 2630, Enes bin Malik;2286, Hz.Aise, 2210, Abdullah bin Abbas; 1660, Cabir b.Abdullah;1540, Ebu Said el-Hudri; 1170.
163-Muhadramun:Cahiliye ve Islam devrini idrak eden fakat Hz.Peygamberi mümin olarak göremeyen kimse.
164-Makam-i Ibrahim:Kabe`de bulunan ve Hz.Ibrahim`in ayak izi oldugu söylenen tas.Ibrahim Aleyhisselamin Kabe`yi yaparken veya insanlari hacca cagirirken üzerine ciktigi tasin bulundugu yerdir.
165-Mecelle:Islam hukukunun muamelet kisminin tedvininden meydana gelen kanun kitabi.Tanzimat döneminde hazirlanan medeni kanunun adi.
166-Mezahib-i Erbaa(Dört mezhep):Hanefi, safii, maliki, hanbeli.
167-Medine:Hz.Peygamberin Mescidiyle kabrinin bulundugu hicret yurdu, Islam`da iki harem bölgesinden biri,Resul-i Ekrem ve Hulefa-i Rasidin döneminin bassehri.Eski adi Yesrib .
168-Medyen:Hz.Suayb(as) Peygamberin yasayip halkini tevhid inancina davet ettigi sehrin adi.Inanmayanlar korkunc bir sesle birlikte gelen zelzele ile evleri yurtlari yerle bir oldu.
169-Men ve Selva:Israilogullarina cölde mucizevi bir sekilde verilen iki temel yiyecegin adi.
170-Menakibname:Velilerin daha cok kerametlerinin anlatildigi eserlerin genel adi.
171-Menasik:Hac ve umre sirasinda yerine getirilen belirli davranislar anlaminda fikih terimi.
172-Merhaba:Bolluk, rahatlik, huzur ve afiyet temennisi iceren bir selamlasma sözü.
173-Meryem:Büyük peygamberlerden Hz.Isa`nin annesi.Davud(as) peygamberin soyundan gelen Imran`in kizidir.Islamiyet onu, Hz.Asiye, Hz.Hatice ve Hz.fatma ile birlikte 4 büyük kadindan biri olarak tanir.
174-Mescid-i Dirar:Münafiklarin müminlere komplolar kurmak, hazirlamak ve bozgunculuk cikarmak amaciyla yaptiklari mescid.
175-Mesacid-i Seb`a:Medine`nin kuzeyindeki 7 mescide verilen isim.
176-Mescid-i Aksa:Müslümanlarin ilk kiblesi, en kutsak sayilan üc mescid`den biri.Mesci-i Aksa,Hz.süleyman tarafindaan Allah`a kulluk vazifesini yerine getirmek amaciyla Kudüs`te insa edilmis mabedin adidir.Beyti Makdis , yani günahlardan temizlenme yer adi da verilen bu yere Mescid-i Aksa ismi Isra Suresi ile verilmistir:”Kendisine ayetlerimizden bir kismini gösterelim diye kulunu (Muhammed`i) bir gece Mescid-i Haram`dan, cevresini bereketlendirdigimiz Mescid-i Aksa`ya götüren Allah`in sani yücedir.Hic süphesizO, hakkiyla isitendir, hakkiyla görendir.”(Isra, 17/1).Aksa kelimesi “ en uzak” anlamindadir
BAZI TERİMLER
ADN CENNETİ:Yedi kat göklerin üzerinde yaratılan sekiz Cennetten derece bakımından en yüksek olanı.
Ahd-i Atik:Eski ahd. Hıristiyanlarca Mûsâ aleyhisselâma inen kitab.
Ahd-i Cedîd:Hıristiyanların kutsal kitabı olan Kitâb-ı mukaddes’in ikinci bölümü.
Ahkâm-ı Şer’iyye:İslâm dîninde bir işin yapılması veya yapılmaması gerektiğini bildiren hükümler.
Ahlâk-ı Hasene:Güzel huylar. Dînin ve aklın beğendiği huylar.
Ahlâk-ı Zemîme:Kötü ahlâk. Dînin ve aklın beğenmediği huylar.
Akâid İlmi:Îmân esaslarını anlatan ilim dalı.
AKÎKA:Çocuk nîmetine karşılık, Allahü teâlâya şükr niyeti ile kesilen hayvan.
BEHÂÎLİK:Müslüman görünüp İslâmiyet’i içerden yıkmak için çalışan El-Bâb Ali Muhammed ismindeki bir acemin talebesi olan Behâullah’ın, kurduğu bozuk yol.
BENÎ HÂŞİM (Hâşimoğulları),Peygamber efendimizin dedesi Hâşim bin Abdi Menâf’ın soyundan gelenler.
BERZÂH ÂLEMİ,Dünyâ ile âhiret arasındaki âlem; kabir âlemi.
BESMELE:Bismillâhirrahmânirrahîm sözü. Kur’ân-ı kerîme saygı göstermek, E’ûzü okuyarak başlamakla olur ve Kur’ân-ı kerîmin anahtarı Besmeledir.
BETÛL,Peygamber efendimizin mübârek kızı hazret-i Fâtımâ’nın lakabı.
BEYT-İ MA’MÛR:Meleklerin kıblesi. Göklerde meleklerin devâmlı tavâf ettikleri yer, makam.
BEYTÜ’L-MUKADDES (Beyt-ül-Makdis):Kudüs’deki Mescid-i Aksâ.
BEYTULLAH: Mekke-i mükerremede Mescid-i harâmın ortasında bulunan mukaddes binâ. Kâbe-i muazzama; müslümanların kıblesi; BEYTÜLMÂL:İslâm devleti hazînesi, mâliye teşkîlâtı.
Bİ’SET:Gönderme, gönderilme. Bir peygambere peygamber olduğunun bildirilmesi.
Burhân-ı İnnî:İnneli (elbetteli) delîl. Eserden müessire (o eseri yapana), san’attan san’atkâra ve netîceden sebebe götüren delîl. Kelâm (akâid) ilminde daha çok bu delîl kullanılır.
Burhân-ı Limmî:Limeli (niçinli) delîl. İlletten sebebden ma’lûle (illetin bulunduğu şeye), müessirden (eseri yapandan) esere, san’atkârdan san’ata, sebebden netîceye götüren delîl. Görülen ateşten dumanın varlığına hükmetmek böyledir.
Burhân-ı Tatbîk:Kelâm ilminde Allahü teâlânın varlığını ve kadîm (ezelî), olduğunu (başlangıcının olmadığını) isbâtta kullanılan delîllerden biri. Burhân-ı Temânü:Kelâm ilminde Allahü teâlânın varlığını ve birliğini isbâtta kullanılan delîl.
CÂHİLİYE DEVRİ:İslâmiyet’ten önce hissin akla, kötülüğün iyiliğe hâkim olduğu, puta tapılan karanlık devir.
CEBEL-İ RAHMET:”Rahmet dağı” mânâsına, Arafat ovasındaki tepe.
CEBRÂİL ALEYHİSSELÂM:Dört büyük melekten biri.
CEBRİYYE:Hicrî birinci asrın sonlarında ve ikinci asrın başlarında Cehm bin Safvân tarafından ortaya çıkarılan bozuk yol.
CEHMİYYE:Cebriyye fırkasının bir kolu olup, Hicrî ikinci asırda Cehm bin Saffân tarafından kurulan bozuk fırka.
DİNİ TERİMLER
CENNET:Bahçe. Âhirette müslümanların nîmet ve mutluluk içerisinde sonsuz olarak yaşayacakları yer.
CERH VE TA’DÎL:Hadîs ilmine âit iki ıstılah Cerh, yaralamak. Bir hadîs âliminin, bâzı sebeplerle râvînin (hadîs rivâyet eden kimsenin) rivâyetini (naklini) reddetmesi. Ta’dîl, düzeltmek. Bir hadîs âliminin, bir râvinin rivâyetinin kabûl edilebileceğini açı klaması.
DENDÂN-I SEÂDET:Peygamber efendimizin Uhud muhârebesinde şehîd olan, kırılan mübârek dişinin bir parçası.
DİN:Allahü teâlânın insanları dünyâ ve âhirette râhat, huzûr ve seâdete (mutluluğa) kavuşturmak için peygamberleri vâsıtasıyla bildirdiği yol, emirler ve yasaklar.
Dirâyet Tefsîri:Resûlullah’tan sallallahü aleyhi ve sellem gelen rivâyetler (açıklamalar) esas alınarak, Kur’ân-ı kerîmin lisan bilgilerine ve zamanın fen bilgilerine, aklî ilimlere göre yapılan açıklaması. Bu tefsîre ma’kul, re’y tefsîri ve te’vîl de denir.
EHL-İ BİD’AT:Bid’at sâhipleri. Peygamber efendimizin ve eshâbının bildirdiği doğru îtikâddan (inanıştan) ayrılanlar.
EHL-İ KIBLE:Kâbeyi kıble edinenler, müslümanım diyenler.
EHL-İ SUFFA:Medîne-i münevverede, akrabâları ve evleri bulunmayan, Peygamber efendimizin mescidinin suffa denilen ve üzeri hurma dallarıyla örtülü bölümünde kalan eshâb-ı kirâm
EHL-İ SÜNNET:Îtikâdda (inanılacak şeylerde) ve yapılacak işlerde Peygamber efendimizin ve O’nun Eshâbının (arkadaşlarının) ve sonra gelen müctehid İslâm âlimlerinin yolunda bulunan müslümanlar, sünnîler.
ELHAMDÜLİLLAH:”Hamd, şükür Allahü teâlâya mahsûstur, bütün nîmetler O’ndandır” mânâsına mübârek, kıymetli bir söz. Buna hamdele de denir.
EMÂNÂT-I MUKADDESE:İslâm dîni ve târihi bakımından büyük önem taşıyan, Peygamber efendimize ve diğer din büyüklerine âit bâzı mübârek şahsî eşyâ ve hâtıralar. Mukaddes emânetler. Bunlar: Hırka-i Saâdet, Seyf-i Nebevî, Nâme-i Saâdet, Mühr-i Seâdet, Dendân-ı Seâdet, Lıhy e-i Seâdet, Nakş-ı Kadem-i şerîf, Sancak-ı şerîf, Teyemmüm taşı.
DİNİ TERİMLER
FÂİTE:Gaflet, uyku, unutmak, hastalık, düşman korkusu gibi bir özürle kaçırılan farz veya vâcib namaz.
FÂRÛK:”Doğru ile yanlışı birbirinden ayıran” mânâsına hazret-i Ömer’in lakabı.
FARZ:Allahü teâlânın Kur’ân-ı kerîmde yapılmasını açıkca bildirdiği emirler.
FÂTIMÎLER:Aslen mecûsî olan Meymûn el-Kaddah’ın neslinden gelen Ubeydullah bin Sa’îd’in etrâfında toplanan, kendilerinin hazret-i Fâtıma’nın neslinden geldiklerini iddiâ eden; Mısır, Kuzey Afrika, Filistin ve Sûriye’de 910-1171 seneleri arasında hüküm süren, E shâb-ı kirâm düşmanlığını yaymaya çalışan hânedân Ubeydîler.
Fukahâ-i Seb’a:Medîne’de yetişen yedi büyük fakîh
FUKARÂ-YI SÂBİRÎN:Dilenmeyip sabreden ve şerî’ate (İslâmiyet’e) uyan fakirler.
GAMÂRÂ:Yahûdîlerin Tevrât’tan sonra mukaddes kitab saydıklarıTalmûd’un kısımlarından biri. Talmûd; Mişnâ ve Gamârâ olmak üzere iki kısımdır.
GASÎL-ÜL MELÂİKE:Melekler tarafından yıkanan; Eshâb-ı kirâmdan Uhud harbinde şehîd olan ve cenâzesini meleklerin yıkadığı Peygamber efendimiz tarafından müjdelenen Eshâb-ı kirâmdan Hanzala hazretleri.
GUSL:Boy abdesti. Cünüb olan her kadın ve erkeğin, hayz (âdet) ve nifası (lohusalık hâli) sona eren kadınların ağzı ve burnu ile birlikte, iğne ucu kadar kuru bir yer kalmayacak şekilde, bütün bedenini yıkaması.
Haber-i Meşhûr:Başlangıçta râvîsi (rivâyet edeni, bildireni) sınırlı iken, sonraki devirlerde, daha çok kimse tarafından nakledilen haber,
Haber-i Mütevâtir:Yalan üzerinde ittifâk etmeleri (birleşmeleri) mümkün olmayan bir cemâat (topluluk) tarafından nakledilen, bildirilen haber, hadîs-i şerîf.
“Delîl getirmek dâvâcıya, yemîn etmek dâvâlıya düşer” hadîs-i şerîfi haber-i mütevâtirdir. (Teftâzânî)
HADES:Abdestsizlik veyâ cünüblük hâli.
HADÎS:Peygamber efendimizin mübârek sözleri, işleri ve görüp de mani olmadıkları şeyler.
Hadîs-i Maktû’:Söyleyenleri (râvîleri), Tâbiîn-i kirâmakadar bilinip, Tâbiîn’den rivâyet olunan hadîs-i şerîfler.
HAMDELE:Elhamdülillah veya bu mânâdaki sözler. Elhamdülillah sözünün mânâsı, Allahü teâlâya hamd olsun, ben her hâlimde O’ndan memnûnum demektir.
İBÂDET:Kulluk, kulluk vazîfelerini İslâmiyetin bildirdiği şekilde yerine getirmek. Allahü teâlânın emir ve yasaklarına uymak.
İBÂDİYYE:Bozuk fırkalardan olan Hâriciyyenin kollarından biriİ
İHTİKÂR:İnsan ve hayvan için lüzumlu gıdâ maddelerini şehre girmeden yâhut girince halka satılmadan toplayıp, stok edip, pahalandığı zaman satmak.
İHVÂN-ÜS-SAFÂ:On birinci asrın ikinci yarısında Basra’da ortaya çıkan; “İslâmiyete birçok vehimler karışmış, onu bu vehimlerden temizlemek ancak felsefe ile mümkündür. İslâm dînini felsefe vâsıtasıyla saf hâle getirmelidir” diyen sapık ve gizli bir cemiyet,
KÂBE-İ MUAZZAMA,Yeryüzünde yapılan ilk mâbed. Müslümanların kıblesi. Arabistan’ın Mekke-i mükerreme şehrindeki Mescid-i Harâm’ın ortasında bulunan taştan yapılmış dört köşeli binâ.
KÂBE KAVSEYN,Peygamber efendimizin Mîrac gecesinde bilmediğimiz bir şekilde Allahü teâlâya yakınlığından kinâye olan bir tâbir.
Kabr-i Seâdet,Peygamber efendimizin mübârek kabr-i şerîfleri. Hücre-i seâdet de denir.
KADERİYYE:Hicrî ikinci asırda Vâsıl bin Atâ tarafından kurulan ve “Kul kendi fiillerini kendi yaratır” diyerek kaderi yâni işlerin, Allahü teâlânın takdîri ile olduğunu inkâr eden bozuk fırka. Bu fırkaya Mu’tezile adı da verilir.
KÂDİYÂNÎLİK,On dokuzuncu yüzyılda, Hindistan’da Mirzâ Gulâm Ahmed tarafından kurulan bozuk yol. Kurucusunun doğum yeri olan Kâdiyan kasabasına nisbetle bu adla anılmaktadır. İsmine nisbetle, Ahmediyye de denilmektedir.
KAPLAMA MESH:Abdestte başın her tarafının mesh edilmesi.
KARÂMİTA:Milâdî dokuzuncu asırda Hamdan Karmat tarafından kurulan bozuk fırka. İsmâiliyye ve Bâtıniyye de denir
KARZ-I HASEN:Ödünç verme, çarşıda benzeri bulunan herşeyi, belirsiz bir zaman sonra, aynısı geri verilmek üzere verme.
KASÎDE-İ BÜRDE:İslâm âlimlerinin meşhûrlarından ve evliyânın büyüklerinden Muhammed bin Saîd Busayrî hazretlerinin, sevgili Peygamberimizi öven meşhûr kasîdesi.
KASR-ISALÂT:Seferde, yolculuk hâlinde dört rek’atli farzları iki rek’at kılmak.
LAĞV YEMİNİ:Geçmiş birşey için zan ile boş yere yapılan yemîn.
LEVH-ÜL-MAHFÛZ:Korunmuş levha; Allahü teâlânın takdir ettiği her şeyin yazılı bulunduğu, nasıl olduğu bizce bilinmeyen ve her türlü te’sirden korunmuş levha.
LÂHİK:Namaza imâm ile berâber başladığı hâlde, kendisine uyku, gaflet veya benzeri bir sebebden dolayı abdest bozulması hâli ârız olup da (meydana gelip de) namazın tamâmını veya bir kısmını imâm ile kılamayan kimse.
LUKATA:Yolda veya başka bir yerde bulunup da, sâhibi bilinmeyen mal.
MAHREM: Dînen evlenilmesi ebedî haram (yasak) olan, soy, süt veya evlenme sebebiyle nikâhı haram olan kimse.
MAHŞER:Haşr olunacak, toplanılacak yer. Kıyâmet gününde bütün mahlûkâtın (bütün canlıların) yeniden dirildikten sonra hesap için toplanacakları yer. Arasat Meydanı, Mevkıf.
MAHYA:Ramazan-ı şerîf ayında, geceleri çift minâre bulunan câmilerde iki minâre arasına gerilen ve halata (kalın ipe) asılarak kandillerle (lambalarla) yazılan yazı ve şekiller.
DİNİ TERİMLER
MEDENÎ:Topluluk hâlinde yardımlaşarak yaşayan, kibâr, nâzik, terbiyeli, görgülü kimse. NÂ-MAHREM:Yabancı, kendisiyle evlenilmesi haram olmayan kimse.
NAHR:Kurbanlık deveyi göğsü üstünden (evdâcını yâni iki büyük damarını) kesmek.
NARH:Çarşıda pazarda satılan her türlü mal için hükûmet tarafından konulan fiyat.
NA’T-I ŞERÎF,Peygamberleri ve din büyüklerini öven şiirler. Daha çok Peygamber efendimiz Muhammed aleyhisselâm için söylenir.
NECEŞ:Müşteri kızıştırmak, bir malı satın almaya niyeti olmadığı hâlde alacakmış gibi malın fiyatını yükseltmek.
ÖLÜM:Rûhun bedene olan bağlılığının sona ermesi, rûhun bedenden ayrılması, mevt.
ÖŞR (Öşür, Uşur),Onda bir. Topraktan alınan mahsûlün zekâtı.
Özür Sâhibi:Bir namaz vakti içinde yâni namaz vaktinin başından sonuna kadar, abdest alıp yalnız farzı kılacak kadar bir zaman, abdestli kalamayan yâni idrâr ve başka akıntılar gibi abdesti bozan şeylerden biri kendisinde devamlı mevcûd olup durduramayan kimse. PAPA:Katolik mezhebine mensûb hıristiyanların en yüksek rûhânî (dînî) lideri.
PASKALYA:Hıristiyanların inanışlarına göre, Îsâ aleyhisselâmın haça gerildikten sonra dirilerek göğe yükselmesi ile ilgili olarak her yıl Mart ayının on dördüncü gününden sonra gelen ilk Pazar günü yaptıkları şenlik, âyin.
PATRİK,Ortodoks mezhebine mensûb hıristiyanların, en büyük rûhânî (dînî) lideri.
SÂHİB-İ TERTÎB:Tertîb sâhibi. Üzerinde kazâya kalmış namaz borcu bulunmayan veya kazâya kalmış namazların toplamı beş vakti geçmemiş bulunan ve namazda sırayı gözetmesi gereken kimse.
SAHÎFE,Peygamberimizden sallallahü aleyhi ve sellem önce gelen peygamberlere gönderilen küçük kitablardan herbiri. Çoğulu suhuftur.
SAHÎHAYN:Kur’ân-ı kerîmden sonra, doğru oldukları, bütün İslâm âlimleri tarafından tasdîk edilmiş olan altı hadîs kitâbından Sahîh-i Buhârî ile Sahîh-i Müslim’in ikisine birden verilen isim.
SALVELE:Allahümme salli alâ Muhammed ve benzeri salât u selâm denilen ve Peygamber efendimize okunan hayır duâ.
TA’DÎL-İ ERKÂN:Namazda rükûda, secdelerde, kavmede (rükûdan kalktıktan sonra ayakta durmada) ve celsede (iki secde arasında oturmada) her âzâ hareketsiz olduktan sonra bir miktar durmak.
TAHMÎD:”Elhamdülillah” demek. “Hamd, şükür Allahü teâlâya mahsûstur” mânâsına “Elhamdülillah” sözü ve benzerleri.
TALÂK:Nikâh bağını çözmek; nikâh akdini DİNİ TERİMLER
VAHDÂNİYYET:Allahü teâlânın zâtî sıfatlarından. Allahü teâlânın zâtında, sıfatlarında ve işlerinde tek olup, ortağı olmaması.
VAHY (Vahiy):Allahü teâlânın emirlerini ve yasaklarını, peygamberlerine melek vâsıtasıyla veya vâsıtasız olarak bildirmesi.
Vahy-i Gayri Metlûv:Allahü teâlâ tarafından peygamberlerin kalblerine bildirilen vahyi, peygamberlerin kendilerine âit kelimelerle yanındakilere bildirmesi. Hadîs-i kudsî.
Vahy-i Metlûv:Cebrâil aleyhisselâmın, Allahü teâlâdan aldığı haberleri getirerek peygamberlere okuması.
Vahy-i metlûvun kelimeleri de, mânâları da Allahü teâlâdan gelmiştir. Kur’ân-ı kerîm vahy-i metlûvdur.
VEDÂ HUTBESİ ,Peygamber efendimiz sallallahü aleyhi ve sellem hicretin onuncu senesinde yaptığı Vedâ haccı sırasında îrâd buyurduğu (okuduğu) hutbe.
YE’CÛC VE ME’CÛC:Kur’ân-ı kerîmde adı geçen ve kıyâmete yakın, yeryüzüne yayılacak olan zararlı ve bozguncu iki kötü kavim.
Yed-i Beydâ ,Parlak el. Mûsâ aleyhisselâmın mûcize olarak gösterdiği ve koynundan çıkardığında gözleri kamaştıran ve güneş ziyâsı saçan eli.
Yed-i Emîn:Kânûnen güvenilir kimse olarak seçilen şahıs.Mahkemece kendisine bir şey emânet olunan kimse; güvenilir, emin el.
YEHOVA ŞÂHİDLERİ:Amerika Birleşik Devletleri’nde Ch. Şarl Russel tarafından 1872′de kurulan, 1931 senesinden sonra kendilerini bu adla tanıtmaya çalışan mezheb ve misyoner teşkîlâtına verilen ad.
Yemîn-i Gâmûs:Günâha ve Cehennem’e sokan yemin. Geçmişteki bir şey için, bile bile yalan söyleyerek, yemin etmek.
Yemîn-i Lağv:Boş yere yemîn. Geçmiş bir şey için zan ile yanlış yemîn etmek. Bunda günah ve keffâret yoktur.
Yemîn-i Mün’akıde:Geleceğe âit bir iş hakkında meselâ ilerde yapacağım veya yapmayacağım diyerek yapılan yemîn.
ZÂHİRİYYE:Kur’ân-ı kerîm ve hadîs-i şerîflerin zâhir, görünen mânâlarından başka hiçbir delîl ve kıyâsı kabûl etmeyen Dâvûd-i Zâhirî’nin kurduğu mezheb
ZARÛRİYYÂT-I DİN:İnanılacak ve yapılacak işlerle ilgili, âlim ve câhil herkesin bilmesi lâzım olan din bilgileri.
ZEBÛR ,Dört büyük kitabdan biri. Dâvûd aleyhisselâma indirilen mukaddes kitâb.
ZELLET-ÜL KÂRÎ:Kırâat hatâsı. Namazın içindeki farzlardan kırâati yerine getirirken (Fâtiha ve zamm-ı sûreyi okurken) meydana gelen hatâ, yanlış okuma.
Zevâid Tekbirleriİkişer rek’at olan Ramazân ve Kurban bayramı namazlarının her rek’atinde alınan üçer tekbir. Zevâid tekbirleri vâcibdir. Kâbe-i muazzamanın Hacer-ül-esved köşesi karşısındaki kuyudan çıkan mübârek su.
ZİNNÛREYN:İki nûr sâhibi. Peygamber efendimizin sallallahü aleyhi ve sellem iki kızıyla evlendiği için hazret-i Osman’a verilen lakab.(sözleşmesini), belli sözlerle derhal veya geleceğe bağlı olarak sona erdirmek.
TALMÛD:Yahûdîlerin Tevrât’tan sonra mukaddes kabûl ettikleri, sözlü emirlerin toplandığı Mişnâ ve Gamâra olmak üzere iki kısımdan meydana gelen kitap
ÜLÜ’L-AZM:Şerîat sâhibi, yeni din getiren peygamberlerden altı tânesine ve en büyüklerine verilen ad. Bunlar; Âdem, Nûh, İbrâhim, Mûsâ, Îsâ ve Muhammed aleyhimüsselâmdır.
BAZI DİNİ TERİMLER
-NÂME-İ SEÂDET|:Peygamber efendimizin mektubu şerîfi.
Peygamber efendimizin Mısır (Kıpt) hükümdârı Mukavkıs’ı İslâmiyet’e dâvet için yazdığı Nâme-i seâdet, deriden olup on iki satır yazısı ve altında mühr-i şerîfi vardır.
-UKNÛM: Hıristiyanların kabûl ettiği teslis (üç tanrı) inancındaki üç asıl veya üç esas varlıktan her birine verilen ad. Üçüne birden üç uknum mânâsına ekânim-i selâse denir.
-ULÛM-İ ÂLİYYE: Yüksek din bilgileri.
Ulûm-i âliyye bilgileri sekizdir. 1) Tefsîr ilmi, 2) Usûl-i kelâm ilmi, 3) Kelâm ilmi, 4) Usûl-i hadis 7) Fıkıh ilmi, 8) Tasavvuf ilmi.
-Caiz: Dince yapılması yasak sayılmayan şey demektir.
-Celse: İki secde arasında bir defa “sübhane rabbiyel azim”diyecek kadar oturmaktır.
-Farz: Yapılması din yönünden kesin şekilde gerekli olan herhangi bir görevdir. Farz-ı Ayn ve Farz-ı Kifaye diye ikiye ayrılır.
-Farz-ı Ayn: Yükümlü (mükellef) olan herkesin yapmak zorunda olduğu farzdır. Beş vakit kılınan namaz gibi…
-Farz-ı kifaye: Yükümlülerden bazılarının yapması ile diğerlerinden düşen ibadetlerdir. Cenaze namazı gibi.
-Haram: Bir şeyin yapılması, kullanılması ve yenilip içilmesinin İslam dininde kesin bir delille yasaklanmış olmasıdır.
-Helal: Dinde caiz görülen her şeydir. Yapılmasından ve kullanmasından dolayı ayıplama gerekmez.
-İftitah Tekbiri: Namaza başlarken alınan tekbirdir. Başlama tekbiri de denir. Kişi namaza başlarken ellerini kulaklarına kadar kaldırır ve “Allahu Ekber” diyerek iftitah tekbiri alır.
-Ka’de: Namazda teşehhüd için “Ettehiyyatü Lillahi”yi okumak için oturmaktır. Bir namazda iki defa oturulursa, birinci oturuşa “Kade-i Ûlâ=İlk oturuş” ikincisine de “Kade-i Ahire=Son oturuş” denir.
-Kaveme: Rukû halinden doğrulup ta bir defa “Sübhana rabbiyel azim” diyecek kadar ayakta durmaktır.
-Kıraat: Kur’an’ı Kerimden bir miktar okumak demektir.
-Kıyam: Ayakta durmaktır.
-Mekruh: Lûgatta sevilmeyen ve hoş görülmeyen şey demektir. Din deyiminde, yasaklığı sabit olmakla beraber, ona aykırı olarak da bir delil veya işaret mevcut olan şeydir.
-Mübah: Yapılması ve yapılmaması dinde caiz görülen şeydir. ne yapılmasında ne de yapılmamasında günah vardır. Helal bir yiyeceği yiyip yememek gibi.
-Müstahab: Lügat manası, sevilmiş şey demektir. Din deyiminde, Peygamber (s.a.v.) Efendimizin bazen yaptıkları ve bazen de terk ettikleri ibadettir. Kuşluk Namazı gibi. Bu bir nevi müekked olmayan sünnettir.
-Niyet: Kasıt manasındadır ki, kalbin bir şeyi yapmaya yönelmesi demektir. Şeriatta ise yapılan bir görevle Yüce Allah’a ibadette bulunmayı ve O’na manevi bakımdan yaklaşmayı kastetmektedir.
-Rekat: Namazın bölümlerinden her biri demektir. Şöyle ki: bir namazda kıyam, rükû ve iki secdenin toplamı bir rekattır. Bir namazda iki kıyam, iki rükû ve dört secde bulunursa o namaz iki rekatlı olur. Üç veya dört kıyam bulunursa, o namaz üç veya dört rekatlı olur.
-Rukû: Sözlükte eğilmek manasına gelir. Din deyiminde, namazdaki okuyuştan sonra eğilerek baş ve sırtı düz bir şekle getirmektir.
-Salat: Namaz demektir. Çoğulu salavattır. Salat sözlükte dua manasındadır. Din deyiminde, bildiğimiz ibadetten, erkan ve zikirlerden ibarettir. Namaz kılana “müsalli” denir.
-Secde: Namaz kılarken yere eğilerek yüzün bir kısmını , Yüce Allah’a saygı için yere koymaktır. Arka arkaya yapılan iki secdeye “secdeteyn” denir. “Sücud” sözü de secde etmek ve secdeler manasına gelir.
-Sünnet: Peygamber (s.a.v.) Efendimizin Farz olmayarak yaptığı işledir. ikiye ayrılır.
-Sünnet-i Müekkede (müekket, kuvvetli sünnet): Peygamber (s.a.v.) Efendimizin devam edipte pek az yapmadıkları ibadetlerdir. Sabah, Öğle ve Akşam Namazlarının sünnetleri.
-Sünnet-i Gayri Müekkede : Peygamber (s.a.v.) Efendimizin ibadet maksadıyla bazen yapmış olduğu şeylerdir. Yatsı ve İkindi Namazlarının sünnetleri gibi…
-Taharet: Lûgat manası temizlik demektir. Din deyiminde taharet, pislik ve necasetten arınmış olmak veya abestsizlik denilen şerî bir engelin kalkması halidir.
-Tekbir: “Allahu Ekber” demektir.
-Teyemmüm: Sözlükte kastetmek anlamına gelir. Şer’i terim olarak ise; su bulunmadığı veya bulunup ta kullanılamadığı takdirde, temiz olan toprağa sürülen ellerle yüzü dirseklere kadar kolları meshetmektir.
-Vacip: Dinimizde yapılması kesinlik derecesinde bir delil ile sabit olmayan ve yine kuvvetli bir delil ile sabit görülen şeydir.dîs ilmi, 5) İlm-i hadîs, 6) Usûl-i fıkıh,
-Râvi: Bir Hadîsi senediyle nakleden kimsedir Ravî’nin işi hadîsi işittiği gibi nakletmekdir Binaenaleyh âlim olması şart değildir Rivayet ettiği hadîsin gerek metni ge¬rekse senedi hakkında ondan fazla malûmat bek¬lenmez
Hadis İlminin Bazı Istılahları
-Muhaddis: Hadîslerin senedlerini ve o senedlerde zikri geçen Ravîlerin hallerini bilen kimsedir “Muhaddis”e bazan “Şeyh veya “İmam” da denilir Ancak bu babda meşhur olan: “Muhaddis” denilince Hadîs İlminde kâmil bir üstad mânasının anlaşılmasıdır
-Sened: Hadisin metnine ulaştıran yoldur Bu yolu Râviler teşkil eder
-Metin: İsnadın nihayet bulduğu gayedir Bundan maksad: Hadîs veya haberin kendisidir
-Hafız: Meşhur olan tarife göre: Yüz bin hadîsi ihatalı bir şekilde yani metinleriyle, senedleriyle ezber bilen kimsedir
-Hüccet: Üçyüzbin Hadisi metinleriyle, senetleriyle ihatalı bir şekilde bilen kimsedir
-Muharric: Tam bir vukuf ve salâhiyetle hadîsleri tetkik ederek kita¬bına yazan hadîs müellifine denir
-Dâru’l-Hadîs: “Hadis yurdu” demek olan bu tabir özellikle hadis ve hadis ilimleri öğrenimi için açılan medreselerin adıdır.
-Fıkhu’l-Hadîs: Fıkıh, sözlükte bir nesneyi zihinde gereği gibi anlayıp bilmek manasınadır. Buna göre Fıkhu’l-Hadîs, hadislerin taşıdığı mananın etraflıca anlaşılması demektir.
-Hadis Tarihi: Hz. Peygamber (s.a.s)’in hadislerinin rivayetini, rivayetindeki gelişmeleri, tedvin ve tasnif devrelerini tarihî seyri içinde ele alan ilim dalına denir.
Şeyh: Üzerinde yaşlılık alameti görülen, olgunluk yaşını geçmiş tecrübeli insana verilen isimdir. Çoğulu şuyûh, eşyâh, şeyhân, meşîha, bir görüşe göre meşâyih gibi çeşitli ölçülerde gelir.
-Tasliye: Asıl itibariyle salat (dua) ve selam okumak anlamını veren “salla” dört harfli mezid fiilinin mastarı olup Hz. Peygamber üzerine salavat getirmek demektir.
-Kudsi Hadis: Kudsî, mukaddes bir yüce varlığa (Allah’a) nisbet edilen anlamına gelir. Kudsî hadîs ise Hz. Peygamber (s.a.s)’in Rabbine izafe ettiği veya Hz. Peygamberden Rabbine izafe edilerek rivayet edilmiş olan hadîslerdir.
Bid’at: Değil Hadis ilminde, diğer islamî ilimlerin hemen hepsinde sıkça rastlanan bir terimdir. Sözlükte bir şeye başlamak, ibda ve ihdas etmek, yani bir şeyi ilk defa ortaya atmak; inşa etmek manalarına gelir. Genellikle İslâmiyet’in kemale ermesinden sonra ortaya atılıp dine nisbet ve izafe edilen şeylere denir.
BAZI FIKHI TERİMLER
Fıkhın, şer’i delillerden elde edilen fıkhi hukumleri sistematik tarzda ele alan dalına furu-i fıkıh, delillerden hukum elde etme metodunu inceleyen dalına da usul-i fıkıh denir. Ahvâl-i Şahsiyye: Şahsın hukuku.
Hidâyet-i Mürşîde: Yol gosterici hidayet.
Deliller: Araştırılan hususta şer’i-ameli nitelikteki hukme ulaştıran vasıtaya delil denir. Fıkhi bir hukmun dini-hukuki dayanağı (edille-i şer’iyye, edilletu’l-ahkam) anlamında kullanılır. Fıkıh literaturunde yaygın genel kabule gore şer’i delillerden kitap, sunnet, icma ve kıyas aslî deliller; istihsan, istıslah (mesalih-i mursele), istishab, sedd-i zerayi’ gibi deliller de fer’î veya tâli deliller grubunda yer alır. Bu asli delillerin bir diğer adı da “dort delil”dir (edille-i erbaa).
Kitâp: Ayetler, iman, ahlak, adab-ı muaşeret, gecmiş toplumlardan kıssa ve oğutler, genel insani ve akli değerler, beşeri ilişkiler gibi konularda okuyucuya doğrudan ana fikir vermektedir.
İcmâ: İcma; muctehidlerin şer’i bir meselenin hukmune dair goruşlerini aynı yonde olmak uzere tek tek acıklamaları yoluyla meydana gelebileceği gibi (sarîh icmâ), şer’i bir mesele hakkında bir veya birkac muctehid goruş belirttikten sonra, bu goruşten haberdar olan o devirdeki diğer muctehidlerin acıkca aynı yonde kanaat belirtmemekle birlikte itiraz beyanında da bulunmayıp sukut etmeleri suretiyle de (sükûtî icmâ) oluşabilir.
Kıyâs: Naslarda (Kitap ve Sunnet’te) hukmu bulunmayan fıkhi meseleye, aralarındaki illet (gerekce) birliği sebebiyle, naslarda duzenlenmiş meselenin hukmunu vermek” şeklinde tanımlanır. Musiyi (vasiyet edeni) olduren musa-leh (vasiyet alacaklısının) vasiyetten mahrum olur. Boylece, naslarda musiyi olduren musa-leh hakkında ozel bir hukum bulunmadığı halde, kıyas yoluyla boyle bir kimsenin vasiyetten mahrum olacağına hukmedilmiş olur.
İstihsân: Muctehidin bir meselede, ozel bir delil sebebiyle, o meselenin benzerlerinde verdiği hukumden vazgecip başka bir cozumu benimsemesi, ya da iki farklı kıyas imkanı bulunduğunda, ilk bakışta dikkat cekmeyen kıyası (kapalı kıyası) gerekce birliği acısından daha guclu bulduğu icin acık kıyasa tercih etmesidir. Buna gore, istihsan ceşitlerini iki gruba ayırmak mumkundur:
1. Genel hukumden istisna yoluyla yapılan istihsan.
2. Kapalı kıyas istihsanı. Istıslâh (Mesâlih-i Mürsele): İslam hukuk terminolojisinde maslaha terimi geniş anlamda kullanıldığında, hem “yarar sağlama”yı hem “zararı savma”yı ifade eder. Maslahanın bu iki yonu ayrı ayrı anlatılmak istendiğinde birincisi icin “celbu’l-menfaa” (celbu’l-maslaha), ikincisi icin “def’u’l-mefsede” (def’u’l-mefsede) tabiri kullanılır. Yorum yoluyla da olsa nasların kapsamına girmeyen ya da “illet” bağı kurularak (kıyas yoluyla) nasta duzenlenmiş bir olaya bağlanamayan fıkhi bir meselenin hukmunu İslam fıkhının genel ilkelerine gore belirleme yontemine “ıstıslâh“, bu metodu uygulayarak hukme ulaşırken esas alınan maslahatlara da “mesalih-i mursele” denir.
Örf ve Âdet: Fakihlere gore bir toplumdaki orf ve adetin gecerliliği icin onun yaygın ve surekli olması, nasların lafzına ve ruhuna yani İslam hukukunun temel ilkelerine aykırı duşmemesi gerekir. Bu şartları taşıyan orfe sahih orf, taşımayana da fasid orf adı verilir.
Istıshâb: Daha once varlığı bilinen bir durumun -aksine delil bulunmadıkca- varlığını koruduğuna hukmetme yontemidir. Şekk ile yakin zail olmaz. İbâha-i Asliyye Istıshâbı: Buna gore bir şeyden yararlanma veya bir davranışta bulunma hakkında naslarda ozel bir hukum yoksa veya kıyas yahut ıstıslah yoluyla naslardan bu hususta ozel bir sonuc cıkmıyorsa, “Eşyada aslolan mubahlıktır”. Berâet-i Zimme Istıshâbı: Bir kimsenin borclu veya suclu olduğuna dair delil bulunmadıkca borcsuz ve sucsuz kabul edilmesi esastır. Buna gore, alacaklı olduğunu iddia eden kimse bunu isbat edemediği takdirde davalının borclu olmadığına; yine, suc işlediği iddia edilen kişinin bu fiili isbat edilmedikce aynı prensibe gore suclu olmadığına hukmedilir. Vasıf Istıshâbı: Şer’an varlığı kabul edilen bir hukmun, sebebinin ortadan kalktığı isbat edilmediği surece sabit sayılması esastır. Mesela, satım ve mirascılık gibi bir mulkiyet sebebine binaen sabit olan mulkiyetin, gecerli bir nikah akdinden sonra kurulan evlilik bağının, aradan ne kadar zaman gecerse gecsin, ortadan kalktığını gosteren bir delil olmadığı surece devam ettiğine hukmedilir.
İslâm Öncesi Şerîatler: Hz. Muhammed’den onceki ilahi dinlerin hukumlerinden (şer’ü men kablenâ) Kur’an-ı Kerim’de veya Hz. Peygamber’in sunnetinde yer almayanların muslumanlar icin bağlayıcı olmadığında alimler fikir birliği icindedir. Hanefiler dahil bir grup İslam alimi bu tur hukumlerin de muslumanlar hakkında da bağlayıcı delil olacağı goruşundedir.
Sedd-i Zerâî’: Harama, kotu ve zararlı bir sonuca vasıta olan davranışların yasaklanması, kotuluğe giden yolların kapatılması demektir. Kotuluklerin onlenmesi, menfaatların elde edilmesinden daha onceliklidir.
Re’y ve İctihâd: Re’y kelimesi fıkıh literaturunde “hakkında acık bir nas yani ayet veya hadis metni bulunmayan fıkhi bir konuda muctehidin belli metotlar uygulayarak ulaştığı şahsi goruş” anlamında kullanılan bir terimdir. İctihad sozlukte “zor ve meşakkatli bir işi gercekleştirme uğrunda kişinin olanca gayreti gostermesi”, fıkıh ilminde ise “fakihin şer’i-ameli bir meselenin hukmunu, ilgili delillerden cıkarabilmek icin olanca gayreti sarfetmesi” anlamına gelir. Bu melekeye sahip olan kimseye muctehid denir. Ehliyet: Kişinin dini ve hukuki hukme konu (muhatap) olmaya elverişli oluşu demektir.
Vücûb Ehliyeti: Kişinin haklara sahip olabilme ve borc altına girebilme ehliyetidir. Vucub ehliyetinin temelini zimmet ve hukuki kişilik teşkil eder; bu ehliyetin yaş, akıl, temyiz ve ruşd ile alakası yoktur. Edâ Ehliyeti: Kişinin dinen ve hukuken muteber olacak tarzda davranmaya ve hukuki işlem yapmaya elverişli oluşu demektir.
Hükmen Bulûğ Yaşı: Ebu Hanife’ye gore erkeklerde 18, kızlarda 17 yaş, coğunluğa gore her ikisi icin de 15 yaştır. Hüküm: İslam dininin, insanların dunya ve ahiret mutluluğunu sağlamak uzere getirdiği kuralların butunune şer’i hukumler (ahkam-ı şer’iyye) veya ilahi hukumler (ahkam-ı ilahiyye) olarak tabir edilir.
Amelî Hükümler: Itikadi hukumlere nisbetle ikinci derecede oldukları icin bunlara ahkam-ı fer’iyye de denilir.
Taabbudi hukumler: ibadetlerle ilgili dini hukumlere denilir.
Vaz’î Hüküm: İki durum arasında şariin kurduğu bağı ifade eden vaz’i hukum, kendi icinde sebep, şart ve mâni’ şeklinde uce ayrılır.
Sebep: Şariin varlığını hukmun varlığı, yokluğunu da hukmun yokluğu icin alamet kıldığı durumdur. Mesela vakit namazın, ramazan ayının girmesi orucun, malın nisab miktarına ulaşması zekatın sebebidir. Rükün: Bir şeyin varlığı kendi varlığına bağlı olan ve onun yapısından bir parca teşkil eden bir unsuru ifade eder. İbadetlerde rukunler ve bunların yanında sıhhat şartları o ibadetin farzlarını oluşturur. Bunlardan birinin eksik olması o ibadeti gecersiz (batıl, fasid) kılar. Namazda Kur’an okumanın (kıraat), ruku veya secdenin terkedilmesi boyledir.
Şart: Bir hukuki sonucun varlığı kendi varlığına bağlı olan, ancak kendisinin varlığı onun varlığını zaruri kılmayan ve onun yapısından bir parca teşkil etmeyen fiil veya vasıftır. Mesela namaz icin abdest, nikah akdinde şahit şarttır.
Sıhhat; bir fiilin gerekli rukun ve şartları taşıması, butlân; ruknunun veya kurucu unsurlarından birinin eksik olması, fâsid; ruknu ve unsurları tamam olduğu halde şartlarının eksik olmasıdır.
Bâtıl: Bir hukuki işlemin batıl olması, onun kurulmamış ve yok hukmunde olması ve bu işleme hic bir hukuki sonucun bağlanmamasıdır.
Müfsîd: Bir ibadeti bozan veya bir hukuki işlemi sakatlayan fiil ve eksikliğe denir.
Teklîfî Hükümler: Mukellefin fiilleri.
Vâcip: Dini literaturde vacip, Hanefiler haric fakihlerin coğunluğuna gore, kesin bir delille ve kesin bir surette yapılması istenen dini yukumluluğu ifade ederse de Hanefiler bunu farz ve vacip şeklinde iki kademede ele almayı uygun gorurler.
Farz: Fıkıh ilminde, Allah ve Rasulu’nun mukelleften yapılmasını kesin ve bağlayıcı tarzda istediği fiil demektir. Hanefiler delilin kat’i veya zanni oluşuna gore bir ayırım yaparak, bir fiilin yapılmasını kesin ve bağlayıcı tarzda istendiğini gosteren delil kat’i ise bunu farz, zanni ise bunu vacip terimiyle ifade ederler. Farzı terkeden kimse fasık durumuna duşer. Vacibin inkarı kufru gerektirmez. Farz-ı ayn: Şariin her bir mukellefin ayrı ayrı ifa etmesini istediği mukellefiyettir. Farz-ı kifâye: Muslumanların ferden değil de toplum olarak sorumlu oldukları mukellefiyetlerdir.
Vâcip: Hanefiler vacibi coğu yerde “ameli farz” olarak da adlandırırlar.
Sünnet: Muekked ve ğayr-i muekked ceşidine “huda sunneti” de denir. Hz. Peygamber’in, insan olması itibariyle yaptığı normal ve beşeri davranışlara ise zevaid sunnet veya adet sunneti denilir. Farz namazlardan once ve sonra kılınması sunnet olan namazlar icin, Şafii mezhebinde ayrıca vitir namazı ve şevvalde tutulan altı gun oruc icin revatib sunnet tabiri kullanılır.
Haram li-aynihî: Şariin, bizzat kendisindeki kotuluk sebebiyle, baştan itibaren ve temelden haramlığına hukmettiği fiildir.
Haram li-ğayrihî: Aslında meşru ve serbest olduğu halde, haram kılınmasını gerekli kılan gecici durumla ilgili olan fiildir.
Azîmet: Farz, vacip, sunnet, mustehap niteliğindeki bir davranışın yapılmasını; haram, mekruh gibi davranışların da yapılmamasını ifade eden butun teklifi hukumleri icine alır. Hanefiler’e gore, yolculuk esnasında dort rek’atlı farz namazların kısaltılarak ikişer rek’at kılınması esasen bir azimet hukmudur.
Ruhsat: Fıkıh ilminde “meşakkat, zaruret, ihtiyac gibi arızi bir sebebe bağlı olarak azimet hukmunu terketme imkanı veren ve yalnız soz konusu arızi durumla sınırlı bulunan hafifletilmiş ve gecici hukmu” ifade eden bir terimdir.
İmâmeyn: İmam Ebu Yusuf ile İmam Muhammed icin kullanılır.
Tarafeyn: İmam-ı A’zam ile İmam Muhammed icin kullanılır.
Şeyhayn: İki şeyh, iki reis, iki buyuk imam demektir. İmam-ı A’zam ile İmam Ebu Yusuf icin kullanılır. En buyuk iki halife anlamında Hazret-i Ebu Bekr ile Hazret-i Omer icin de kullanılır.
Sekaleyn: İnsanlar ve cinler icin kullanılır. Bu iki topluluğa da peygamber olarak gonderildiği icin Peygamberimiz Hz. Muhammede Rasulu’s-Sekaleyn denir. Cin ve insanlara fetva verene de, Muftiyus-sekaleyn denir.
DİNİ TERİMLER
ADN CENNETİ:Yedi kat göklerin üzerinde yaratılan sekiz Cennetten derece bakımından en yüksek olanı.
Ahd-i Atik:Eski ahd. Hıristiyanlarca Mûsâ aleyhisselâma inen kitab.
Ahd-i Cedîd:Hıristiyanların kutsal kitabı olan Kitâb-ı mukaddes’in ikinci bölümü.
Ahkâm-ı Şer’iyye:İslâm dîninde bir işin yapılması veya yapılmaması gerektiğini bildiren hükümler.
Ahlâk-ı Hasene:Güzel huylar. Dînin ve aklın beğendiği huylar.
Ahlâk-ı Zemîme:Kötü ahlâk. Dînin ve aklın beğenmediği huylar.
Akâid İlmi:Îmân esaslarını anlatan ilim dalı.
AKÎKA:Çocuk nîmetine karşılık, Allahü teâlâya şükr niyeti ile kesilen hayvan.
BEHÂÎLİK:Müslüman görünüp İslâmiyet’i içerden yıkmak için çalışan El-Bâb Ali Muhammed ismindeki bir acemin talebesi olan Behâullah’ın, kurduğu bozuk yol.
BENÎ HÂŞİM (Hâşimoğulları),Peygamber efendimizin dedesi Hâşim bin Abdi Menâf’ın soyundan gelenler.
BERZÂH ÂLEMİ,Dünyâ ile âhiret arasındaki âlem; kabir âlemi.
BESMELE:Bismillâhirrahmânirrahîm sözü. Kur’ân-ı kerîme saygı göstermek, E’ûzü okuyarak başlamakla olur ve Kur’ân-ı kerîmin anahtarı Besmeledir.
BETÛL,Peygamber efendimizin mübârek kızı hazret-i Fâtımâ’nın lakabı.
BEYT-İ MA’MÛR:Meleklerin kıblesi. Göklerde meleklerin devâmlı tavâf ettikleri yer, makam.
BEYTÜ’L-MUKADDES (Beyt-ül-Makdis):Kudüs’deki Mescid-i Aksâ.
BEYTULLAH: Mekke-i mükerremede Mescid-i harâmın ortasında bulunan mukaddes binâ. Kâbe-i muazzama; müslümanların kıblesi; BEYTÜLMÂL:İslâm devleti hazînesi, mâliye teşkîlâtı.
Bİ’SET:Gönderme, gönderilme. Bir peygambere peygamber olduğunun bildirilmesi.
Burhân-ı İnnî:İnneli (elbetteli) delîl. Eserden müessire (o eseri yapana), san’attan san’atkâra ve netîceden sebebe götüren delîl. Kelâm (akâid) ilminde daha çok bu delîl kullanılır.
Burhân-ı Limmî:Limeli (niçinli) delîl. İlletten sebebden ma’lûle (illetin bulunduğu şeye), müessirden (eseri yapandan) esere, san’atkârdan san’ata, sebebden netîceye götüren delîl. Görülen ateşten dumanın varlığına hükmetmek böyledir.
Burhân-ı Tatbîk:Kelâm ilminde Allahü teâlânın varlığını ve kadîm (ezelî), olduğunu (başlangıcının olmadığını) isbâtta kullanılan delîllerden biri. Burhân-ı Temânü:Kelâm ilminde Allahü teâlânın varlığını ve birliğini isbâtta kullanılan delîl.
CÂHİLİYE DEVRİ:İslâmiyet’ten önce hissin akla, kötülüğün iyiliğe hâkim olduğu, puta tapılan karanlık devir.
CEBEL-İ RAHMET:”Rahmet dağı” mânâsına, Arafat ovasındaki tepe.
CEBRÂİL ALEYHİSSELÂM :D ört büyük melekten biri.
CEBRİYYE:Hicrî birinci asrın sonlarında ve ikinci asrın başlarında Cehm bin Safvân tarafından ortaya çıkarılan bozuk yol.
CEHMİYYE:Cebriyye fırkasının bir kolu olup, Hicrî ikinci asırda Cehm bin Saffân tarafından kurulan bozuk fırka.
CENNET:Bahçe. Âhirette müslümanların nîmet ve mutluluk içerisinde sonsuz olarak yaşayacakları yer.
CERH VE TA’DÎL:Hadîs ilmine âit iki ıstılah Cerh, yaralamak. Bir hadîs âliminin, bâzı sebeplerle râvînin (hadîs rivâyet eden kimsenin) rivâyetini (naklini) reddetmesi. Ta’dîl, düzeltmek. Bir hadîs âliminin, bir râvinin rivâyetinin kabûl edilebileceğini açı klaması.
DENDÂN-I SEÂDET: Peygamber efendimizin Uhud muhârebesinde şehîd olan, kırılan mübârek dişinin bir parçası.
DİN:Allahü teâlânın insanları dünyâ ve âhirette râhat, huzûr ve seâdete (mutluluğa) kavuşturmak için peygamberleri vâsıtasıyla bildirdiği yol, emirler ve yasaklar.
Dirâyet Tefsîri:Resûlullah’tan sallallahü aleyhi ve sellem gelen rivâyetler (açıklamalar) esas alınarak, Kur’ân-ı kerîmin lisan bilgilerine ve zamanın fen bilgilerine, aklî ilimlere göre yapılan açıklaması. Bu tefsîre ma’kul, re’y tefsîri ve te’vîl de denir.
EHL-İ BİD’AT:Bid’at sâhipleri. Peygamber efendimizin ve eshâbının bildirdiği doğru îtikâddan (inanıştan) ayrılanlar.
EHL-İ KIBLE:Kâbeyi kıble edinenler, müslümanım diyenler.
EHL-İ SUFFA:Medîne-i münevverede, akrabâları ve evleri bulunmayan, Peygamber efendimizin mescidinin suffa denilen ve üzeri hurma dallarıyla örtülü bölümünde kalan eshâb-ı kirâm
EHL-İ SÜNNET:Îtikâdda (inanılacak şeylerde) ve yapılacak işlerde Peygamber efendimizin ve O’nun Eshâbının (arkadaşlarının) ve sonra gelen müctehid İslâm âlimlerinin yolunda bulunan müslümanlar, sünnîler.
ELHAMDÜLİLLAH:”Hamd, şükür Allahü teâlâya mahsûstur, bütün nîmetler O’ndandır” mânâsına mübârek, kıymetli bir söz. Buna hamdele de denir.
EMÂNÂT-I MUKADDESE:İslâm dîni ve târihi bakımından büyük önem taşıyan, Peygamber efendimize ve diğer din büyüklerine âit bâzı mübârek şahsî eşyâ ve hâtıralar. Mukaddes emânetler. Bunlar: Hırka-i Saâdet, Seyf-i Nebevî, Nâme-i Saâdet, Mühr-i Seâdet, Dendân-ı Seâdet, Lıhy e-i Seâdet, Nakş-ı Kadem-i şerîf, Sancak-ı şerîf, Teyemmüm taşı.
FÂİTE:Gaflet, uyku, unutmak, hastalık, düşman korkusu gibi bir özürle kaçırılan farz veya vâcib namaz.
FÂRÛK:”Doğru ile yanlışı birbirinden ayıran” mânâsına hazret-i Ömer’in lakabı.
FARZ:Allahü teâlânın Kur’ân-ı kerîmde yapılmasını açıkca bildirdiği emirler.
FÂTIMÎLER:Aslen mecûsî olan Meymûn el-Kaddah’ın neslinden gelen Ubeydullah bin Sa’îd’in etrâfında toplanan, kendilerinin hazret-i Fâtıma’nın neslinden geldiklerini iddiâ eden; Mısır, Kuzey Afrika, Filistin ve Sûriye’de 910-1171 seneleri arasında hüküm süren, E shâb-ı kirâm düşmanlığını yaymaya çalışan hânedân Ubeydîler.
Fukahâ-i Seb’a:Medîne’de yetişen yedi büyük fakîh
FUKARÂ-YI SÂBİRÎN ilenmeyip sabreden ve şerî’ate (İslâmiyet’e) uyan fakirler.
GAMÂRÂ:Yahûdîlerin Tevrât’tan sonra mukaddes kitab saydıklarıTalmûd’un kısımlarından biri. Talmûd; Mişnâ ve Gamârâ olmak üzere iki kısımdır.
GASÎL-ÜL MELÂİKE:Melekler tarafından yıkanan; Eshâb-ı kirâmdan Uhud harbinde şehîd olan ve cenâzesini meleklerin yıkadığı Peygamber efendimiz tarafından müjdelenen Eshâb-ı kirâmdan Hanzala hazretleri.
GUSL:Boy abdesti. Cünüb olan her kadın ve erkeğin, hayz (âdet) ve nifası (lohusalık hâli) sona eren kadınların ağzı ve burnu ile birlikte, iğne ucu kadar kuru bir yer kalmayacak şekilde, bütün bedenini yıkaması.
Haber-i Meşhûr:Başlangıçta râvîsi (rivâyet edeni, bildireni) sınırlı iken, sonraki devirlerde, daha çok kimse tarafından nakledilen haber,
Haber-i Mütevâtir:Yalan üzerinde ittifâk etmeleri (birleşmeleri) mümkün olmayan bir cemâat (topluluk) tarafından nakledilen, bildirilen haber, hadîs-i şerîf.
“Delîl getirmek dâvâcıya, yemîn etmek dâvâlıya düşer” hadîs-i şerîfi haber-i mütevâtirdir. (Teftâzânî)
HADES:Abdestsizlik veyâ cünüblük hâli.
HADÎS Peygamber efendimizin mübârek sözleri, işleri ve görüp de mani olmadıkları şeyler.
Hadîs-i Maktû’:Söyleyenleri (râvîleri), Tâbiîn-i kirâmakadar bilinip, Tâbiîn’den rivâyet olunan hadîs-i şerîfler.
HAMDELE:Elhamdülillah veya bu mânâdaki sözler. Elhamdülillah sözünün mânâsı, Allahü teâlâya hamd olsun, ben her hâlimde O’ndan memnûnum demektir.
İBÂDET:Kulluk, kulluk vazîfelerini İslâmiyetin bildirdiği şekilde yerine getirmek. Allahü teâlânın emir ve yasaklarına uymak.
İBÂDİYYE:Bozuk fırkalardan olan Hâriciyyenin kollarından biriİ
İHTİKÂR:İnsan ve hayvan için lüzumlu gıdâ maddelerini şehre girmeden yâhut girince halka satılmadan toplayıp, stok edip, pahalandığı zaman satmak.
İHVÂN-ÜS-SAFÂ :On birinci asrın ikinci yarısında Basra’da ortaya çıkan; “İslâmiyete birçok vehimler karışmış, onu bu vehimlerden temizlemek ancak felsefe ile mümkündür. İslâm dînini felsefe vâsıtasıyla saf hâle getirmelidir” diyen sapık ve gizli bir cemiyet, ekol
KÂBE-İ MUAZZAMA,Yeryüzünde yapılan ilk mâbed. Müslümanların kıblesi. Arabistan’ın Mekke-i mükerreme şehrindeki Mescid-i Harâm’ın ortasında bulunan taştan yapılmış dört köşeli binâ.
KÂBE KAVSEYN,Peygamber efendimizin Mîrac gecesinde bilmediğimiz bir şekilde Allahü teâlâya yakınlığından kinâye olan bir tâbir.
Kabr-i Seâdet,Peygamber efendimizin mübârek kabr-i şerîfleri. Hücre-i seâdet de denir.
KADERİYYE:Hicrî ikinci asırda Vâsıl bin Atâ tarafından kurulan ve “Kul kendi fiillerini kendi yaratır” diyerek kaderi yâni işlerin, Allahü teâlânın takdîri ile olduğunu inkâr eden bozuk fırka. Bu fırkaya Mu’tezile adı da verilir.
KÂDİYÂNÎLİK,On dokuzuncu yüzyılda, Hindistan’da Mirzâ Gulâm Ahmed tarafından kurulan bozuk yol. Kurucusunun doğum yeri olan Kâdiyan kasabasına nisbetle bu adla anılmaktadır. İsmine nisbetle, Ahmediyye de denilmektedir.
KAPLAMA MESH:Abdestte başın her tarafının mesh edilmesi.
KARÂMİTA:Milâdî dokuzuncu asırda Hamdan Karmat tarafından kurulan bozuk fırka. İsmâiliyye ve Bâtıniyye de denir
KARZ-I HASEN:Ödünç verme, çarşıda benzeri bulunan herşeyi, belirsiz bir zaman sonra, aynısı geri verilmek üzere verme.
KASÎDE-İ BÜRDE:İslâm âlimlerinin meşhûrlarından ve evliyânın büyüklerinden Muhammed bin Saîd Busayrî hazretlerinin, sevgili Peygamberimizi öven meşhûr kasîdesi.
KASR-ISALÂT:Seferde, yolculuk hâlinde dört rek’atli farzları iki rek’at kılmak.
LAĞV YEMİNİ:Geçmiş birşey için zan ile boş yere yapılan yemîn.
LEVH-ÜL-MAHFÛZ:Korunmuş levha; Allahü teâlânın takdir ettiği her şeyin yazılı bulunduğu, nasıl olduğu bizce bilinmeyen ve her türlü te’sirden korunmuş levha.
LÂHİK:Namaza imâm ile berâber başladığı hâlde, kendisine uyku, gaflet veya benzeri bir sebebden dolayı abdest bozulması hâli ârız olup da (meydana gelip de) namazın tamâmını veya bir kısmını imâm ile kılamayan kimse.
LUKATA:Yolda veya başka bir yerde bulunup da, sâhibi bilinmeyen mal.
MAHREM: Dînen evlenilmesi ebedî haram (yasak) olan, soy, süt veya evlenme sebebiyle nikâhı haram olan kimse.
MAHŞER:Haşr olunacak, toplanılacak yer. Kıyâmet gününde bütün mahlûkâtın (bütün canlıların) yeniden dirildikten sonra hesap için toplanacakları yer. Arasat Meydanı, Mevkıf.
MAHYA:Ramazan-ı şerîf ayında, geceleri çift minâre bulunan câmilerde iki minâre arasına gerilen ve halata (kalın ipe) asılarak kandillerle (lambalarla) yazılan yazı ve şekiller.
MEDENÎ:Topluluk hâlinde yardımlaşarak yaşayan, kibâr, nâzik, terbiyeli, görgülü kimse. NÂ-MAHREM:Yabancı, kendisiyle evlenilmesi haram olmayan kimse.
NAHR:Kurbanlık deveyi göğsü üstünden (evdâcını yâni iki büyük damarını) kesmek.
NARH:Çarşıda pazarda satılan her türlü mal için hükûmet tarafından konulan fiyat.
NA’T-I ŞERÎF,Peygamberleri ve din büyüklerini öven şiirler. Daha çok Peygamber efendimiz Muhammed aleyhisselâm için söylenir.
NECEŞ:Müşteri kızıştırmak, bir malı satın almaya niyeti olmadığı hâlde alacakmış gibi malın fiyatını yükseltmek.
ÖLÜM:Rûhun bedene olan bağlılığının sona ermesi, rûhun bedenden ayrılması, mevt.
ÖŞR (Öşür, Uşur),Onda bir. Topraktan alınan mahsûlün zekâtı.
Özür Sâhibi:Bir namaz vakti içinde yâni namaz vaktinin başından sonuna kadar, abdest alıp yalnız farzı kılacak kadar bir zaman, abdestli kalamayan yâni idrâr ve başka akıntılar gibi abdesti bozan şeylerden biri kendisinde devamlı mevcûd olup durduramayan kimse. PAPA:Katolik mezhebine mensûb hıristiyanların en yüksek rûhânî (dînî) lideri.
PASKALYA:Hıristiyanların inanışlarına göre, Îsâ aleyhisselâmın haça gerildikten sonra dirilerek göğe yükselmesi ile ilgili olarak her yıl Mart ayının on dördüncü gününden sonra gelen ilk Pazar günü yaptıkları şenlik, âyin.
PATRİK,Ortodoks mezhebine mensûb hıristiyanların, en büyük rûhânî (dînî) lideri.
SÂHİB-İ TERTÎB:Tertîb sâhibi. Üzerinde kazâya kalmış namaz borcu bulunmayan veya kazâya kalmış namazların toplamı beş vakti geçmemiş bulunan ve namazda sırayı gözetmesi gereken kimse.
SAHÎFE,Peygamberimizden sallallahü aleyhi ve sellem önce gelen peygamberlere gönderilen küçük kitablardan herbiri. Çoğulu suhuftur.
SAHÎHAYN:Kur’ân-ı kerîmden sonra, doğru oldukları, bütün İslâm âlimleri tarafından tasdîk edilmiş olan altı hadîs kitâbından Sahîh-i Buhârî ile Sahîh-i Müslim’in ikisine birden verilen isim.
SALVELE:Allahümme salli alâ Muhammed ve benzeri salât u selâm denilen ve Peygamber efendimize okunan hayır duâ.
TA’DÎL-İ ERKÂN:Namazda rükûda, secdelerde, kavmede (rükûdan kalktıktan sonra ayakta durmada) ve celsede (iki secde arasında oturmada) her âzâ hareketsiz olduktan sonra bir miktar durmak.
TAHMÎD:”Elhamdülillah” demek. “Hamd, şükür Allahü teâlâya mahsûstur” mânâsına “Elhamdülillah” sözü ve benzerleri.
TALÂK:Nikâh bağını çözmek; nikâh akdini (sözleşmesini), belli sözlerle derhal veya geleceğe bağlı olarak sona erdirmek.
TALMÛD:Yahûdîlerin Tevrât’tan sonra mukaddes kabûl ettikleri, sözlü emirlerin toplandığı Mişnâ ve Gamâra olmak üzere iki kısımdan meydana gelen kitap
ÜLÜ’L-AZM:Şerîat sâhibi, yeni din getiren peygamberlerden altı tânesine ve en büyüklerine verilen ad. Bunlar; Âdem, Nûh, İbrâhim, Mûsâ, Îsâ ve Muhammed aleyhimüsselâmdır.
VAHDÂNİYYET:Allahü teâlânın zâtî sıfatlarından. Allahü teâlânın zâtında, sıfatlarında ve işlerinde tek olup, ortağı olmaması.
VAHY (Vahiy):Allahü teâlânın emirlerini ve yasaklarını, peygamberlerine melek vâsıtasıyla veya vâsıtasız olarak bildirmesi.
Vahy-i Gayri Metlûv:Allahü teâlâ tarafından peygamberlerin kalblerine bildirilen vahyi, peygamberlerin kendilerine âit kelimelerle yanındakilere bildirmesi. Hadîs-i kudsî.
Vahy-i Metlûv:Cebrâil aleyhisselâmın, Allahü teâlâdan aldığı haberleri getirerek peygamberlere okuması.
Vahy-i metlûvun kelimeleri de, mânâları da Allahü teâlâdan gelmiştir. Kur’ân-ı kerîm vahy-i metlûvdur.
VEDÂ HUTBESİ ,Peygamber efendimiz sallallahü aleyhi ve sellem hicretin onuncu senesinde yaptığı Vedâ haccı sırasında îrâd buyurduğu (okuduğu) hutbe.
YE’CÛC VE ME’CÛC:Kur’ân-ı kerîmde adı geçen ve kıyâmete yakın, yeryüzüne yayılacak olan zararlı ve bozguncu iki kötü kavim.
Yed-i Beydâ ,Parlak el. Mûsâ aleyhisselâmın mûcize olarak gösterdiği ve koynundan çıkardığında gözleri kamaştıran ve güneş ziyâsı saçan eli.
Yed-i Emîn:Kânûnen güvenilir kimse olarak seçilen şahıs.Mahkemece kendisine bir şey emânet olunan kimse; güvenilir, emin el.
YEHOVA ŞÂHİDLERİ:Amerika Birleşik Devletleri’nde Ch. Şarl Russel tarafından 1872′de kurulan, 1931 senesinden sonra kendilerini bu adla tanıtmaya çalışan mezheb ve misyoner teşkîlâtına verilen ad.
Yemîn-i Gâmûs:Günâha ve Cehennem’e sokan yemin. Geçmişteki bir şey için, bile bile yalan söyleyerek, yemin etmek.
Yemîn-i Lağv:Boş yere yemîn. Geçmiş bir şey için zan ile yanlış yemîn etmek. Bunda günah ve keffâret yoktur.
Yemîn-i Mün’akıde:Geleceğe âit bir iş hakkında meselâ ilerde yapacağım veya yapmayacağım diyerek yapılan yemîn.
ZÂHİRİYYE:Kur’ân-ı kerîm ve hadîs-i şerîflerin zâhir, görünen mânâlarından başka hiçbir delîl ve kıyâsı kabûl etmeyen Dâvûd-i Zâhirî’nin kurduğu mezheb
ZARÛRİYYÂT-I DİN:İnanılacak ve yapılacak işlerle ilgili, âlim ve câhil herkesin bilmesi lâzım olan din bilgileri.
ZEBÛR ,Dört büyük kitabdan biri. Dâvûd aleyhisselâma indirilen mukaddes kitâb.
ZELLET-ÜL KÂRÎ:Kırâat hatâsı. Namazın içindeki farzlardan kırâati yerine getirirken (Fâtiha ve zamm-ı sûreyi okurken) meydana gelen hatâ, yanlış okuma.
Zevâid Tekbirleriİkişer rek’at olan Ramazân ve Kurban bayramı namazlarının her rek’atinde alınan üçer tekbir. Zevâid tekbirleri vâcibdir. Kâbe-i muazzamanın Hacer-ül-esved köşesi karşısındaki kuyudan çıkan mübârek su.
ZİNNÛREYN:İki nûr sâhibi. Peygamber efendimizin sallallahü aleyhi ve sellem iki kızıyla evlendiği için hazret-i Osman’a verilen lakab.
CAMİ TERİMLERİ
CAMİ: Müslümanların ibadet etmek için toplandıkları yere cami veya mescid denir. Camiler, Kâbe’nin şubeleri ve Allah’ın evidirler.
Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyuruyor:
“Her kim Allahu Teala’nın rızasını umarak küçük veya büyük bir mescid yaparsa, Allahu Teala da ona cennette köşk yapar.” (Tirmizi)
Caminin Bölümleri :
MİHRAB : Camide imamın namaz kılarken cemaatin önünde durduğu, kıble tarafındaki duvarın ortasında bulunan oyuk ve girintili yerdir.
MİNBER: Mihrabın sağında, merdivenle çıkılan yüksekçe yerdir. Cuma ve bayramlarda imam buraya çıkarak cemaate hutbe okur.
KÜRSÜ : Mihrabın solunda ve yerden yüksekte bulunan, Cuma ve bayram günleri cemaate dinî konularda öğütlerin verildiği yerdir.
ÜEZZİN MAHFİLİ : Müezzinler için ayrılmış yüksek ve özel yere denir.
HÜNKAR MAHFİLİ : Tarihî camilerde padişahlar için ayrılmış yere denir.
SON CEMAAT YERİ:Cemaatle namaza geç kalanların namaz kılmaları için, camilerin arka duvarlarına bitişik olarak yapılan bölümdür.
ŞADIRVAN : Cami avlularında, abdest almak için yapılan yerlere denir.
MİNARE : Müezzinlerin çıkıp ezan okuduğu yüksek yapılara denir.
ŞEREFE : Minarede müezzinlerin ezan okumaları için, yuvarlak balkon tarzında yapılmış olan çıkıntılı yere denir.
ALEM: Minarenin tepesine yerleştirilen hilâl (ay) şeklindeki tepeliktir.
MAHYA : Kandillerde iki minare arasına gerilen ışıklı yazılara denir.
Cami Görevlileri :
İMAM : Cami, mescid veya başka yerlerde cemaate namaz kıldıran din görevlisine denir. İmamın namaz kıldırma dışında birçok görevi vardır.
DİN GÖREVLİSİ:Yurtdışı din hizmetleri görmekle görevlendirilen görevli.
VAİZ: İnsanları aydınlatmak için dinî konuşma yapan kişiye denir.
MÜZZİN: Ezan okuyan kişiye denir.
KAYYUM: Cami temizliğinden ve eşyalarının korunmasından sorumlu olan kişiye denir.
HATİB: Cuma ve bayram namazlarında minberde hutbe okuyan kişidir.
CEMAAT: İbadet etmek için bir araya gelen müslüman topluluğa denir.
VAAZ: İnsanları aydınlatmak amacıyla yapılan dinî konuşmalara denir.
HUTBE: Cuma ve bayram namazlarında hatibin cemaate karşı minberden yaptığı konuşmaya denir.

yorumlar:

Hiç Yorum Yapılmamış!

yorum yapmak ister misin?




© Tüm Hakları Saklıdır - Gül Medine
Yazılar kaynak belirtilmeden kullanılamaz.

Copy Protected by Chetans WP-Copyprotect.